Je bent 41 weken zwanger en je bent voorbij de uitgerekende datum. Dit wordt ook wel serotien genoemd, wat betekent dat je zwangerschap langer duurt dan de verwachte 40 weken. Je baby is nu ongeveer 51 centimeter lang en weegt rond de 3500 gram. Vanaf 41 weken word je extra in de gaten gehouden door je verloskundige of gynaecoloog met behulp van CTG-registraties en eventueel een echo. In dit artikel lees je alles over week 41 en welke opties er zijn om de bevalling op gang te brengen.
Inhoudsopgave
- Serotien: voorbij de uitgerekende datum
- De ontwikkeling van je baby in week 41
- Extra controles en monitoring
- Inleiden van de bevalling
- Methoden om de bevalling op gang te brengen
- Klachten en symptomen in week 41
- Geduld en mentale kracht
- Praktische tips voor week 41
Serotien: voorbij de uitgerekende datum
Een zwangerschap wordt als serotien beschouwd wanneer deze langer duurt dan 40 weken. Dit komt bij ongeveer dertig procent van de zwangerschappen voor en is meestal geen reden tot grote zorgen. De meeste baby s die na de uitgerekende datum worden geboren, zijn volstrekt gezond. De uitgerekende datum is immers een schatting en geen exacte wetenschap. Een afwijking van twee weken naar boven of beneden valt binnen de normale variatie.
Er zijn verschillende factoren die bijdragen aan een langere zwangerschap. Erfelijkheid speelt een rol: als je moeder of zussen ook serotien waren, is de kans groter dat jij dat ook bent. Een eerste zwangerschap duurt gemiddeld iets langer dan volgende zwangerschappen. Ook de berekening van de uitgerekende datum kan een rol spelen: als je een onregelmatige cyclus hebt of de datum van je laatste menstruatie niet precies weet, kan de berekende datum een paar dagen afwijken van de werkelijke termijn.
Hoewel een serotiene zwangerschap meestal goed afloopt, neemt het risico op complicaties na 41 weken licht toe. De placenta begint geleidelijk minder efficient te functioneren, waardoor de hoeveelheid vruchtwater kan afnemen en de voedseltoevoer naar de baby minder wordt. Dit is de reden waarom je verloskundige en gynaecoloog nauwlettend monitoren hoe het met jou en je baby gaat. Zolang de controles goed zijn, is er tijd om af te wachten of de bevalling spontaan op gang komt.
De ontwikkeling van je baby in week 41
Je baby is nu ongeveer 51 centimeter lang en weegt rond de 3500 gram, hoewel het gewicht flink kan variëren. Sommige baby s wegen bij 41 weken al meer dan 4000 gram. Het vetweefsel onder de huid is dik en zorgt voor goede warmte-isolatie na de geboorte. De huid is glad, roze en stevig. De vernix is volledig verdwenen en de huid kan er droog of schilfering uitzien, wat volkomen normaal is en na de geboorte vanzelf herstelt.
De nagels van je baby zijn lang en reiken voorbij de vingertoppen. Veel baby s die na de uitgerekende datum worden geboren, hebben kleine krasjes op hun gezicht en handjes doordat ze zichzelf krabben in de baarmoeder. Het haar op het hoofd kan behoorlijk lang zijn, hoewel sommige baby s bijna kaal geboren worden. De oogkleur is bij de geboorte blauwgrijs en verandert pas in de maanden daarna naar de definitieve kleur.
Het zenuwstelsel van je baby blijft zich ontwikkelen, ook na de uitgerekende datum. De verbindingen tussen de hersencellen worden complexer en de reflexen zijn scherp. Je baby reageert op geluid, licht en aanraking. De slaap-waakritmes zijn goed ontwikkeld en je baby brengt perioden van diepe slaap af met perioden van activiteit. De bewegingen die je voelt zijn krachtig maar beperkt in omvang vanwege de krappe ruimte. Blijf de bewegingen monitoren en bel je verloskundige bij afwijkingen.
Extra controles en monitoring
Vanaf 41 weken word je intensiever gecontroleerd. In de meeste regio s word je doorverwezen naar de gynaecoloog in het ziekenhuis voor aanvullende monitoring. Een CTG (cardiotocografie) registreert de hartslag van je baby en eventuele weeeen-activiteit. De hartslag moet reactief zijn, wat betekent dat deze versnelt bij bewegingen van de baby. Een niet-reactief CTG kan een reden zijn om de bevalling in te leiden.
Een echo wordt gemaakt om de hoeveelheid vruchtwater te meten. De vruchtwaterindex (AFI) of de diepste pocket wordt gemeten. Bij een afnemende hoeveelheid vruchtwater kan de navelstreng in de knel komen, wat de zuurstoftoevoer naar de baby vermindert. Als het vruchtwater te weinig is (oligohydramnion), wordt inleiden geadviseerd. Ook de groei van de baby en de doorbloeding van de placenta worden beoordeeld om te controleren of de baby voldoende voedingsstoffen ontvangt.
De frequentie van de controles hangt af van het beleid van je ziekenhuis en verloskundigenpraktijk. Sommige praktijken controleren tweemaal per week, andere dagelijks. Tussen de controles door is het belangrijk dat je zelf de bewegingen van je baby blijft tellen. Voel je minder bewegingen dan normaal, neem dan contact op met je verloskundige of het ziekenhuis. Wacht hier niet mee tot de volgende geplande controle, verminderde kindsbewegingen vragen altijd om directe beoordeling.
Inleiden van de bevalling
De Nederlandse richtlijn adviseert om de bevalling in te leiden tussen 41 weken en drie dagen en 42 weken. Dit advies is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek dat aantoont dat het risico op complicaties (zoals perinatale sterfte en zuurstoftekort) na 42 weken toeneemt. De beslissing om in te leiden wordt samen met jou genomen, rekening houdend met jouw wensen, de uitslag van de controles en eventuele risicofactoren.
Niet alle vrouwen willen ingeleid worden en dat is je goed recht. Je verloskundige of gynaecoloog informeert je over de voor- en nadelen van inleiden versus afwachten. Bij afwachten worden de controles geintensiveerd. Het is belangrijk dat je een weloverwogen keuze maakt op basis van de juiste informatie. Vraag naar de cijfers, de risico s en de alternatieven. De uiteindelijke beslissing is aan jou, maar neem het medisch advies serieus.
Een inleiding vindt altijd plaats in het ziekenhuis onder begeleiding van een gynaecoloog en verloskundige. De duur van een inleiding verschilt per vrouw en per methode. Sommige vrouwen hebben na een paar uur al goede weeeen, bij anderen duurt het een tot twee dagen voordat de bevalling echt op gang komt. Een inleiding is vaak intensiever dan een spontane bevalling omdat de weeeen plotselinger en krachtiger kunnen zijn. Bespreek je pijnverlichtingsmogelijkheden vooraf.
Methoden om de bevalling op gang te brengen
Vliesstrippen is de mildste methode en wordt vaak als eerste aangeboden. De verloskundige maakt met een vinger de vliezen los van de baarmoedermond, wat de productie van prostaglandinen stimuleert. Bij ongeveer de helft van de vrouwen komt de bevalling binnen 48 uur op gang. Vliesstrippen kan herhaald worden als de eerste poging niet het gewenste resultaat oplevert. Het is een korte ingreep die op de verloskamerpraktijk wordt uitgevoerd en waarna je weer naar huis kunt.
Een ballonkatheter is een mechanische methode waarbij een dunne katheter met een opblaasbare ballon via de baarmoedermond wordt ingebracht. De ballon wordt gevuld met steriel water en oefent druk uit op de baarmoedermond, waardoor deze opent. De katheter valt er meestal na 12 tot 24 uur vanzelf uit als de baarmoedermond voldoende is geopend. Deze methode is relatief mild en geeft minder kans op overstimulatie van de baarmoeder dan hormonale methoden.
Prostaglandinen worden ingebracht als gel, tablet of pessarium in de vagina. Deze hormonen maken de baarmoedermond zachter en dunner, en kunnen weeeen opwekken. Na het inbrengen van prostaglandinen word je gemonitord met een CTG. Oxytocine (syntocinon) wordt via een infuus toegediend en wekt direct weeeen op. De dosering wordt langzaam opgehoogd tot de weeeen regelmatig en krachtig genoeg zijn. Oxytocine wordt vaak gebruikt nadat de baarmoedermond al enigszins is geopend door prostaglandinen of een ballonkatheter.
Klachten en symptomen in week 41
De fysieke klachten in week 41 zijn vergelijkbaar met de voorgaande weken, maar kunnen intenser voelen. De druk op je bekken is zwaar, je moet vrijwel continu plassen en je rug doet pijn door het extra gewicht dat je draagt. Bekkenpijn kan stekend zijn bij het lopen, traplopen of omdraaien in bed. Een steunkussen tussen je knieeen, warme kompressen op je onderrug en zachte bekkenbodemoefeningen kunnen verlichting bieden.
Zwelling van je voeten, enkels en handen kan toenemen in de laatste weken. Dit oedeem wordt veroorzaakt door vocht dat zich ophoopt in je weefsels door de druk van de baarmoeder op de bloedvaten. Leg je benen regelmatig omhoog, draag comfortabele schoenen en vermijd lang stilstaan. Plotselinge, ernstige zwelling van je gezicht of handen, vooral in combinatie met hoofdpijn of vlekken voor je ogen, kan een teken zijn van pre-eclampsie en vraagt om directe medische beoordeling.
Emotioneel is week 41 een van de lastigste weken van de zwangerschap. De teleurstelling dat de baby er nog niet is, de spanning over de naderende inleiding en de fysieke ongemakken kunnen zwaar wegen. Gevoelens van frustratie, ongeduld en zelfs boosheid zijn volkomen normaal. Praat erover met je partner, een vriendin of je verloskundige. Het helpt om te horen dat je niet de enige bent die dit meemaakt en dat het slechts tijdelijk is. Over een paar dagen of weken is je baby er en vergeet je de wachttijd.
Geduld en mentale kracht
Geduld is misschien wel de grootste uitdaging in week 41. Je hebt negen maanden naar dit moment toegeleefd en nu lijkt het alsof de tijd stilstaat. Probeer je te richten op het heden in plaats van te tellen hoeveel dagen je over tijd bent. Plan elke dag iets leuks: een wandeling in het park, een kopje koffie met een vriendin, een warme douche met arganolie om je huid te verwennen, of een aflevering van je favoriete serie.
Mindfulness en ademhalingsoefeningen kunnen helpen om de spanning te verminderen. Er zijn gratis apps en video s beschikbaar met geleide meditaties speciaal voor zwangere vrouwen. Vijf tot tien minuten per dag kan al een verschil maken in hoe je je voelt. Schrijf je gedachten en gevoelens op in een dagboek of brief aan je baby. Dit kan therapeutisch werken en is later een mooi aandenken aan de laatste dagen van je zwangerschap.
Accepteer dat je niet alles onder controle hebt. De bevalling begint wanneer je baby er klaar voor is en dat moment kun je niet afdwingen. Wat je wel kunt doen, is zorgen dat je lichaam en geest zo goed mogelijk voorbereid zijn. Eet gezond, beweeg voldoende, slaap wanneer je kunt en omring je met mensen die je steunen. Voldoende rust en ontspanning zijn nu belangrijker dan ooit. Je lichaam weet wat het moet doen en je baby komt wanneer het moment juist is.
Praktische tips voor week 41
Bespreek met je verloskundige of gynaecoloog een duidelijk plan voor de komende dagen. Wanneer is de volgende controle? Bij welke termijn wordt inleiden ingepland? Welke methode wordt gebruikt? Wat zijn de alternatieven? Schrijf de antwoorden op zodat je ze later kunt teruglezen. Het is normaal om in stressvolle situaties informatie te vergeten. Neem je partner mee naar de gesprekken zodat je samen kunt overleggen over de beslissingen die genomen moeten worden.
Blijf bewegen, ook al kost het moeite. Wandelen is de beste beweging in deze fase: het helpt de baby dieper in het bekken te laten zakken en kan weeeen stimuleren. Loop elke dag minstens dertig minuten, in je eigen tempo en met rustpauzes als dat nodig is. Zwemmen is een uitstekend alternatief als lopen te pijnlijk is. Het warme water ondersteunt je gewicht en verlicht de druk op je bekken en gewrichten. Raadpleeg de NVOG voor actuele richtlijnen over serotiene zwangerschappen.
Verzorg je huid extra goed in deze laatste fase. De huid van je buik is maximaal opgerekt en kan jeuken, trekken en droog aanvoelen. Gebruik een rijke jojoba olie om de huid te hydrateren en het ongemak te verminderen. Masseer de olie met zachte bewegingen over je buik, heupen en borsten. Dit dagelijkse ritueel kan ook een moment van rust en verbinding met je baby zijn. Smeer na het douchen je hele lichaam in om de huid soepel te houden en je een beetje verwend te voelen in deze intensieve weken.