Bij 10 weken zwanger breekt een belangrijke fase aan in de ontwikkeling van je baby. De embryonale periode is officieel voorbij en alle organen zijn nu aangelegd. Vanaf dit moment richt het lichaam zich op groei en verfijning. De botten beginnen te verharden, een proces dat ossificatie heet, en de vingernageltjes beginnen te groeien. Je baby is nu ongeveer 31 millimeter lang en weegt rond de 4 gram, vergelijkbaar met een kumquat of een grote olijf. Ondertussen neemt de placenta steeds meer taken over van het corpus luteum, wat voor jou als moeder gunstig nieuws kan zijn.
Inhoudsopgave
- Alle organen zijn nu aangelegd
- Hoe groot is je baby in week 10
- Botten beginnen te verharden
- De placenta neemt het over
- Klachten en symptomen
- Prenatale screening en de combinatietest
- Voeding en vitamines
- Tips voor week 10
Alle organen zijn nu aangelegd
Week 10 markeert het officiële einde van de embryonale periode. Alle grote orgaansystemen zijn nu aangelegd en functioneel op basaal niveau. Het hart klopt stevig door met zo'n 160 tot 170 slagen per minuut en pompt bloed door een steeds complexer netwerk van bloedvaten. De lever produceert rode bloedcellen, de nieren beginnen urine aan te maken en de darmen zijn herkenbaar als afzonderlijke structuren. Dit is een keerpunt in de zwangerschap, want het risico op aangeboren afwijkingen door externe invloeden neemt vanaf nu aanzienlijk af.
De hersenen van je baby ontwikkelen zich met een duizelingwekkende snelheid. Er worden per minuut naar schatting 250.000 nieuwe neuronen aangemaakt. De hersenschors, het deel van de hersenen dat later verantwoordelijk wordt voor denken, waarnemen en bewustzijn, begint vorm te krijgen. De hersenstructuur wordt complexer en de eerste verbindingen tussen zenuwcellen worden gelegd. Dit fundament bepaalt hoe het brein zich de rest van de zwangerschap en daarna verder ontwikkelt.
De maag van je baby produceert nu ook spijsverteringssappen, hoewel er nog niets te verteren valt. De schildklier is aangelegd en begint binnenkort hormonen te produceren die essentieel zijn voor de stofwisseling en groei. De milt is herkenbaar en het lymfesysteem begint zich te vormen, wat later een rol gaat spelen in het afweersysteem. Elk orgaan dat nu is aangelegd, zal de komende weken en maanden verder rijpen en verfijnen tot het klaar is voor het leven buiten de baarmoeder.
Hoe groot is je baby in week 10
Je baby meet nu ongeveer 31 millimeter van kruin tot stuit, wat neerkomt op iets meer dan 3 centimeter. Het gewicht is toegenomen tot circa 4 gram. Ter vergelijking: dat is ongeveer zo groot als een kumquat, een pruim of een grote olijf. De groeisnelheid is opmerkelijk. Vorige week was je baby nog 23 millimeter, dus er is in zeven dagen bijna een centimeter bijgegroeid. Die explosieve groei zet de komende weken door en tegen het einde van het eerste trimester zal je baby al twee keer zo groot zijn als nu.
Het hoofd is nog steeds het grootste lichaamsdeel en maakt ongeveer de helft van de totale lengte uit. Dat verandert geleidelijk naarmate het lichaam langer wordt. De ogen zijn bedekt met gesloten oogleden die pas over enkele maanden opengaan. De oorschelpen beginnen hun definitieve vorm te krijgen en zitten nu bijna op de juiste plek aan weerszijden van het hoofd. De kaak bevat al de basis voor alle twintig melktanden, hoewel die pas maanden na de geboorte doorbreken.
De armen en benen zijn duidelijk gevormd en de gewrichten in de ellebogen en knieen functioneren al. Je baby kan de armpjes buigen en strekken. De vingers en tenen zijn volledig gescheiden en als je heel goed zou kunnen kijken, zou je zien dat de vingerafdrukken zich beginnen te vormen in de huid. De teennagels en vingernagels beginnen als kleine verdikkingen van de huid die langzaam uitgroeien tot echte nageltjes. Dit fijne detailwerk laat zien hoe ver de ontwikkeling al gevorderd is.
Botten beginnen te verharden
Een van de meest opvallende ontwikkelingen in week 10 is het begin van de botvorming. Tot nu toe bestond het skelet van je baby volledig uit kraakbeen, een zacht en flexibel weefsel. Nu start het proces van ossificatie, waarbij kraakbeen geleidelijk wordt vervangen door echt botweefsel. Dit begint in het midden van de lange botten, zoals het dijbeen en het opperarmbeen, en breidt zich langzaam uit naar de uiteinden. Het volledige verbeningsproces duurt jaren en is pas ver na de geboorte voltooid.
Calcium speelt een cruciale rol bij dit proces. Je baby haalt al het benodigde calcium uit jouw bloedbaan, wat betekent dat jouw eigen calciumvoorraad onder druk kan komen te staan als je niet genoeg binnenkrijgt. Zuivelproducten zoals melk, yoghurt en kaas zijn uitstekende bronnen. Als je geen zuivel eet, zijn verrijkte plantaardige melk, tahini, broccoli en boerenkool goede alternatieven. De aanbevolen dagelijkse inname tijdens de zwangerschap is 1000 milligram calcium per dag.
Naast de lange botten beginnen ook de botten van de schedel, de wervelkolom en het bekken te verharden. De schedelbotten blijven wel flexibel met zachte plekken ertussen, de fontanellen, die ervoor zorgen dat het hoofd door het geboortekanaal kan. De ribben vormen zich als dunne, gebogen structuren die de zich ontwikkelende longen en het hart beschermen. Dit skelet in wording is een architectonisch meesterwerk dat steeds steviger en complexer wordt.
De placenta neemt het over
Een stille maar belangrijke verandering vindt plaats rond week 10: de placenta neemt geleidelijk de hormoonproductie over van het corpus luteum. Het corpus luteum is het restant van de follikel waaruit de eicel vrijkwam bij de eisprong. Het produceerde tot nu toe het progesteron dat nodig was om de zwangerschap in stand te houden. Nu de placenta volwassen genoeg is om deze taak zelf te vervullen, wordt het corpus luteum minder actief en krimpt het langzaam.
Deze overdracht heeft een direct effect op hoe je je voelt. Het hCG-hormoon, dat verantwoordelijk is voor de beruchte zwangerschapsmisselijkheid, bereikt rond week 9 tot 10 zijn piek en begint daarna te dalen. Veel vrouwen merken dat de misselijkheid vanaf nu geleidelijk afneemt. Dat gebeurt niet van de ene op de andere dag, maar over een periode van enkele weken. Sommige vrouwen hebben helaas langer last, soms tot week 16 of zelfs tot het einde van de zwangerschap, maar dat is gelukkig zeldzaam.
De placenta is een fascinerend orgaan dat speciaal voor deze zwangerschap is aangemaakt. Het fungeert als een soort filter tussen jouw bloed en dat van je baby. Zuurstof en voedingsstoffen gaan van jouw bloed naar dat van je baby, terwijl afvalstoffen de andere kant op gaan. De placenta produceert ook hormonen die essentieel zijn voor de zwangerschap, waaronder progesteron, oestrogeen en humaan placentair lactogeen. Aan het einde van de zwangerschap weegt de placenta zo'n 500 tot 600 gram en is het een schijfvormig orgaan van ongeveer 20 centimeter doorsnee.
Klachten en symptomen
Hoewel de misselijkheid voor sommige vrouwen begint af te nemen, zijn er genoeg andere klachten die om de hoek komen kijken in week 10. Vermoeidheid blijft een veelgehoorde klacht. Je lichaam werkt ontzettend hard, ook al zie je dat niet aan de buitenkant. Je bloedvolume is al met zo'n 50 procent toegenomen en je hart pompt flink door om al dat extra bloed rond te stuwen. Het is niet gek dat je aan het einde van de dag uitgeput bent. Gun jezelf die vroege avonden en zeg gerust sociale verplichtingen af als je er de energie niet voor hebt.
Veel vrouwen merken dat hun huid verandert tijdens het eerste trimester. Sommigen krijgen een stralende zwangerschapsgloed door de verhoogde doorbloeding, terwijl anderen juist last krijgen van acne of een vlekkerige huid. Dit komt door de hormonale schommelingen en trekt meestal vanzelf bij naarmate de zwangerschap vordert. Gebruik milde huidverzorgingsproducten zonder agressieve ingredienten. Arganolie is een fijne optie om je huid te verzorgen zonder dat je je zorgen hoeft te maken over schadelijke stoffen.
Hoofdpijn komt ook regelmatig voor rond deze periode. De combinatie van hormonale veranderingen, vermoeidheid en eventueel een veranderd cafeinepatroon kan hoofdpijn uitlokken. Probeer voldoende water te drinken, minstens twee liter per dag, en zorg voor regelmatige maaltijden om je bloedsuikerspiegel stabiel te houden. Een kort wandelingetje in de buitenlucht kan ook wonderen doen. Als de hoofdpijn aanhoudt, is paracetamol in de normale dosering veilig tijdens de zwangerschap, maar overleg bij twijfel met je verloskundige.
Prenatale screening en de combinatietest
Rond week 10 is het verstandig om na te denken over prenatale screening. De combinatietest, ook wel eerste trimester screening genoemd, wordt uitgevoerd tussen week 11 en 14. Deze test bestaat uit twee onderdelen: een bloedafname bij de moeder en een nekplooimeting via een echo. De resultaten geven een inschatting van de kans dat je baby downsyndroom (trisomie 21), edwardssyndroom (trisomie 18) of patausyndroom (trisomie 13) heeft. Het is geen diagnostische test, het geeft een kansberekening.
Sinds 2017 is de NIPT (Niet-Invasieve Prenatale Test) ook beschikbaar als screeningsoptie in Nederland. Bij deze test wordt bloed afgenomen bij de moeder, waarin fragmenten DNA van de placenta circuleren. De NIPT is nauwkeuriger dan de combinatietest en kan vanaf week 11 worden uitgevoerd. De kosten worden grotendeels vergoed vanuit het RIVM-programma. Je verloskundige geeft je tijdens het counselinggesprek alle informatie die je nodig hebt om een weloverwogen keuze te maken.
Het is helemaal aan jou en je partner of je gebruik wilt maken van prenatale screening. Er zijn goede redenen om het wel te doen en er zijn goede redenen om het niet te doen. Sommige ouders willen graag voorbereid zijn, anderen vinden dat de uitslag niets verandert aan hun wens om het kind te krijgen. Er is geen goed of fout, alleen wat past bij jullie situatie en overtuiging. Het RIVM biedt betrouwbare en objectieve informatie over alle screeningsopties die beschikbaar zijn.
Voeding en vitamines
Foliumzuur blijft essentieel in week 10. Het Voedingscentrum adviseert om tot en met week 10 dagelijks 400 microgram te slikken. Na deze week mag je stoppen met de extra foliumzuursuppletie, hoewel veel prenatale multivitaminen het blijven bevatten. Vitamine D moet je de hele zwangerschap door blijven slikken, 10 microgram per dag. Dit is in Nederland moeilijk om alleen via voeding en zonlicht binnen te krijgen, zeker in de wintermaanden. Een supplement is daarom vrijwel altijd nodig.
Eiwitten verdienen extra aandacht nu je baby snel groeit. Eiwitten zijn de bouwstenen voor alle cellen en weefsels die worden aangemaakt. Goede bronnen zijn mager vlees, vis, eieren, peulvruchten, noten en zuivelproducten. Probeer bij elke maaltijd een eiwitbron op te nemen. Een eitje bij het ontbijt, een kop linzensoep bij de lunch en een stukje kip of vis bij het avondeten zorgen ervoor dat je voldoende binnenrijgt. Vegetariers en veganisten moeten extra letten op hun eiwitinname en eventueel een supplement overwegen.
Omega-3 vetzuren, met name DHA, zijn van belang voor de hersenontwikkeling van je baby. Vette vis zoals zalm, makreel en sardines zijn de beste bronnen. Het advies is om twee keer per week vis te eten, waarvan minstens een keer vette vis. Let wel op: sommige vissoorten bevatten veel kwik en zijn beter te vermijden tijdens de zwangerschap. Tonijn, zwaardvis en snoekbaars staan op de lijst van vissoorten die je beter kunt beperken. Honing in je thee is een fijne manier om je vochtinname op een smakelijke manier op peil te houden, maar gebruik het met mate vanwege het suikergehalte.
Tips voor week 10
Als je nog geen afspraak hebt gemaakt bij de verloskundige, doe dat dan deze week. De eerste controle vindt idealiter plaats tussen week 8 en 12 en er is vaak een wachtlijst. Tijdens deze intake bespreekt de verloskundige je medische voorgeschiedenis, eventuele eerdere zwangerschappen, je leefstijl en je wensen. Er wordt bloed afgenomen voor onderzoek naar je bloedgroep, resusziekte, hepatitis B, hiv en syfilis. Dit zijn standaardonderzoeken die bij elke zwangere vrouw worden gedaan.
Begin ook na te denken over hoe en wanneer je de zwangerschap wilt delen met anderen. Veel stellen wachten tot na de eerste echo rond week 12 voordat ze het grote nieuws bekendmaken. De kans op een miskraam daalt aanzienlijk na het eerste trimester, wat voor veel mensen een reden is om tot die tijd te wachten. Maar er zijn ook stellen die het eerder vertellen, bijvoorbeeld aan naaste familie of goede vrienden, zodat ze steun hebben als het nodig is. Er is geen regel, doe wat goed voelt voor jullie.
Beweeg regelmatig, maar luister naar je lichaam. Wandelen, zwemmen en prenatale yoga zijn uitstekende vormen van beweging tijdens de zwangerschap. Intensieve sporten die je voor de zwangerschap al beoefende, kun je meestal gewoon voortzetten, mits je het tempo aanpast en contactsporten vermijdt. Beweging helpt tegen vermoeidheid, verbetert je humeur en bereidt je lichaam voor op de bevalling. Drink voldoende water voor, tijdens en na het sporten en stop direct als je duizelig wordt, pijn voelt of kortademig bent. Luister naar wat je lichaam je vertelt, dat is de beste graadmeter die er is.