Ben je 23 weken zwanger? Dan zit je inmiddels ruim voorbij de helft van je zwangerschap en groeit je baby in een razend tempo. In week 23 is een bijzonder moment aangebroken, want je baby kan nu geluiden horen en reageert zelfs op harde geluiden met een schrikreactie. Je merkt misschien dat je buik flink gegroeid is en dat je lichaam zich steeds meer aanpast aan de groeiende baby. In dit artikel lees je precies wat er in week 23 allemaal gebeurt met jouw baby en met jouw lichaam, en welke tips je kunt gebruiken om deze periode zo comfortabel mogelijk door te komen.
Inhoudsopgave
- Je baby reageert op geluid
- De ontwikkeling van je baby in week 23
- De longen en surfactant
- Klachten en symptomen in week 23
- Gezwollen enkels en vochtophoping
- Voeding en supplementen
- Bewegen en ontspanning
- Praktische tips voor week 23
Je baby reageert op geluid
Een van de mooiste ontwikkelingen in week 23 is dat het gehoor van je baby steeds beter werkt. De kleine haarcellen in het binnenoor zijn nu zo ver ontwikkeld dat je baby geluiden van buitenaf kan opvangen. Dit betekent dat je baby jouw stem kan horen wanneer je praat, zingt of voorleest. Veel ouders vinden dit een bijzonder moment, omdat het voor het eerst voelt alsof je echt contact kunt maken met je ongeboren kindje. Onderzoek laat zien dat baby's na de geboorte een voorkeur hebben voor de stem van hun moeder, juist omdat ze die al maanden hebben gehoord.
Harde geluiden kunnen je baby laten schrikken en dat merk je soms aan een plotselinge schopbeweging. Dit is de zogenaamde schrikreactie, een teken dat het zenuwstelsel goed functioneert. Je hoeft je geen zorgen te maken als je baby schrikt van een dichtgeslagen deur of een hard geluid op straat. Het is juist een positief teken dat de zintuigen zich goed ontwikkelen. Zachte muziek of het voorlezen van een verhaaltje kan je baby juist kalmeren. Sommige ouders merken dat hun baby rustig wordt bij bepaalde melodieen.
Naast externe geluiden hoort je baby ook de geluiden van jouw lichaam. Het kloppen van je hart, het ruisen van je bloed en het borrelen van je maag zijn vertrouwde achtergrondgeluiden voor je kindje. Deze geluiden zorgen voor een gevoel van veiligheid en geborgenheid. Na de geboorte kan het helpen om je baby dicht tegen je borst te houden, zodat het je hartslag weer hoort. Dat gevoel van herkenning helpt pasgeborenen vaak om rustig te worden en beter te slapen.
De ontwikkeling van je baby in week 23
Je baby is in week 23 ongeveer 28 centimeter lang, gemeten van hoofd tot hielen, en weegt rond de 500 gram. Dat is vergelijkbaar met een grote mango. De huid van je baby is nog steeds dun en doorschijnend, waardoor de bloedvaten eronder zichtbaar zijn. Hierdoor heeft de huid een rode kleur. De huid is ook gerimpeld, omdat je baby nog niet genoeg onderhuids vet heeft om de huid glad te trekken. In de komende weken zal je baby steeds meer vet aanmaken en er voller uit gaan zien.
De vingerafdrukken van je baby zijn nu al gevormd en zullen nooit meer veranderen. Dat maakt je kindje al helemaal uniek, nog voordat het geboren is. De nagels aan vingers en tenen groeien verder door. Het gezichtje van je baby is inmiddels goed herkenbaar, met duidelijke wenkbrauwen en wimpers. Op een echo kun je soms zien dat je baby aan het duimzuigen is, gaapt of zelfs fronst. Deze bewegingen zijn belangrijk voor de ontwikkeling van de spieren in het gezicht.
De spieren en botten van je baby worden sterker. Je voelt waarschijnlijk steeds krachtigere bewegingen, zoals schoppen, draaien en strekken. Sommige vrouwen voelen rond dit moment ook voor het eerst de hik van hun baby, een ritmisch bonkje dat een paar minuten kan duren. De hik is volstrekt normaal en komt doordat het middenrif van je baby samentrekt als oefening voor de ademhaling na de geboorte. Naarmate je baby groeit zullen de bewegingen steeds duidelijker voelbaar zijn, ook voor je partner.
De longen en surfactant
De longen van je baby zijn in week 23 nog volop in ontwikkeling. Een belangrijke stap is de productie van surfactant, een vettige stof die de longblaasjes soepel houdt en voorkomt dat ze bij het uitademen samenvallen. Zonder voldoende surfactant zou een baby niet zelfstandig kunnen ademen. Hoewel de productie al is gestart, is de hoeveelheid nog lang niet genoeg voor zelfstandige ademhaling. De longen hebben nog weken nodig om volledig te rijpen, meestal tot rond week 34 tot 36.
Naast surfactant oefent je baby ook met ademhalingsbewegingen. Dit is nog geen echte ademhaling, want je baby krijgt zuurstof via de navelstreng en de placenta. Maar het middenrif en de borstspieren trekken regelmatig samen, alsof je baby in en uitademt. Dit oefenen is essentieel voor de eerste echte ademhaling na de geboorte. Op een echo kun je deze bewegingen soms zien als kleine, ritmische schokkende bewegingen van de borstkas.
De levensvatbaarheid van baby's neemt in deze periode snel toe. Bij 23 weken is de overlevingskans bij een vroeggeboorte nog beperkt, maar elke dag in de baarmoeder vergroot de kansen aanzienlijk. In Nederlandse ziekenhuizen wordt vanaf 24 weken actieve behandeling aangeboden bij een vroeggeboorte, hoewel dit per situatie verschilt. Het is geruststellend om te weten dat de medische zorg voor prematuren in Nederland zeer geavanceerd is. Volgens het RIVM zijn de overlevingskansen de afgelopen decennia sterk verbeterd dankzij betere neonatale zorg.
Klachten en symptomen in week 23
Je lichaam werkt hard om je groeiende baby te ondersteunen en dat merk je aan verschillende klachten. Veel vrouwen ervaren in week 23 een toenemende vermoeidheid, vooral aan het einde van de dag. Je bloedvolume is inmiddels met bijna 50 procent toegenomen, wat je hart harder laat werken. Dit kan soms leiden tot een licht gevoel in je hoofd als je te snel opstaat. Neem de tijd om rustig overeind te komen en zorg dat je voldoende drinkt gedurende de dag.
Rugpijn is een veelvoorkomende klacht in deze fase van de zwangerschap. Je groeiende buik verschuift je zwaartepunt naar voren, waardoor je onderrug extra belast wordt. Veel vrouwen ontwikkelen onbewust een holle rug om het gewicht te compenseren, wat de klachten juist verergert. Een steunkussen voor in bed en bewust letten op je houding overdag kunnen veel verlichting bieden. Zwangerschapsyoga is ook een goede manier om je rugspieren te versterken en flexibel te houden.
Sommige vrouwen merken in week 23 voor het eerst tintelingen of een doof gevoel in hun handen, vooral 's nachts. Dit kan wijzen op het carpaal tunnelsyndroom, een veelvoorkomende zwangerschapsklacht die ontstaat door vochtophoping. De zenuwen in je pols raken bekneld door het extra vocht, wat tintelingen en soms pijn veroorzaakt. In de meeste gevallen verdwijnt dit na de bevalling vanzelf. In de tussentijd kan het helpen om je hand in een neutrale positie te houden tijdens het slapen, bijvoorbeeld met een polsbrace.
Gezwollen enkels en vochtophoping
Vanaf week 23 merken veel zwangere vrouwen dat hun enkels en voeten dikker worden, vooral aan het einde van de dag of bij warm weer. Dit komt door de verhoogde bloedcirculatie en de druk die de baarmoeder uitoefent op de bloedvaten in je bekken. Hierdoor kan vocht zich ophopen in je onderste ledematen. Dit is in de meeste gevallen volkomen normaal en niet gevaarlijk. Toch is het goed om alert te zijn op plotselinge of ernstige zwelling, want dit kan in zeldzame gevallen een teken zijn van pre-eclampsie.
Er zijn verschillende manieren om de zwelling te verminderen. Probeer regelmatig je benen omhoog te leggen wanneer je zit of ligt. Draag comfortabele schoenen die niet knellen en vermijd lang achtereen staan. Steunkousen kunnen ook helpen om de bloedcirculatie te bevorderen. Voldoende water drinken lijkt misschien tegenstrijdig, maar het helpt je lichaam juist om overtollig vocht af te voeren. Probeer minstens anderhalf tot twee liter water per dag te drinken, verdeeld over de hele dag.
Verzorg je gezwollen voeten en benen met een ontspannend voetenbad of een zachte massage met jojoba olie. De olie hydrateert je huid en de massage stimuleert de bloedsomloop. Gebruik lichte, strijkende bewegingen van je voeten richting je knieen om het vocht in beweging te brengen. Een koel voetenbad aan het einde van de dag kan ook verfrissend werken. Vermijd echter heel heet water, want dat kan de zwelling juist verergeren. Neem bij twijfel altijd contact op met je verloskundige.
Voeding en supplementen
Goede voeding is in week 23 extra belangrijk omdat je baby snel groeit en veel voedingsstoffen nodig heeft. IJzer is een van de meest cruciale mineralen in deze fase. Je bloedvolume is flink toegenomen en je lichaam heeft meer ijzer nodig om voldoende rode bloedcellen aan te maken. IJzerrijke voedingsmiddelen zijn onder andere rood vlees, spinazie, linzen en volkoren producten. Combineer ijzerrijk voedsel met vitamine C, bijvoorbeeld een glas sinaasappelsap bij de maaltijd, om de opname te verbeteren.
Calcium is een ander essentieel mineraal, omdat de botten en tanden van je baby nu harder worden. Als je niet genoeg calcium binnenkrijgt via je voeding, zal je lichaam calcium uit je eigen botten halen om je baby te voorzien. Zuivelproducten, groene bladgroenten en noten zijn goede bronnen van calcium. Probeer dagelijks twee tot drie porties zuivel te eten, zoals yoghurt, melk of kaas. Als je geen zuivel verdraagt, bespreek dan met je verloskundige of een calciumsupplement nodig is.
Omega 3 vetzuren, met name DHA, zijn belangrijk voor de hersenontwikkeling van je baby. Vette vis zoals zalm, makreel en sardines zijn uitstekende bronnen. Eet twee keer per week een portie vette vis om voldoende DHA binnen te krijgen. Let wel op dat je bepaalde vissoorten beter kunt vermijden vanwege het kwikgehalte, zoals tonijn en zwaardvis. Een lepel honing door je yoghurt of havermout is een heerlijke manier om je ontbijt te verrijken. Vergeet niet om dagelijks je foliumzuur en vitamine D supplement te blijven innemen.
Bewegen en ontspanning
Regelmatig bewegen is ook in week 23 aan te raden, tenzij je verloskundige anders adviseert. Wandelen is een van de beste vormen van beweging tijdens de zwangerschap, omdat het laagdrempelig is en je het tempo zelf kunt bepalen. Probeer dagelijks minstens dertig minuten te wandelen, eventueel verdeeld over meerdere kortere wandelingen. Wandelen verbetert je conditie, stimuleert de bloedsomloop en kan helpen tegen zwangerschapsklachten zoals constipatie en slapeloosheid. Bovendien is het een fijne manier om even tot rust te komen.
Zwangerschapsyoga en zwangerschapszwemmen zijn ook populaire keuzes in deze periode. Bij yoga leer je ademhalingstechnieken die je later tijdens de bevalling kunt gebruiken. De oefeningen versterken je bekkenbodemspieren en helpen je lichaam soepel te houden. Zwemmen is prettig omdat het water je buik ondersteunt en je gewrichtloos kunt bewegen. Veel zwembaden bieden speciale zwangerschapslessen aan. Check bij je lokale sportcentrum of er groepslessen in de buurt zijn.
Ontspanning is minstens zo belangrijk als beweging. Stress kan invloed hebben op je zwangerschap en op de ontwikkeling van je baby. Neem dagelijks bewust even tijd voor jezelf, al is het maar tien minuten. Lees een boek, luister naar rustgevende muziek of neem een warm bad. Verzorg je huid met een natuurlijk product zoals arganolie om je buik en heupen soepel te houden en striae te voorkomen. Het ritueel van je huid insmeren kan tegelijkertijd een moment van rust en verbinding met je baby zijn.
Praktische tips voor week 23
Begin alvast na te denken over de inrichting van de babykamer als je dat nog niet hebt gedaan. Veel ouders vinden het fijn om in het tweede trimester, wanneer ze zich nog energiek voelen, de kamer klaar te maken. Je hoeft niet alles in een keer te kopen, maar een plan maken helpt om het overzichtelijk te houden. Kijk in winkels als Prenatal of online naar de basisbenodigdheden: een wiegje of ledikant, een commode en een autostoeltje voor de rit naar huis na de geboorte.
Het is ook een goed moment om je te verdiepen in de opties voor kraamzorg. In Nederland heb je recht op kraamzorg en het is verstandig om je op tijd in te schrijven bij een kraamzorgbureau. De kraamverzorgster helpt je de eerste week na de bevalling met de zorg voor je baby, controleert jouw herstel en geeft advies over voeding en verzorging. Populaire kraamzorgbureaus raken snel vol, dus wacht niet te lang met aanmelden. Je verloskundige kan je adviseren over bureaus in jouw regio.
Vergeet niet om voldoende te rusten en naar je lichaam te luisteren. Het tweede trimester wordt vaak het fijnste trimester van de zwangerschap genoemd, maar dat betekent niet dat je geen rust nodig hebt. Slaap op je zij, bij voorkeur op je linkerzij, om de bloedcirculatie naar de placenta te bevorderen. Gebruik een zwangerschapskussen voor extra ondersteuning. Schrijf vragen op die je hebt voor je volgende afspraak met de verloskundige, zodat je niets vergeet. En het allerbelangrijkste: geniet van deze bijzondere periode waarin je kindje steeds actiever wordt en je steeds meer contact met elkaar maakt.