Bij 3 weken zwanger vindt een van de meest bijzondere momenten van je zwangerschap plaats: de bevruchting. Een zaadcel dringt door in de eicel, en op dat moment ontstaat een compleet nieuwe combinatie van genetisch materiaal. Het geslacht van je baby, de kleur van de ogen, de haartextuur, alles ligt al vast. Toch merk jij hier helemaal niets van. Je lichaam geeft nog geen enkel signaal dat er iets is veranderd. De bevruchte eicel begint direct met delen en maakt een reis van vijf dagen door de eileider richting de baarmoeder. In dit artikel lees je precies wat er bij 3 weken zwanger gebeurt en hoe de bevruchting verloopt.
Inhoudsopgave
- De bevruchting: zaadcel ontmoet eicel
- Van zygote naar morula: de eerste celdelingen
- Het geslacht van je baby ligt al vast
- Wat voel je in week 3?
- De reis naar de baarmoeder
- Voeding en supplementen
- Praktische tips voor week 3
- Contact met je huisarts of verloskundige
De bevruchting: zaadcel ontmoet eicel
De bevruchting vindt plaats in het bovenste deel van de eileider, de ampulla. Bij een ejaculatie komen er gemiddeld 200 tot 300 miljoen zaadcellen vrij, maar slechts een fractie daarvan overleeft de reis door de baarmoederhals, de baarmoeder en de eileider. Van die miljoenen zaadcellen bereiken er uiteindelijk maar enkele honderden tot enkele duizenden de eicel. Onderweg worden veel zaadcellen tegengehouden door het zure milieu in de vagina, door slijm in de baarmoederhals en door de lengte van de reis zelf.
De zaadcellen die de eicel bereiken, proberen zich een weg te boren door de buitenste beschermlaag, de zona pellucida. Ze doen dit met behulp van enzymen in hun kopje, het zogenaamde acrosoom. Zodra een zaadcel de zona pellucida heeft doorboord en de celmembraan van de eicel raakt, verandert de chemische samenstelling van de buitenlaag onmiddellijk. Dit voorkomt dat andere zaadcellen ook naar binnen komen. Dit beschermingsmechanisme heet de corticale reactie en zorgt ervoor dat de eicel altijd door precies een zaadcel wordt bevrucht.
Het moment van de bevruchting duurt in werkelijkheid maar een paar seconden. De staart van de zaadcel valt af, en het genetisch materiaal van de zaadcel en de eicel smelten samen tot een nieuwe cel: de zygote. Deze ene cel bevat 46 chromosomen, 23 van de moeder en 23 van de vader, en vormt de blauwdruk voor een compleet nieuw mens. Alles wat je baby zal worden, van lengtegroei tot bloedgroep, is op dit moment al genetisch vastgelegd.
Van zygote naar morula: de eerste celdelingen
Binnen 24 uur na de bevruchting begint de zygote met delen. Eerst worden het twee cellen, dan vier, dan acht, dan zestien. Deze celdelingen heten cleavage en gaan snel achter elkaar. Na ongeveer drie dagen bestaat het klompje uit zestien cellen en wordt het een morula genoemd, naar het Latijnse woord voor moerbei. De morula ziet er inderdaad uit als een klein moerbeitje: een compact balletje van identieke cellen. Elke cel bevat exact hetzelfde genetisch materiaal als de oorspronkelijke zygote.
Terwijl de morula zich deelt, reist ze langzaam door de eileider richting de baarmoeder. Kleine haartjes aan de binnenwand van de eileider, de cilia, bewegen in een golfbeweging en duwen het celklompje voorzichtig vooruit. Tegelijkertijd trekt de gladde spier van de eileider samen om het transport te ondersteunen. Deze reis duurt ongeveer vijf dagen. Het is een precies getimed proces: de morula moet op het juiste moment in de baarmoeder aankomen, wanneer het slijmvlies optimaal is voorbereid op de innesteling.
Rond dag vier of vijf na de bevruchting verandert de morula in een blastocyst. Er vormt zich een holte in het midden van het celklompje, gevuld met vocht. De buitenste cellaag, het trofoblast, zal later de placenta en vliezen vormen. De binnenste celmassa, de embryoblast, wordt het eigenlijke embryo. De blastocyst is op dit moment kleiner dan een maanzaadje, ongeveer 0,1 tot 0,2 millimeter groot, maar bevat al twee duidelijk verschillende celtypen met elk hun eigen toekomstige functie.
Het geslacht van je baby ligt al vast
Op het moment van de bevruchting wordt het geslacht van je baby bepaald, hoewel je dit pas veel later zult ontdekken. De eicel draagt altijd een X-chromosoom. De zaadcel draagt ofwel een X-chromosoom ofwel een Y-chromosoom. Als een zaadcel met een X-chromosoom de eicel bevrucht, ontstaat een meisje (XX). Als een zaadcel met een Y-chromosoom de eicel bereikt, wordt het een jongen (XY). De vader bepaalt dus biologisch gezien het geslacht van de baby.
Er bestaan veel verhalen en theorien over hoe je het geslacht zou kunnen beinvloeden, van het tijdstip van gemeenschap tot het dieet van de moeder. Wetenschappelijk is hier geen overtuigend bewijs voor gevonden. De Shettles-methode stelt bijvoorbeeld dat Y-zaadcellen sneller maar kwetsbaarder zijn, en X-zaadcellen langzamer maar taaier. Hierdoor zou gemeenschap vlak voor de eisprong meer jongens opleveren, en een paar dagen ervoor meer meisjes. Groot opgezette studies hebben dit echter niet kunnen bevestigen.
Het geslacht is op dit moment al vastgelegd, maar de geslachtsorganen ontwikkelen zich pas later in de zwangerschap. Tot week 7 zijn mannelijke en vrouwelijke embryo's uiterlijk identiek. Pas daarna zorgt het SRY-gen op het Y-chromosoom ervoor dat bij jongetjes testikels worden aangelegd. Zonder dit gen ontwikkelen zich eierstokken. Bij de 20-wekenecho kan de echoscopist meestal het geslacht zien, maar sommige ouders kiezen ervoor om het een verrassing te laten zijn tot de bevalling.
Wat voel je in week 3?
Het eerlijke antwoord is: waarschijnlijk helemaal niets. Bij 3 weken zwanger is de bevruchting net gebeurd of nog bezig, en de hCG-productie die zwangerschapssymptomen veroorzaakt, is nog niet op gang gekomen. Je lichaam voelt hetzelfde als elke andere dag in je cyclus. Sommige vrouwen melden achteraf dat ze "iets voelden" rond de bevruchting, maar wetenschappelijk is het onwaarschijnlijk dat je de bevruchting zelf kunt waarnemen. De veranderingen zijn simpelweg te klein om symptomen te veroorzaken.
Wat je wel kunt merken in deze fase zijn de normale cyclussymptomen van na de eisprong. Het hormoon progesteron stijgt na de eisprong en kan zorgen voor gespannen borsten, een opgeblazen gevoel, vermoeidheid en stemmingswisselingen. Dit zijn precies dezelfde klachten die je elke maand kunt hebben in de tweede helft van je cyclus, ongeacht of er een bevruchting heeft plaatsgevonden. Het is daarom verstandig om niet te veel te lezen in elk lichamelijk signaal.
De wachttijd tussen de eisprong en het moment waarop je een zwangerschapstest kunt doen, wordt door veel vrouwen als spannend en soms frustrerend ervaren. Je wilt zo graag weten of het gelukt is, maar je lichaam geeft je nog geen antwoord. Probeer deze dagen zo normaal mogelijk door te brengen. Ga door met je dagelijkse bezigheden, beweeg voldoende en slaap goed. Een zwangerschapstest heeft pas zin vanaf de dag dat je menstruatie uitblijft, meestal rond week 4 of 5.
De reis naar de baarmoeder
De blastocyst arriveert rond dag 5 of 6 na de bevruchting in de baarmoederholte. Daar drijft ze nog een of twee dagen vrij rond in het baarmoedervocht, terwijl ze verder groeit. Het baarmoederslijmvlies heeft zich onder invloed van progesteron omgevormd tot een dik, voedzaam weefsel dat klaarligt voor de innesteling. Dit geprepareerde slijmvlies heet het decidua en is rijk aan bloedvaten, glycogeen en voedingsstoffen. Het is als een warm, voedselrijk nest dat wacht op een gast.
De innesteling zelf vindt meestal plaats rond dag 6 tot 10 na de bevruchting, dus aan het einde van week 3 of het begin van week 4. De buitenste cellaag van de blastocyst, het trofoblast, groeit als het ware in het baarmoederslijmvlies. Kleine uitlopers van het trofoblast dringen door in het weefsel en maken verbinding met de bloedvaten van de moeder. Dit is het allereerste begin van wat later de placenta zal worden, het orgaan dat je baby negen maanden lang van zuurstof en voedingsstoffen voorziet.
Sommige vrouwen merken een heel licht bloedverlies of bruinachtige afscheiding rond het moment van innesteling. Dit heet innestelingsbloeding en komt bij ongeveer 20 tot 30 procent van de zwangerschappen voor. Het verschilt van een menstruatie doordat het veel lichter is, korter duurt (een tot twee dagen) en vaak eerder komt dan verwacht. Niet elke vrouw heeft innestelingsbloeding, en het ontbreken ervan zegt niets over het slagen van de innesteling.
Voeding en supplementen
Foliumzuur blijft in week 3 het allerbelangrijkste supplement. De neurale buis van je baby, waaruit het brein en het ruggenmerg zich ontwikkelen, begint zich over een paar weken te sluiten. Voldoende foliumzuur (400 microgram per dag) is cruciaal om het risico op een neuralebuisdefect te verkleinen. Als je hier nog niet mee bent begonnen, start dan vandaag. Foliumzuur is verkrijgbaar bij elke drogist en apotheek. Sommige merken zoals Davitamon en Vitakruid bieden speciale zwangerschapssupplementen aan die naast foliumzuur ook vitamine D en ijzer bevatten.
Eet voldoende eiwitten, gezonde vetten en complexe koolhydraten. Eiwitten zijn de bouwstenen voor elke nieuwe cel die je baby aanmaakt. Goede bronnen zijn kip, vis, eieren, peulvruchten, noten en zuivel. Gezonde vetten, zoals die in avocado, olijfolie en vette vis, zijn nodig voor de ontwikkeling van de hersenen en het zenuwstelsel. Vermijd transvetten die je vindt in sommige koekjes, chips en kant-en-klaarmaaltijden. Kies voor volkoren varianten van brood, pasta en rijst voor een stabielere bloedsuikerspiegel.
Drink voldoende water, minimaal anderhalve tot twee liter per dag. Water is nodig voor de aanmaak van vruchtwater, de toename van je bloedvolume en het transport van voedingsstoffen naar de baarmoeder. Arganolie kan in deze periode helpen om je huid soepel te houden, want hormonale veranderingen kunnen de komende weken je huidconditie beinvloeden. Volgens het Voedingscentrum is een gevarieerd eetpatroon de beste basis voor een gezonde zwangerschap.
Praktische tips voor week 3
Ga door met je dagelijkse routine alsof er niets aan de hand is, want dat is op dit moment ook het geval. Je kunt gewoon sporten, werken, reizen en sociaal actief zijn. Er is geen reden om activiteiten te vermijden tenzij je arts dat heeft geadviseerd. Matige lichaamsbeweging is juist goed voor je doorbloeding en je algehele gezondheid. Wandelen, fietsen, zwemmen en yoga zijn allemaal uitstekende keuzes. Vermijd alleen extreme sporten of activiteiten met een hoog risico op buiktrauma.
Probeer je niet gek te laten maken door het eindeloos googelen van symptomen. In de periode tussen de eisprong en je verwachte menstruatie is het verleidelijk om elk trekje en elke tintelend gevoel te interpreteren als een zwangerschapsteken. Dit fenomeen heeft zelfs een naam in online gemeenschappen: symptom spotting. Het leidt vaak tot onnodige natuurlijke zeep en andere comfort-aankopen, maar zelden tot nuttige informatie. De enige betrouwbare test is de zwangerschapstest, en die werkt pas later.
Maak van deze wachtperiode gebruik om praktische zaken te regelen. Controleer of je zorgverzekering verloskundige zorg dekt (dat is in Nederland standaard het geval vanuit de basisverzekering). Kijk alvast welke verloskundepraktijken er in je buurt zijn en lees reviews van andere moeders. Sommige populaire praktijken hebben wachtlijsten, dus vroeg informeren kan geen kwaad. Je hoeft je nog niet aan te melden, maar het is fijn om te weten waar je terechtkunt zodra je zwangerschapstest positief is.
Contact met je huisarts of verloskundige
Bij 3 weken zwanger hoef je nog geen contact op te nemen met je huisarts of verloskundige. Je weet op dit moment immers nog niet of je daadwerkelijk zwanger bent. De bevruchting heeft mogelijk net plaatsgevonden, maar de hCG-spiegel is nog te laag om te detecteren met een test. Bewaar je geduld en wacht tot je menstruatie uitblijft voordat je een test doet. Vroeger testen leidt vaak tot vals-negatieve uitslagen die onnodige teleurstelling veroorzaken.
Er zijn situaties waarin contact met je huisarts in deze fase wel verstandig is. Als je chronische medicijnen gebruikt, is het goed om nu te controleren of die veilig zijn bij een mogelijke zwangerschap. Denk aan medicijnen tegen hoge bloeddruk, epilepsie, depressie of een schildklieraandoening. Sommige medicijnen moeten worden afgebouwd of vervangen voordat je zwanger wordt. Dit gesprek kun je het beste zo vroeg mogelijk voeren, liefst al voordat je actief probeert zwanger te worden.
Als je een eerdere miskraam of buitenbaarmoederlijke zwangerschap hebt doorgemaakt, kan het prettig zijn om je huisarts hiervan op de hoogte te stellen. Bij een volgende zwangerschap wordt soms extra monitoring aangeboden, zoals een vroege echo rond week 6 of 7 om te controleren of de zwangerschap goed is ingenesteld. Dit kan een hoop geruststelling geven. Vergeet ook niet dat emotionele steun net zo belangrijk is als medische begeleiding. Praat met je partner, een vriendin of een professional als je je zorgen maakt.