Bij 5 weken zwanger begint een van de meest indrukwekkende ontwikkelingen van je hele zwangerschap: het hartje van je baby vormt zich. Een simpele hartbuis ontstaat uit een groepje cellen en begint zich te vouwen tot een primitief hart met kamers. Tegelijkertijd legt het zenuwstelsel zijn fundament aan met de neurale buis, de voorloper van het brein en het ruggenmerg. Jij merkt ondertussen waarschijnlijk de eerste echte zwangerschapsklachten. Misselijkheid, vermoeidheid en gevoelige borsten worden in week 5 vaak duidelijker. Je baby is nu ongeveer 2 millimeter groot, vergelijkbaar met een sesamzaadje. In dit artikel lees je wat er bij 5 weken zwanger allemaal gebeurt in je buik en in je lichaam.
Inhoudsopgave
- Het hartje begint zich te vormen
- De neurale buis en het zenuwstelsel
- Je baby in week 5
- Zwangerschapssymptomen in week 5
- Omgaan met ochtendmisselijkheid
- Voeding en foliumzuur
- Praktische tips voor week 5
- Contact met je verloskundige
Het hartje begint zich te vormen
In week 5 ontstaat de eerste versie van het hart van je baby. Het begint als een eenvoudige buis van hartcellen, het zogenaamde hartbuisje, dat zich in de komende dagen gaat vouwen en draaien tot een S-vorm. Deze vouwing is nodig om de vier hartkamers te creeren die het uiteindelijke hart zal hebben. Het proces heet cardiac looping en is een van de meest nauwkeurige en kwetsbare stappen in de embryonale ontwikkeling. Een fout in dit stadium kan leiden tot een aangeboren hartafwijking.
Het hart is een van de eerste organen die functioneel wordt, omdat het embryo bloedcirculatie nodig heeft om zuurstof en voedingsstoffen te transporteren. In week 5 zijn de eerste bloedvaten al zichtbaar als een primitief vaatstelsel dat het embryo verbindt met de dooierzak en de zich ontwikkelende placenta. Het bloed van je baby bevat in dit stadium nog geen rode bloedcellen zoals wij die kennen. De eerste bloedcellen worden geproduceerd door de dooierzak en later door de lever van het embryo.
Het hartje klopt nog niet in week 5, dat begint meestal in week 6. Maar de cellen die het hart vormen, hebben al een eigen ritme. Hartcellen zijn uniek omdat ze spontaan kunnen samentrekken, zelfs als ze geisoleerd in een laboratorium worden gekweekt. Deze eigenschap, automaticiteit genaamd, is de basis voor de hartslag die je baby de rest van het leven zal begeleiden. Bij de eerste echo, meestal rond week 7 of 8, kan de verloskundige het kloppende hartje zichtbaar maken op het scherm.
De neurale buis en het zenuwstelsel
De neurale buis is de voorloper van het volledige centrale zenuwstelsel: het brein en het ruggenmerg. In week 5 begint de neurale plaat, een platte laag cellen op de rug van het embryo, zich op te vouwen tot een buis. Dit opvouwproces begint in het midden en vordert naar beide uiteinden. Het bovenste uiteinde wordt het brein, het onderste uiteinde het ruggenmerg. Het sluiten van de neurale buis is een kritiek moment. Als de buis niet volledig sluit, kan dit leiden tot ernstige afwijkingen.
Een onvolledig gesloten neurale buis aan de bovenkant kan resulteren in anencefalie, waarbij een groot deel van het brein niet wordt aangelegd. Aan de onderkant kan het leiden tot spina bifida, een open rug. Foliumzuur speelt een bewezen beschermende rol bij het sluiten van de neurale buis. Studies tonen aan dat voldoende foliumzuur het risico op neuralebuisdefecten met 50 tot 70 procent kan verminderen. De neurale buis sluit zich rond dag 28 na de bevruchting, dus in de loop van week 5 of het begin van week 6.
Naast de neurale buis ontwikkelen zich in week 5 ook de eerste hersenblaasjes. Het voorste deel van de neurale buis vormt drie uitstulpingen die later de drie hoofddelen van het brein worden: het voorbrein (prosencephalon), het middenbrein (mesencephalon) en het achterbrein (rhombencephalon). Elk deel krijgt zijn eigen gespecialiseerde functies. Het voorbrein wordt verantwoordelijk voor denken, het middenbrein voor zien en horen, en het achterbrein voor ademhaling en hartslag. Dit alles ontstaat uit dezelfde neurale buis die zich deze week vormt.
Je baby in week 5
Je baby is bij 5 weken zwanger ongeveer 2 millimeter lang, gemeten van kruin tot stuit (de zogenaamde CRL, crown-rump length). De baby lijkt op een klein kikkertvisje met een duidelijk staartje. Dit staartje verdwijnt later in de zwangerschap, maar is nu nog zichtbaar als een overblijfsel van onze evolutionaire voorouders. Het embryo heeft een duidelijke kop en een romp, maar armen en benen zijn nog niet zichtbaar. Die beginnen zich pas in week 6 als kleine knopjes te vormen.
De drie kiembladen die in week 4 zijn aangelegd, differentiëren zich nu verder in specifieke weefseltypen. Het ectoderm vormt niet alleen het zenuwstelsel, maar ook de huid, het haar, de nagels, het tandglazuur en de zweetklieren. Het mesoderm begint zich te organiseren in segmenten, somieten genaamd, die later de wervels, de ribben en de spieren van de romp vormen. Het endoderm vormt de bekleding van het spijsverteringskanaal, van de mond tot het rectum, en de organen die hieruit ontstaan zoals de lever, de alvleesklier en de longen.
De placenta groeit in week 5 snel en neemt steeds meer taken over van de dooierzak. De chorionvlokken, de vingervormige uitstulpingen die in het baarmoederslijmvlies zijn gegroeid, worden langer en meer vertakt. Ze vergroten het contactoppervlak met het bloed van de moeder, waardoor meer zuurstof en voedingsstoffen het embryo bereiken. De navelstreng, die het embryo met de placenta verbindt, is in dit stadium nog heel dun en bevat twee slagaders en een ader. Via de slagaders stroomt zuurstofarm bloed van baby naar placenta, via de ader stroomt zuurstofrijk bloed terug.
Zwangerschapssymptomen in week 5
Week 5 is voor veel vrouwen het moment waarop de zwangerschap echt begint te "voelen." De hCG-spiegel stijgt snel en bereikt niveaus die merkbare symptomen veroorzaken. Gevoelige borsten die al in week 4 begonnen, worden vaak nog intenser. Je borsten kunnen een of twee cupmaten groter aanvoelen, en het dragen van een beha kan oncomfortabel zijn. Sommige vrouwen schakelen al over op een sportbeha of een zachte beha zonder beugel voor meer comfort.
Vermoeidheid is in week 5 vaak overweldigend. Het voelt niet als gewone moeheid na een drukke dag, maar als een diepe, allesomvattende uitputting die je overvalt midden op de dag. Dit komt door de sterk gestegen progesteronspiegel, die een kalmerend effect heeft op je zenuwstelsel. Je lichaam werkt keihard aan de opbouw van de placenta en de bloedtoevoer naar de baarmoeder, en dat kost enorm veel energie. Geef toe aan de vermoeidheid waar mogelijk en leg je neer als je lichaam dat vraagt.
Andere symptomen die in week 5 kunnen optreden zijn frequentere plasdrang (je nieren werken harder en je baarmoeder drukt op de blaas), stemmingswisselingen, een overgevoeligheid voor geuren, speekselvloed en een opgeblazen buik. Niet elke vrouw heeft al deze symptomen, en de intensiteit verschilt sterk. Sommige vrouwen voelen zich in week 5 nog prima en maken zich zorgen omdat ze "niets voelen." Dat is geen reden tot ongerustheid. De aan- of afwezigheid van symptomen zegt niets over de gezondheid van de zwangerschap.
Omgaan met ochtendmisselijkheid
Ochtendmisselijkheid is een misleidende naam, want de misselijkheid kan op elk moment van de dag optreden. Ongeveer 70 procent van de zwangere vrouwen heeft er in meer of mindere mate last van, meestal vanaf week 5 of 6. De misselijkheid wordt veroorzaakt door de snel stijgende hCG-spiegel en verdwijnt bij de meeste vrouwen rond week 12 tot 14, wanneer de hCG-spiegel zijn piek heeft bereikt en begint te dalen. Bij een klein percentage vrouwen (0,5 tot 2 procent) is de misselijkheid zo hevig dat ze niet voldoende kunnen eten en drinken. Dit heet hyperemesis gravidarum en vereist medische behandeling.
Er zijn veel praktische dingen die je kunt doen om de misselijkheid draaglijker te maken. Eet kleine, frequente maaltijden in plaats van drie grote. Houd crackers of beschuit op je nachtkastje en eet er een paar voordat je opstaat. Gember is een bewezen middel tegen misselijkheid. Je kunt verse gemberthee maken, gembersnoepjes zuigen of gembercapsules slikken (verkrijgbaar bij Etos en Kruidvat). Vermijd vettige, sterk gekruide of sterk geurende gerechten. Eet wat je verdraagt, ook als dat een week lang alleen toast met honing is.
Frisse lucht kan helpen. Maak een korte wandeling als je misselijk bent, of zet een raam open. Sommige vrouwen vinden dat zuigen op een ijsblokje of het drinken van ijskoud water beter gaat dan water op kamertemperatuur. Vitamine B6 (pyridoxine) in een dosering van 10 tot 25 milligram drie keer per dag kan de misselijkheid verminderen. Overleg hierover met je verloskundige of huisarts. Als je zo misselijk bent dat je niets binnen kunt houden, geen vocht meer binnenkrijgt of afvalt, neem dan contact op met je verloskundige. Er zijn veilige medicijnen beschikbaar die kunnen helpen.
Voeding en foliumzuur
Foliumzuur is in week 5 belangrijker dan ooit. De neurale buis sluit zich rond deze tijd, en een tekort aan foliumzuur kan dit proces verstoren. Neem dagelijks 400 microgram foliumzuur, bij voorkeur als onderdeel van een zwangerschapsmultivitamine die ook vitamine D, ijzer en jodium bevat. Foliumzuur zit ook in voedingsmiddelen zoals donkergroene bladgroenten (spinazie, broccoli, boerenkool), peulvruchten, volkoren producten en verrijkte ontbijtgranen. Supplementen zijn echter nodig omdat je uit voeding alleen niet voldoende binnenkrijgt.
Als je last hebt van misselijkheid, eet dan wat je verdraagt en maak je niet te veel zorgen over een perfect dieet. Je baby put in dit stadium uit je lichaamsreserves en heeft maar heel weinig calorieën nodig. De komende weken zijn er genoeg momenten om je voedingspatroon bij te sturen. Focus op vochtinname, want uitdroging is een groter risico dan een paar dagen minder gevarieerd eten. Water, bouillon, verdunde vruchtensappen en kruidenthee zijn allemaal goede opties.
Vermijd cafeine niet volledig, maar beperk je inname tot maximaal 200 milligram per dag. Dat is ongeveer twee koppen filterkoffie of vier koppen thee. Cafeine passeert de placenta en wordt door het embryo trager afgebroken dan door een volwassene. Grote hoeveelheden cafeine worden in verband gebracht met een verhoogd risico op miskraam en een lager geboortegewicht. Vergeet niet dat cafeine ook zit in cola, energiedranken, chocolade en sommige medicijnen. Verzorg je arganolie routine voor je huid, want de hormonale veranderingen kunnen droge plekken of juist een glanzende T-zone veroorzaken.
Praktische tips voor week 5
Als je nog geen verloskundige hebt gekozen, is dit een goed moment om dat te doen. De eerste afspraak vindt meestal plaats rond week 8 tot 10, maar sommige praktijken plannen al eerder in, vooral als je medische voorgeschiedenis daar aanleiding toe geeft. Bel een paar praktijken in je buurt, vraag naar hun werkwijze en kies de praktijk waar je je het meest op je gemak voelt. In grote steden kan er een wachtlijst zijn, dus wacht niet te lang met aanmelden.
Begin met het bijhouden van een zwangerschapsdagboek of maak wekelijks een foto van je buik. In week 5 is er uiteraard nog niets te zien, maar veel vrouwen vinden het achteraf heel leuk om de hele reeks te hebben. Je kunt ook een app gebruiken zoals Babybytes, Ovia of The Bump om de ontwikkeling van je baby week per week te volgen. Deze apps geven je elke week een update over de grootte van je baby (vergeleken met fruit of groenten) en tips die passen bij jouw fase.
Denk na over wanneer en hoe je het nieuws wilt delen op je werk. Je bent wettelijk niet verplicht om je werkgever voor de 24e week in te lichten, maar het kan praktisch zijn om het eerder te vertellen, vooral als je last hebt van misselijkheid of vermoeidheid. Veel vrouwen vertellen het hun leidinggevende rond week 12, na de eerste echo. Volgens de Rijksoverheid heb je recht op zwangerschaps- en bevallingsverlof van minimaal 16 weken. Informeer je over je rechten zodat je goed voorbereid het gesprek kunt voeren.
Contact met je verloskundige
In week 5 is het nog vroeg voor je eerste afspraak bij de verloskundige, maar je kunt je al wel aanmelden. Bij de intake rond week 8 tot 10 bespreekt de verloskundige je medische geschiedenis, doet bloedonderzoek (bloedgroep, resus, hepatitis B, hiv, syfilis, hemoglobine) en berekent je uitgerekende datum. Ze bespreekt ook of je extra controles nodig hebt, bijvoorbeeld als je diabetes hebt, een hoge bloeddruk of als je een eerdere miskraam hebt gehad.
Neem contact op met je huisarts als je in week 5 last hebt van hevig bloedverlies (meer dan licht spotting), hevige buikpijn aan een kant (kan wijzen op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap), of koorts boven de 38 graden. Een buitenbaarmoederlijke zwangerschap komt voor bij ongeveer 1 op de 100 zwangerschappen en is een medisch spoedgeval. Symptomen zijn eenzijdige buikpijn, soms uitstralend naar de schouder, vaginaal bloedverlies en duizeligheid. Bij twijfel kun je altijd bellen met de huisarts of de huisartsenpost.
Als je stress ervaart over de zwangerschap, bespreek dit dan met je verloskundige bij de eerste afspraak. Angst en onzekerheid zijn heel normaal, zeker als je een eerdere miskraam hebt meegemaakt of als de zwangerschap ongepland is. Je verloskundige kan je geruststellen, extra controles aanbieden of je doorverwijzen naar een psycholoog die gespecialiseerd is in zwangerschapsgerelateerde klachten. Goede mentale gezondheid is minstens zo belangrijk als fysieke gezondheid tijdens de zwangerschap.