Je bent 11 weken zwanger en je baby maakt een fascinerende ontwikkeling door. Het kleine lijfje groeit snel en de eerste reflexen beginnen zich te vormen. Bij 11 weken zwanger slikt je baby voor het eerst vruchtwater in, wat een belangrijke stap is voor de ontwikkeling van het spijsverteringsstelsel. De tandknoppen verschijnen onder het tandvlees en de vingers en tenen zijn nu volledig gescheiden. In dit artikel lees je alles over week 11 van je zwangerschap en wat je kunt verwachten.
Inhoudsopgave
- Je baby slikt vruchtwater
- De ontwikkeling van je baby in week 11
- Tandknoppen en nagels
- Je buik in week 11
- Klachten en symptomen
- Voeding en supplementen
- Prenataal onderzoek en de combinatietest
- Praktische tips voor week 11
Je baby slikt vruchtwater
Een van de meest opvallende ontwikkelingen in week 11 is dat je baby begint met het slikken van vruchtwater. Dit is een belangrijke mijlpaal, want het oefent het spijsverteringsstelsel voor het eerst echt. De darmen maken peristaltische bewegingen, kleine samentrekkingen die het vruchtwater door het maag-darmkanaal transporteren. De nieren beginnen het ingeslikte vruchtwater te filteren en produceren een kleine hoeveelheid urine die weer in het vruchtwater terechtkomt. Dit proces houdt de hoeveelheid vruchtwater op peil en is essentieel voor een gezonde zwangerschap.
Het vruchtwater vervult meerdere functies tegelijk. Het beschermt je baby tegen schokken en drukverschillen, houdt een constante temperatuur aan en biedt ruimte om vrij te bewegen. In week 11 is er ongeveer 50 milliliter vruchtwater aanwezig, een hoeveelheid die de komende maanden flink zal toenemen tot wel 800 milliliter rond week 34. De samenstelling van het vruchtwater verandert gedurende de zwangerschap. In het begin bestaat het voornamelijk uit water en elektrolyten, later komen daar eiwitten, vetten en afvalstoffen bij.
Door het inslikken van vruchtwater oefent je baby niet alleen het spijsverteringsstelsel, maar ook het slikmechanisme zelf. De spieren in de keel en slokdarm leren samenwerken in een gecoordineerd patroon. Soms slikt je baby te snel en krijgt het de hik, al zul je dat in week 11 nog niet voelen. Later in de zwangerschap kun je de hik herkennen als ritmische schokjes op dezelfde plek in je buik. Het is een volkomen normaal verschijnsel dat aangeeft dat het zenuwstelsel zich goed ontwikkelt.
De ontwikkeling van je baby in week 11
Je baby is in week 11 ongeveer 4 centimeter lang, vergelijkbaar met de grootte van een vijg. Het hoofd is nog relatief groot ten opzichte van het lichaam en vormt bijna de helft van de totale lengte. De komende weken zal het lichaam sneller groeien, waardoor de verhoudingen geleidelijk normaler worden. De ogen zitten nog ver uit elkaar aan de zijkanten van het hoofd, maar schuiven langzaam naar de voorkant. De oorschelpen zijn bijna op hun definitieve plek aangekomen. Het gezichtje krijgt steeds meer menselijke trekken.
De botten beginnen te verharden, een proces dat ossificatie heet. Tot nu toe bestond het skelet vooral uit zacht kraakbeen, maar in week 11 start de omzetting naar echt botweefsel. Dit begint bij het sleutelbeen en de lange pijpbeenderen in de armen en benen. Het proces van botvorming duurt overigens tot ver na de geboorte, want sommige botten zijn pas volledig verhard als je kind volwassen is. De gewrichten in de armen en benen werken nu goed genoeg om kleine bewegingen te maken. Je baby kan de armpjes buigen, de beentjes strekken en zelfs de handjes openen en sluiten.
Het hart van je baby klopt in week 11 met een frequentie van ongeveer 120 tot 160 slagen per minuut. Dat is bijna twee keer zo snel als jouw hartslag. Het hart is nu volledig in vier kamers verdeeld en pompt bloed door het groeiende vaatstelsel. De lever, die relatief groot is in dit stadium, produceert rode bloedcellen. Later neemt het beenmerg deze taak over, maar in week 11 is de lever het belangrijkste bloedvormende orgaan. De milt begint zich ook te ontwikkelen en zal later een rol spelen bij de afbraak van oude rode bloedcellen.
Tandknoppen en nagels
Onder het tandvlees van je baby verschijnen in week 11 de eerste tandknoppen. Dit zijn de voorlopers van de twintig melktanden die je kind rond het zesde levensmaand krijgt. De tandknoppen bestaan uit cellen die later het glazuur, tandbeen en de tandwortel zullen vormen. Het is bijzonder om te bedenken dat de aanleg van de tanden al zo vroeg in de zwangerschap plaatsvindt, terwijl ze pas maanden na de geboorte zichtbaar worden. Calcium en vitamine D zijn essentieel voor een goede tandaanleg, dus let op je voeding.
Naast de tandknoppen ontwikkelen zich ook de nagelbedjes aan de vingers en tenen. De nagels zelf beginnen als kleine, zachte plaatjes die vanuit het nagelbed naar buiten groeien. Bij de geboorte hebben de meeste baby s volledig gevormde nageltjes die soms zo lang zijn dat je ze direct moet knippen om krassen te voorkomen. De vingers en tenen zijn inmiddels helemaal gescheiden. De zwemvliezen die er eerder tussen zaten, zijn verdwenen. Je baby heeft nu tien aparte vingertjes en tien aparte teentjes met elk hun eigen nagel in wording.
De huid van je baby is in week 11 nog doorschijnend. Je kunt de bloedvaten en organen erdoorheen zien als je met een echo naar binnen kijkt. De huid bestaat uit meerdere lagen die zich de komende weken verder ontwikkelen. Het onderhuidse vetweefsel is nog minimaal, waardoor je baby er mager uitziet. Vanaf het tweede trimester begint de baby vet op te slaan, wat zorgt voor isolatie en energiereserves. De haarfollikels zijn in aanleg aanwezig, al verschijnt het eerste zichtbare haar (lanugo) pas rond week 14.
Je buik in week 11
Bij 11 weken zwanger is je buik meestal nog niet zichtbaar voor de buitenwereld, maar jij merkt waarschijnlijk wel veranderingen. Je baarmoeder is nu ongeveer zo groot als een grapefruit en staat net boven het schaambeen. Sommige vrouwen merken dat hun broeken iets strakker zitten, vooral na het eten. Dit komt niet alleen door de groeiende baarmoeder, maar ook door een opgeblazen gevoel dat veel vrouwen in het eerste trimester ervaren. Het hormoon progesteron vertraagt de spijsvertering, waardoor je buik voller aanvoelt.
Iedere vrouw en iedere zwangerschap is anders. Bij een tweede of derde zwangerschap kan je buik eerder zichtbaar zijn, omdat de buikspieren al eens zijn opgerekt. Ook je lichaamsbouw speelt een rol. Slanke vrouwen zien vaak eerder een bolling dan vrouwen met meer lichaamsvet rond het middel. Maak je geen zorgen als je buik nog helemaal plat is, dat is volkomen normaal in week 11. Andersom geldt ook: als je al een klein buikje hebt, betekent dat niet dat er iets mis is.
Je kunt in deze periode last krijgen van een trekkend of stekend gevoel in je onderbuik. Dit zijn de moederbanden die oprekken om de groeiende baarmoeder te ondersteunen. De moederbanden lopen van de bovenkant van de baarmoeder naar de lies en worden stevig belast tijdens de zwangerschap. Dit gevoel is het sterkst bij plotselinge bewegingen, zoals opstaan, hoesten of niezen. Het helpt om rustig te bewegen en je buik te ondersteunen bij plotselinge belasting. Als de pijn aanhoudt of erger wordt, neem dan contact op met je verloskundige.
Klachten en symptomen
De misselijkheid waar veel vrouwen in het eerste trimester last van hebben, kan in week 11 nog steeds aanwezig zijn. Het goede nieuws is dat bij de meeste vrouwen de misselijkheid rond week 12 tot 14 afneemt. Het hormoon hCG, dat de misselijkheid veroorzaakt, bereikt zijn piek rond week 9 en begint daarna langzaam te dalen. In de tussentijd helpt het om kleine, frequente maaltijden te eten en droge crackers bij de hand te hebben. Gember in thee of koekjes kan ook verlichting bieden. Bij slaapproblemen door spanning helpt het om voor het slapengaan een ontspanningsritueel in te bouwen.
Vermoeidheid is een andere veelvoorkomende klacht in week 11. Je lichaam werkt hard om de placenta te voltooien en je baby van voedingsstoffen te voorzien. Je bloedvolume neemt toe, je hart pompt meer bloed rond en je stofwisseling draait op een hoger niveau. Het is belangrijk om naar je lichaam te luisteren en voldoende rust te nemen. Ga op tijd naar bed, neem een middagdutje als dat kan en zeg nee tegen verplichtingen die niet noodzakelijk zijn. De vermoeidheid neemt bij de meeste vrouwen af in het tweede trimester.
Andere klachten die je in week 11 kunt ervaren zijn duizeligheid, hoofdpijn, obstipatie en een verhoogde gevoeligheid voor geuren. De duizeligheid ontstaat doordat je bloeddruk in het eerste trimester lager is dan normaal. Sta rustig op vanuit zittende of liggende positie en drink voldoende water. Obstipatie is het gevolg van de vertraagde spijsvertering door progesteron. Eet vezelrijk voedsel, drink minstens twee liter water per dag en beweeg regelmatig. Een dagelijkse wandeling van dertig minuten doet wonderen voor je spijsvertering en je algehele welzijn.
Voeding en supplementen
Een gevarieerde voeding is in week 11 extra belangrijk vanwege de botvorming van je baby. Calcium is essentieel voor sterke botten en tanden. Je hebt dagelijks ongeveer 1000 milligram calcium nodig, wat je kunt halen uit zuivelproducten, groene bladgroenten, noten en verrijkte plantaardige melk. Vitamine D bevordert de opname van calcium en is te vinden in vette vis, eieren en verrijkte producten. Omdat de Nederlandse zon in de wintermaanden niet sterk genoeg is om voldoende vitamine D aan te maken, adviseert het Voedingscentrum een supplement van 10 microgram per dag gedurende de hele zwangerschap.
Foliumzuur blijft belangrijk tot en met week 12. Dit B-vitamine beschermt tegen neurale buisdefecten zoals een open rug. De aanbevolen dosering is 400 microgram per dag, bij voorkeur in combinatie met een zwangerschapsmultivitamine. Na week 12 mag je stoppen met de extra foliumzuursuppletie, al is het niet schadelijk om door te gaan. IJzer is een ander mineraal om op te letten. Door de toename van je bloedvolume heb je meer ijzer nodig. Rode vlees, peulvruchten, volkoren producten en donkergroene groenten zijn goede bronnen. Combineer ijzerrijke voeding met vitamine C (bijvoorbeeld een glas sinaasappelsap) voor een betere opname.
Naast een gezonde voeding is het goed om ook aandacht te besteden aan je huid. De hormonale veranderingen kunnen je huid droger of juist vetter maken. Een milde, natuurlijke jojoba olie is geschikt om je huid soepel te houden zonder irritatie. Je kunt de olie na het douchen aanbrengen op je buik, heupen en borsten om de huid te voeden en het risico op striae te verminderen. Kies bij voorkeur voor producten zonder parfum en synthetische toevoegingen, zeker tijdens de zwangerschap.
Prenataal onderzoek en de combinatietest
Tussen week 11 en 14 kun je de combinatietest laten doen. Dit is een screening die de kans op downsyndroom (trisomie 21), edwardssyndroom (trisomie 18) en patausyndroom (trisomie 13) berekent. De test bestaat uit twee onderdelen: een bloedonderzoek bij jou en een nekplooimeting bij de baby via een echo. Bij de nekplooimeting meet de echoscopist de dikte van een vochtophoping in de nek van je baby. Een dikkere nekplooi kan wijzen op een verhoogde kans op een chromosoomafwijking, maar het is geen diagnose.
De combinatietest is vrijwillig en wordt niet vergoed door de basisverzekering. De kosten liggen rond de 170 euro, afhankelijk van het laboratorium en de echopraktijk. Sommige aanvullende verzekeringen vergoeden de test wel geheel of gedeeltelijk. Informeer bij je zorgverzekeraar naar de mogelijkheden. Als alternatief kun je kiezen voor de NIPT (Niet-Invasieve Prenatale Test), die sinds 2023 voor alle zwangere vrouwen beschikbaar is. De NIPT is betrouwbaarder dan de combinatietest en wordt sinds april 2023 vergoed vanuit de basisverzekering.
Het is belangrijk om samen met je partner goed na te denken over welke testen je wilt laten doen en wat je met de uitslag zou doen. De verloskundige of gynaecoloog kan je uitgebreid voorlichten over de mogelijkheden, de betrouwbaarheid en de vervolgstappen bij een afwijkende uitslag. Er is geen goed of fout antwoord, want het is een persoonlijke keuze. Neem de tijd om erover te praten en stel al je vragen aan je zorgverlener. Op de website van het RIVM vind je ook betrouwbare informatie over prenatale screening en de verschillende testmogelijkheden.
Praktische tips voor week 11
Als je dat nog niet gedaan hebt, is dit een goed moment om je aan te melden bij een verloskundigenpraktijk. De meeste praktijken plannen het intakegesprek rond week 8 tot 12. Tijdens dit gesprek bespreek je je medische voorgeschiedenis, eventuele risicofactoren en je wensen voor de bevalling. De verloskundige meet je bloeddruk, bepaalt je bloedgroep en controleert of er antistoffen in je bloed aanwezig zijn. Neem eventuele vragen mee op een lijstje, want er komt veel informatie op je af.
Beweeg regelmatig, maar luister naar je lichaam. Zwemmen, wandelen, fietsen en zwangerschapsyoga zijn veilige activiteiten in de zwangerschap. Vermijd contactsporten en activiteiten met een hoog valrisico. Beweging helpt tegen vermoeidheid, obstipatie, rugpijn en stemmingswisselingen. Het verbetert ook je conditie, wat een voordeel is tijdens de bevalling. Probeer minstens 150 minuten per week matig intensief te bewegen, verspreid over meerdere dagen. Dit kan zo simpel zijn als elke dag een half uur stevig wandelen.
Verwend jezelf af en toe met een ontspannend moment. Een warm bad (niet te heet, maximaal 37 graden), een gezichtsbehandeling of een rustig moment met een boek kan helpen om de spanning te verminderen. Verzorg je huid met een milde arganolie om droogheid en irritatie te voorkomen. Je kunt de olie gebruiken als nachtcreme of toevoegen aan je badwater voor extra verzorging. Bij Etos en Kruidvat vind je betaalbare zwangerschapsverzorgingsproducten, zoals striae-cremes vanaf ongeveer 5 euro. Geniet van deze bijzondere periode en gun jezelf de rust die je nodig hebt.