Je bent 17 weken zwanger en je baby krijgt een bijzonder beschermlaagje: vernix caseosa. Deze wasachtige, witte substantie bedekt de huid van je baby en beschermt tegen het vruchtwater dat anders de tere huid zou uitdrogen. Terwijl het skelet van kraakbeen verandert in stevig bot, groeit je baby gestaag door. Bij 17 weken zwanger merken veel vrouwen dat de zwangerschap steeds zichtbaarder wordt en dat nieuwe klachten zoals brandend maagzuur en ischiaspijn de kop opsteken. In dit artikel lees je precies wat er in week 17 gebeurt en wat je kunt doen.
Inhoudsopgave
- Vernix caseosa: de beschermlaag van je baby
- De ontwikkeling van je baby in week 17
- Het skelet wordt steviger
- Klachten en symptomen in week 17
- Omgaan met brandend maagzuur
- Voeding en gewichtstoename
- Bewegen en houding
- Praktische tips voor week 17
Vernix caseosa: de beschermlaag van je baby
Rond 17 weken zwanger begint de huid van je baby bedekt te raken met vernix caseosa, een vettige, witgele substantie die eruitziet als een dikke cremelaag. Deze vernix wordt geproduceerd door de talgklieren van je baby en bestaat uit vetten, eiwitten en afgestoten huidcellen. Het heeft meerdere functies: het beschermt de huid tegen het vruchtwater, het houdt de lichaamstemperatuur op peil en het heeft antibacteriele eigenschappen die je baby beschermen tegen infecties.
De vernix blijft de hele zwangerschap op de huid zitten en wordt dikker naarmate de weken vorderen. Rond de uitgerekende datum begint de vernix langzaam op te lossen in het vruchtwater. Baby s die voor de uitgerekende datum worden geboren, hebben vaak nog een dikke laag vernix, terwijl baby s die na de uitgerekende datum komen er vrijwel geen meer hebben. Na de geboorte laten veel ziekenhuizen en geboortecentra de vernix bewust op de huid zitten, omdat het de baby helpt bij de temperatuurregulatie en de huid voedt.
Naast de vernix wordt de huid van je baby ook bedekt met lanugo, een laagje fijn, donzig haar dat over het hele lichaam groeit. Dit haartje helpt de vernix op zijn plek te houden. Het lanugo verdwijnt meestal voor de geboorte, hoewel sommige pasgeborenen nog restjes op hun schouders, rug of oortjes hebben. Dit is volkomen normaal en verdwijnt vanzelf in de eerste weken na de geboorte.
De ontwikkeling van je baby in week 17
Je baby is in week 17 ongeveer 13 centimeter lang van kruin tot stuit en weegt rond de 140 gram, vergelijkbaar met een granaatappel. De groei gaat snel en je baby ziet er steeds meer uit als een kleine mens. De oren zijn nu op hun definitieve plek aan de zijkant van het hoofd en het gehoor ontwikkelt zich verder. Je baby kan al reageren op harde geluiden van buitenaf, hoewel de reactie nog onbewust is. De ogen staan dichter bij elkaar en kijken naar voren in plaats van opzij.
De zweetklieren beginnen zich te vormen in de huid van je baby. Deze klieren zijn nog niet actief, maar leggen de basis voor de temperatuurregulatie na de geboorte. De nagels aan vingers en tenen groeien door en de vingerafdrukken worden steeds duidelijker. Elke vingerafdruk is uniek, zelfs bij een eeneiige tweeling. Het hart van je baby klopt met een frequentie van ongeveer 140 tot 150 slagen per minuut, bijna twee keer zo snel als jouw hart.
De navelstreng wordt dikker en sterker. Hij bevat twee slagaders die zuurstofarm bloed van de baby naar de placenta transporteren en een ader die zuurstofrijk bloed terugbrengt. De geleiachtige substantie rond de bloedvaten, Wharton's jelly genoemd, beschermt tegen afklemming. Je baby speelt soms met de navelstreng, pakt hem vast en laat weer los. Dit is normaal en de navelstreng is stevig genoeg om tegen een stootje te kunnen.
Het skelet wordt steviger
Het skelet van je baby ondergaat in week 17 een transformatie. Wat begon als zacht kraakbeen verandert geleidelijk in hard bot door het proces van ossificatie. Calcium en fosfor worden ingebouwd in het botweefsel, waardoor de botten steviger worden. Dit proces begint bij de sleutelbeenderen en werkt zich uit over het hele skelet. De schedel blijft bewust zacht en flexibel, met open fontanellen, zodat het hoofdje door het geboortekanaal kan tijdens de bevalling.
De wervelkolom wordt rechter en steviger. Je baby kan nu het hoofd meer rechtop houden, hoewel de houding nog steeds meer gekromd is dan bij een pasgeborene. De ribben zijn zichtbaar op een echo en beschermen de zich ontwikkelende longen en het hart. De gewrichten worden beweeglijker en je baby maakt steeds gecoordineerdere bewegingen. De spieren rond de gewrichten worden sterker, wat bijdraagt aan de toenemende activiteit in de baarmoeder.
De botgroei vraagt veel calcium van jouw lichaam. Als je niet voldoende calcium binnenkrijgt via je voeding, put je lichaam het uit je eigen botten om de baby te voorzien. Drie porties zuivel per dag (melk, kaas, yoghurt) zijn voldoende voor de meeste vrouwen. Eet je geen zuivel, dan zijn calciumverrijkte plantaardige melk, broccoli, boerenkool en amandelen goede alternatieven. Bespreek met je verloskundige of een calciumsupplement nodig is.
Klachten en symptomen in week 17
Ischiaspijn is een klacht die rond 17 weken zwanger voor het eerst kan optreden. De groeiende baarmoeder drukt op de ischiaszenuw, de langste zenuw van je lichaam, die van je onderrug via je bil naar je been loopt. Dit veroorzaakt een scherpe, schietende pijn die van je onderrug tot in je voet kan uitstralen. De pijn is vaak aan een kant en wordt erger bij lang staan, zitten of bukken. Een warm kussen op de pijnlijke plek, zachte stretchoefeningen en afwisselen tussen staan en zitten helpen de klachten te verlichten.
Duizeligheid komt in het tweede trimester vaker voor dan je zou verwachten. Je bloedvaten verwijden door de hormonen van de zwangerschap, waardoor je bloeddruk lager is dan normaal. Als je te snel opstaat vanuit een zittende of liggende positie, stroomt het bloed weg uit je hoofd en word je duizelig. Sta altijd langzaam op, drink voldoende water (minstens twee liter per dag) en eet regelmatig kleine maaltijden om je bloedsuiker stabiel te houden. Bij frequente duizeligheid of flauwvallen neem je contact op met je verloskundige.
Veel vrouwen merken rond deze week ook een toename van vaginale afscheiding. Dit is normaal en wordt veroorzaakt door de verhoogde doorbloeding van het bekkengebied en de hormonale veranderingen. De afscheiding is meestal helder of wittig en reukloos. Bij een afwijkende kleur (groen, geel, grijs), een onaangename geur of jeuk kan er sprake zijn van een infectie en is het verstandig om je huisarts of verloskundige te raadplegen.
Omgaan met brandend maagzuur
Brandend maagzuur, ook wel reflux of zuurbranden genoemd, is een van de meest voorkomende klachten tijdens de zwangerschap. Het hormoon progesteron ontspant de sluitspier tussen je slokdarm en maag, waardoor maagzuur makkelijker terugstroomt naar de slokdarm. Dit geeft een branderig gevoel achter je borstbeen dat tot in je keel kan trekken. Naarmate de zwangerschap vordert en je baarmoeder groter wordt, neemt de druk op je maag toe en worden de klachten vaak erger.
Er zijn gelukkig veel manieren om brandend maagzuur te verminderen. Eet kleinere maaltijden, vijf tot zes keer per dag in plaats van drie grote maaltijden. Vermijd vettig, gekruid en zuur voedsel, want deze voedingsmiddelen verergeren de klachten. Ga na het eten niet meteen liggen, maar wacht minstens twee tot drie uur. Slaap met je bovenlichaam iets hoger door een extra kussen onder je matras te leggen. Honing in een glas lauwwarm water kan de slokdarm kalmeren en het brandende gevoel verlichten.
Als deze maatregelen onvoldoende helpen, kun je bij de drogist een maagzuurremmer op basis van calciumcarbonaat kopen (Rennie bij Kruidvat voor ca. vijf euro). Deze zijn veilig tijdens de zwangerschap. Vermijd maagzuurremmers op basis van natriumwaterstofcarbonaat, omdat deze niet geschikt zijn voor zwangere vrouwen. Bij ernstige klachten die je dagelijks hinderen, kan je verloskundige of huisarts een recept uitschrijven voor een protonpompremmer. Brandend maagzuur verdwijnt meestal direct na de bevalling.
Voeding en gewichtstoename
In week 17 heb je dagelijks ongeveer 300 tot 350 extra kilocalorieen nodig bovenop je normale inname. Dit is minder dan veel vrouwen denken en komt neer op een extra tussendoortje zoals een banaan met een handje noten of een boterham met pindakaas. De kwaliteit van je voeding is belangrijker dan de hoeveelheid. Kies voor voedselrijke producten: volkorengranen, magere eiwitten, gezonde vetten en veel groenten en fruit. Probeer elke dag minstens 250 gram groenten en twee stuks fruit te eten.
De gewichtstoename in het tweede trimester verloopt geleidelijker dan in het derde trimester. Gemiddeld kom je nu ongeveer een halve kilo per week aan, hoewel dit van week tot week kan fluctueren. Een deel van deze gewichtstoename bestaat uit het groeiende bloedvolume, de placenta, het vruchtwater en de groei van je baarmoeder en borsten. De baby zelf weegt op dit moment nog maar 140 gram en draagt dus maar een klein deel bij aan het totale gewicht.
Ijzer en vitamine D verdienen extra aandacht in je voeding. Je ijzerbehoefte is flink gestegen door het toegenomen bloedvolume. Rode bloedcellen hebben ijzer nodig om zuurstof te transporteren, en een tekort leidt tot bloedarmoede met klachten als vermoeidheid, bleekheid en duizeligheid. Laat je ijzerwaarde controleren bij de volgende bloedcontrole. Vitamine D is nodig voor de opname van calcium en de botgroei van je baby. In Nederland is het advies om dagelijks 10 microgram vitamine D te slikken. Verzorg je huid met een cactusvijgolie die rijk is aan vitamine E en de elasticiteit van je huid ondersteunt tijdens de groei van je buik.
Bewegen en houding
Een goede houding wordt steeds belangrijker naarmate je buik groeit. De neiging om in een holle rug te staan neemt toe omdat het gewicht van je buik je zwaartepunt naar voren verplaatst. Dit belast je onderrug en kan rugpijn veroorzaken. Let bewust op je houding: trek je schouders naar achteren, span je buikspieren licht aan en kantel je bekken iets naar voren. Een zwangerschapssteunband kan extra ondersteuning bieden als je veel staat of loopt.
Zwangerschapsyoga is in deze fase een uitstekende keuze. De oefeningen versterken je rug, bekkenbodem en buikspieren, verbeteren je balans en leren je ontspanningstechnieken die je tijdens de bevalling kunt gebruiken. Veel yogastudio s bieden speciale prenatale lessen aan waar de oefeningen zijn aangepast aan de zwangerschap. Online zijn er ook goede gratis video s beschikbaar als je liever thuis oefent. Vermijd oefeningen waarbij je op je buik ligt of diepe draaibewegingen maakt.
Wandelen blijft een van de beste vormen van beweging tijdens de zwangerschap. Het is laagdrempelig, je bepaalt zelf het tempo en je bent buiten in de frisse lucht. Probeer dagelijks minstens dertig minuten te wandelen, eventueel verdeeld over twee kortere wandelingen. Draag comfortabele schoenen met goede ondersteuning, want je voeten kunnen in de zwangerschap iets breder worden door het losser worden van de banden. Vermijd stress en gun jezelf voldoende rusttijd naast het bewegen.
Praktische tips voor week 17
De 20-wekenecho komt dichterbij en dit is een goed moment om je voor te bereiden. Bij deze echo, het structureel echoscopisch onderzoek, worden alle organen van je baby uitgebreid onderzocht. Het onderzoek duurt ongeveer twintig tot dertig minuten en je kunt je partner of iemand anders meenemen. Bespreek van tevoren met elkaar of jullie het geslacht willen weten. Sommige echoscopisten vertellen het automatisch, dus geef het aan het begin van het onderzoek aan als jullie het niet willen weten.
Veel vrouwen beginnen rond deze week met het kopen van zwangerschapskleding. Investeer in een paar goede basics: een comfortabele broek met buikband, een paar tops die meegroeien en een fijne beha die je groeiende borsten ondersteunt zonder te knellen. Je hoeft geen fortuin uit te geven aan zwangerschapskleding, want je draagt het maar een paar maanden. Kijk ook bij tweedehandswinkels of vraag vriendinnen of ze nog kleding over hebben.
Dit is ook een fijn moment om een afspraak te maken voor de eventuele kinkhoestvaccinatie, die vanaf week 22 kan worden gegeven. De vaccinatie beschermt je pasgeborene in de eerste maanden, wanneer de baby zelf nog te jong is voor vaccinatie. Kinkhoest kan levensgevaarlijk zijn voor jonge baby s. Bespreek dit met je verloskundige of huisarts. Verder is het verstandig om alvast na te denken over kraamzorg. In Nederland heb je recht op kraamzorg en het is raadzaam om dit in het tweede trimester te regelen, omdat populaire kraamzorgorganisaties snel volgeboekt raken.