Je bent 18 weken zwanger en je baby wordt steeds actiever. Gapen, rekken, rollen en trappen: je kleintje is de hele dag in beweging in het vruchtwater. Veel vrouwen voelen rond deze week voor het eerst een zacht gefladder of kriebel in hun buik, de eerste schopjes van hun baby. Bij 18 weken zwanger groeit je baby snel en worden de zenuwbanen bedekt met een isolerende laag die myeline heet. In dit artikel lees je wat er allemaal gebeurt in week 18 en wat je kunt verwachten.
Inhoudsopgave
- Je baby beweegt steeds meer
- De ontwikkeling van je baby in week 18
- Het geslacht van je baby
- De eerste schopjes voelen
- Klachten en symptomen in week 18
- Voeding en mineralen
- Bewegen en ontspanning
- Voorbereiden op de 20-wekenecho
Je baby beweegt steeds meer
In week 18 is je baby een ware acrobaat. De spieren zijn sterk genoeg voor duidelijke bewegingen: je baby draait, rolt, strekt de armpjes en beentjes, gaapt uitgebreid en maakt grijpbewegingen met de handjes. Het vruchtwater biedt genoeg ruimte om vrij te bewegen en te oefenen. Deze bewegingen zijn niet alleen schattig om over na te denken, ze zijn ook essentieel voor de ontwikkeling van de spieren, gewrichten en het zenuwstelsel. Elke beweging versterkt de verbindingen tussen hersenen en lichaam.
Je baby reageert ook steeds meer op prikkels van buitenaf. Een harde deur die dichtslaat kan een schrikreactie veroorzaken, terwijl zacht wiegen, bijvoorbeeld als jij loopt, je baby juist in slaap sust. Het dag-nachtritme van je baby is anders dan dat van jou: vaak is je baby het actiefst als jij rustig zit of ligt, omdat de schommelende bewegingen van overdag kalmerend werken. Dit verklaart waarom veel vrouwen de eerste schopjes voelen als ze in bed liggen.
De myelineschede, een vettige isolatielaag rond de zenuwbanen, begint zich in deze week verder te ontwikkelen. Myeline werkt als de plastic coating rond een elektriciteitsdraad: het versnelt de overdracht van signalen door het zenuwstelsel. Dit proces gaat door tot ver na de geboorte en is essentieel voor de motorische ontwikkeling, het leervermogen en de coordinatie van je kind. Omega-3 vetzuren, met name DHA, zijn een belangrijke bouwsteen voor myeline.
De ontwikkeling van je baby in week 18
Je baby is nu ongeveer 14 centimeter lang van kruin tot stuit en weegt rond de 190 gram, vergelijkbaar met een paprika. De botvorming gaat gestaag door en op een echo zijn de ribbetjes, het wervelkolommetje en de schedelbeenderen goed zichtbaar. De gewrichten worden beweeglijker en je baby kan nu buigen en strekken met meer kracht dan een paar weken geleden. De vingers en tenen zijn volledig gevormd en je baby kan een vuistje maken.
De darmen van je baby zijn nu volledig terug in de buikholte en beginnen met het verwerken van ingeslikte vruchtwater. Het eerste ontlastinkje, meconium, begint zich op te hopen in de darmen. Meconium is een donkergroene, kleverige substantie die bestaat uit afgestoten cellen, gal en vruchtwater. Na de geboorte is dit de eerste poepluier die je verschoont, meestal binnen 24 tot 48 uur. De alvleesklier begint hormonen te produceren en het spijsverteringsstelsel oefent alvast voor het leven buiten de baarmoeder.
De oren van je baby zijn nu op hun definitieve positie en het gehoor wordt steeds scherper. Je baby kan jouw hartslag en je stem horen, maar ook geluiden van buitenaf dringen steeds beter door. Muziek, stemmen en alledaagse geluiden worden onderdeel van de geluidswereld van je baby. Onderzoek toont aan dat pasgeborenen herkenning vertonen bij muziek die ze regelmatig tijdens de zwangerschap hebben gehoord. Een liedje dat je nu vaak zingt of draait, kan na de geboorte een kalmerend effect hebben op je baby.
Het geslacht van je baby
Bij 18 weken zwanger zijn de uitwendige geslachtsorganen van je baby voldoende ontwikkeld om op een echo zichtbaar te zijn. Als je baby een meisje is, zijn de baarmoeder en eileiders nu volledig gevormd en bevatten de eierstokken al miljoenen eicellen. Als je baby een jongen is, zijn de uitwendige geslachtsorganen duidelijk zichtbaar en de prostaat begint zich te ontwikkelen. De testikels bevinden zich nog in de buikholte en dalen pas later in de zwangerschap af naar het scrotum.
Veel ouders zijn benieuwd naar het geslacht, maar de officiele kans om het te horen komt bij de 20-wekenecho. Sommige verloskundigen of gynaecologen willen het geslacht al eerder bevestigen als ze het toevallig zien tijdens een controle, terwijl anderen liever wachten tot het structureel echo. De betrouwbaarheid van geslachtsbepaling via echo is op dit moment al hoog (rond de 95 procent), maar een ongunstige ligging van de baby kan het lastig maken om het met zekerheid te zeggen.
Of je nu een jongen of meisje verwacht, de ontwikkeling verloopt in deze fase grotendeels hetzelfde. De hormoonproductie verschilt al wel: meisjes produceren oestrogeen en jongens testosteron, maar de uiterlijke gevolgen daarvan zijn pas zichtbaar na de geboorte. Sommige stellen kiezen bewust voor een verrassing en willen het geslacht niet weten. Als dat voor jullie geldt, geef dit dan duidelijk aan bij elke echo, zodat de echoscopist er niet per ongeluk iets over zegt.
De eerste schopjes voelen
Rond 18 weken zwanger voelen veel vrouwen voor het eerst bewegingen van hun baby, al verschilt het moment sterk per persoon. Bij een eerste zwangerschap duurt het vaak tot week 20 of zelfs 22 voordat je de bewegingen herkent, simpelweg omdat je niet weet waar je op moet letten. Bij een tweede of volgende zwangerschap herkennen vrouwen de schopjes vaak al rond week 16. De eerste bewegingen voelen als een zacht gefladder, bubbels of een kriebel in je onderbuik, alsof er een visje zwemt.
Het kan lastig zijn om de eerste bewegingen te onderscheiden van darmactiviteit. Veel vrouwen twijfelen in het begin of ze de baby voelen of gewoon hun darmen horen rommelen. Dat is volkomen normaal. Naarmate de weken vorderen en de baby groter en sterker wordt, worden de bewegingen steeds duidelijker en zijn ze niet meer te verwarren met iets anders. Tegen week 24 tot 26 kun je de schopjes zelfs zien als je naar je buik kijkt.
De positie van je placenta speelt een rol bij hoe vroeg je de schopjes voelt. Een placenta aan de voorkant van de baarmoeder (een voorwandplacenta) werkt als een kussen dat de bewegingen dempt, waardoor je ze later voelt. Een placenta aan de achterwand laat de bewegingen directer door. Je verloskundige kan je vertellen waar je placenta zit. Maak je geen zorgen als je in week 18 nog niets voelt, dit is in dit stadium volkomen normaal en zegt niets over de gezondheid van je baby.
Klachten en symptomen in week 18
Veel vrouwen ervaren rond 18 weken zwanger een grotere eetlust en specifieke trek in bepaalde voedingsmiddelen. Zwangerschapscravings zijn deels hormonaal en deels psychologisch. De meest voorkomende cravings zijn zoet (chocolade, fruit), zout (chips, augurken) en zuivel (kaas, ijs). Geef in redelijke mate toe aan je trek, maar probeer ook gezonde alternatieven te vinden. Trek in chocolade kun je stillen met een stukje pure chocolade, en trek in zout met een handje noten of olijven.
Rugpijn wordt in deze fase steeds vaker gemeld. Je zwaartepunt verschuift naar voren door de groeiende buik, waardoor je onderrug meer belast wordt. De hormonen van de zwangerschap maken je banden en gewrichten losser, wat de rug minder stabiel maakt. Afwisselen tussen staan en zitten, regelmatig stretchen en een steunend kussen in je onderrug als je zit helpen de klachten te beperken. Slaap op je zij met een kussen tussen je knieen voor optimale ondersteuning van je rug en bekken.
Sommige vrouwen merken dat hun huid verandert tijdens de zwangerschap. De verhoogde hormoonspiegels kunnen hyperpigmentatie veroorzaken: donkerdere tepelhoven, een donkere lijn over je buik (linea nigra) en vlekken in je gezicht (chloasma of zwangerschapsmasker). Bescherm je huid tegen de zon met een hoge factor zonnebrand, want UV-licht verergert de pigmentatie. Gebruik milde, jojoba olie om je huid soepel te houden zonder irritatie. De meeste pigmentveranderingen vervagen na de bevalling, al kan het enkele maanden duren.
Voeding en mineralen
Magnesium is een mineraal dat in de zwangerschap extra aandacht verdient. Het speelt een rol bij honderden lichaamsprocessen, waaronder spierontspanning, zenuwfunctie en de opbouw van botten. Een tekort aan magnesium kan krampen in je kuiten veroorzaken, vooral 's nachts. Goede magnesiumbronnen zijn noten (cashewnoten, amandelen), donkere chocolade, volkoren producten, bananen en spinazie. Bij hardnekkige krampen kan een magnesiumsupplement helpen, verkrijgbaar bij Etos of Kruidvat voor ca. acht euro.
Eiwitten zijn de bouwstenen voor de groei van je baby. Je baby heeft nu meer eiwitten nodig dan ooit voor de snelle cel- en weefselgroei. Goede eiwitbronnen zijn magere zuivel, gevogelte, vis, eieren, peulvruchten en tofu. Probeer bij elke maaltijd een eiwitbron op te nemen. Een eitje bij het ontbijt, een broodje kip bij de lunch en een stuk vis bij het avondeten zorgen ervoor dat je voldoende binnenkrijgt. Vegetariers kunnen eiwitten combineren door granen met peulvruchten te eten, zoals rijst met linzen.
Water drinken is simpel maar cruciaal. Je bloedvolume neemt fors toe en het vruchtwater moet op peil blijven. Drink minstens twee liter water per dag, verspreid over de hele dag. Vermijd grote hoeveelheden in een keer drinken, want dat belast je nieren onnodig. Kruidenthee (gember, muntthee) kan een smakelijk alternatief zijn, maar drink geen thee met zoethout (drop bevat glycyrrhizine dat de bloeddruk kan verhogen). Voeg een schijfje citroen of komkommer toe aan je water als je het saai vindt, zo drink je automatisch meer.
Bewegen en ontspanning
Zwemmen is in week 18 een ideale sport. Het water draagt je gewicht, ontlast je gewrichten en biedt weerstand die je spieren versterkt zonder overbelasting. Veel zwembaden bieden speciale zwangerschapszwemles aan, waar de oefeningen zijn afgestemd op de behoeften van zwangere vrouwen. De watertemperatuur moet comfortabel zijn, niet te warm (maximaal 32 graden) en niet te koud. Na het zwemmen is je huid extra droog door het chloor, breng daarom een hydraterende natuurlijke zeep mee om jezelf te douchen.
Fietsen kan in deze fase van de zwangerschap nog prima, mits je je comfortabel voelt. Je evenwichtsgevoel kan iets veranderen door je verschuivende zwaartepunt, dus wees extra voorzichtig op gladde wegen of in het donker. Een elektrische fiets is een fijne optie als je merkt dat fietsen zwaarder wordt. Veel vrouwen fietsen door tot in het derde trimester, terwijl anderen eerder overstappen op wandelen of zwemmen. Luister naar je lichaam en forceer niets.
Ontspanning verdient net zoveel aandacht als lichaamsbeweging. Het tweede trimester wordt de gouden periode genoemd omdat de meeste vrouwen zich energieker voelen dan in het eerste trimester. Toch is het verstandig om bewust stressmomenten te beperken en dagelijks tijd te nemen voor ontspanning. Prenatale meditatie of ademhalingsoefeningen helpen je om tot rust te komen en bereiden je voor op de bevalling. Er zijn gratis apps beschikbaar speciaal voor zwangere vrouwen, zoals Insight Timer of Calm.
Voorbereiden op de 20-wekenecho
Over twee weken staat de 20-wekenecho gepland, het structureel echoscopisch onderzoek (SEO). Dit is een van de meest uitgebreide echo s van de hele zwangerschap. De echoscopist bekijkt systematisch alle organen van je baby: de hersenen, het hart, de nieren, de wervelkolom, het gezicht, de ledematen en de placenta. Het onderzoek duurt gemiddeld twintig tot dertig minuten en wordt uitgevoerd in een ziekenhuis of echocentrum.
Het is verstandig om je van tevoren voor te bereiden op de echo. Draag gemakkelijke kleding zodat je buik makkelijk bereikbaar is. Je blaas hoeft niet vol te zijn, in tegenstelling tot de eerste echo in het eerste trimester. Neem je partner of iemand anders mee voor steun, maar houd er rekening mee dat sommige centra een limiet stellen aan het aantal personen in de ruimte. Bedenk van tevoren of je het geslacht wilt weten en communiceer dit duidelijk aan het begin van het onderzoek.
De 20-wekenecho is een moment van vreugde voor de meeste ouders, maar het is ook een medisch onderzoek. In zeldzame gevallen worden afwijkingen gevonden die nader onderzocht moeten worden. De kans hierop is klein, maar het is goed om je ervan bewust te zijn dat dit een mogelijkheid is. Je verloskundige kan je vertellen wat je kunt verwachten en welke vervolgstappen er zijn als er iets opvalt. Meer informatie over de echo vind je op de website van het RIVM.