Je bent 13 weken zwanger en je baby ontwikkelt unieke vingerafdrukken. Bij 13 weken zwanger vormen zich de stembanden en kan je baby de handjes tot vuistjes ballen. De overgang naar het tweede trimester is nabij en veel vrouwen merken dat de vermoeidheid en misselijkheid afnemen. Je baby groeit snel en de lichaamsverhoudingen worden geleidelijk meer in balans. In dit artikel lees je alles over de ontwikkelingen in week 13 en wat je kunt verwachten.
Inhoudsopgave
- Unieke vingerafdrukken in wording
- De ontwikkeling van je baby in week 13
- Stembanden en geluiden
- Je buik en lichaam in week 13
- Klachten en symptomen
- Voeding en energiebehoefte
- Bewegen in de zwangerschap
- Praktische tips voor week 13
Unieke vingerafdrukken in wording
Een van de meest bijzondere ontwikkelingen in week 13 is de vorming van vingerafdrukken. De huid op de vingertoppen van je baby vormt unieke patronen van lijntjes en rondingen die bij geen enkel ander mens hetzelfde zijn. Zelfs bij eeneiige tweelingen zijn de vingerafdrukken verschillend, omdat ze niet alleen door genetica worden bepaald maar ook door de positie in de baarmoeder, de druk op de vingers en de snelheid van de groei. De vingerafdrukken zijn rond week 17 definitief gevormd en blijven het hele leven onveranderd.
De huid van je baby is in week 13 nog steeds dun en doorschijnend. De bloedvaten zijn goed zichtbaar onder het huidoppervlak. De bovenste huidlaag (epidermis) wordt dikker en de onderliggende laag (dermis) begint zich te ontwikkelen. In de dermis vormen zich de zweetklieren, talgklieren en haarfollikels die later hun functie zullen vervullen. De huid heeft nog geen onderhuids vet, waardoor je baby er mager en gerimpeld uitziet. Dat verandert pas in het derde trimester, wanneer de vetlaag snel toeneemt.
Naast de vingerafdrukken ontwikkelen zich ook de voetafdrukken. Net als de vingers hebben de tenen unieke patronen die als identificatiemiddel kunnen dienen. De nagels aan vingers en tenen groeien verder en worden steviger. Aan het einde van de zwangerschap zijn ze vaak zo lang dat ze na de geboorte bijgeknipt moeten worden. De tastzin ontwikkelt zich ook in week 13. Als de handjes het gezicht aanraken, reageert je baby daarop. Dit zijn de eerste vormen van sensorische waarneming die later steeds verfijnder worden.
De ontwikkeling van je baby in week 13
Je baby is in week 13 ongeveer 7 centimeter lang (van kruin tot stuit) en weegt rond de 25 gram. De grootte is vergelijkbaar met een citroen. Het lichaam groeit nu sneller dan het hoofd, waardoor de verhoudingen normaler worden. De nek is langer en het hoofd kan nu draaien op de wervelkolom. De armen en benen zijn langer geworden en de ellebogen en knieen zijn goed zichtbaar. Je baby kan de armen buigen, de benen strekken en de handen naar het gezicht brengen.
De darmen, die tot nu toe gedeeltelijk in de navelstreng groeiden, zijn in week 13 volledig terug in de buikholte. Dit is een belangrijke mijlpaal, want het betekent dat de buikwand zich heeft gesloten. De darmen beginnen nu met het produceren van meconium, de eerste ontlasting van je baby. Meconium is een donkergroene, taaie substantie die bestaat uit ingeslikte huidcellen, haartjes, gal en vruchtwater. Normaal gesproken komt het meconium pas na de geboorte vrij, als de eerste poepluier.
De nieren van je baby zijn in week 13 volledig functioneel en produceren regelmatig urine. Het vruchtwater wordt continu ververst doordat je baby het inslikt en weer uitplast. De lever produceert gal en slaat glycogeen op als energiereserve. De milt is actief betrokken bij de productie van rode bloedcellen. Het beenmerg neemt deze taak geleidelijk over, maar de milt blijft gedurende de hele zwangerschap een rol spelen. Het totale bloedvolume van je baby neemt toe naarmate het lichaam groeit en meer organen doorbloeding nodig hebben.
Stembanden en geluiden
In week 13 vormen zich de stembanden in het strottenhoofd van je baby. Het strottenhoofd (larynx) is een kraakbenig orgaan bovenin de luchtpijp dat later verantwoordelijk is voor het produceren van geluid. De stembanden zijn twee dunne stroken weefsel die trillen wanneer er lucht langs stroomt. Hoewel je baby in de baarmoeder geen geluid kan maken (er is immers geen lucht), worden de stembanden alvast aangelegd voor het eerste gehuil na de geboorte.
Het gehoor van je baby is nog niet ontwikkeld in week 13, maar de structuren die daarvoor nodig zijn, worden steeds completer. De gehoorbeentjes in het middenoor (hamer, aambeeld en stijgbeugel) beginnen te verharden. Het slakkenhuis in het binnenoor, dat geluidstrillingen omzet in zenuwsignalen, is in aanleg aanwezig. Rond week 18 zal je baby de eerste geluiden kunnen waarnemen, te beginnen met interne geluiden zoals je hartslag, je ademhaling en het ruisen van je bloed. Externe geluiden, zoals je stem en muziek, worden vanaf week 24 steeds beter gehoord.
De mond van je baby kan in week 13 openen en sluiten. Het zuigreflex wordt geoefend door op de duim of de vingers te zuigen. De tong beweegt en de lippen kunnen tuiten. De smaakpapillen op de tong zijn in ontwikkeling en later in de zwangerschap kan je baby verschillende smaken in het vruchtwater onderscheiden. Onderzoek heeft aangetoond dat baby s in de baarmoeder een voorkeur ontwikkelen voor smaken die de moeder vaak eet. Als je dus veel wortels eet, is de kans groot dat je baby na de geboorte wortelvoeding lekker vindt.
Je buik en lichaam in week 13
Bij 13 weken zwanger begint je buik bij veel vrouwen zichtbaar te worden. De baarmoeder is nu zo groot als een kleine meloen en staat een paar centimeter boven het schaambeen. Bij een eerste zwangerschap kan de buik nog vrij plat zijn, maar bij een tweede of derde zwangerschap is de groei vaak eerder zichtbaar. Je taille verdwijnt geleidelijk en je normale kleding begint te knellen. Het is een goed moment om te investeren in zwangerschapskleding of in broeken met een elastische band.
De moederbanden rekken mee met de groeiende baarmoeder, wat een trekkend of stekend gevoel in de liezen kan veroorzaken. Dit is het sterkst bij plotselinge bewegingen, hoesten of niezen. De pijn is onschuldig en verdwijnt meestal vanzelf als je even rustig gaat zitten of liggen. Je bloedvolume is nu flink toegenomen, wat ervoor zorgt dat je hart harder moet pompen. Dit kan leiden tot een licht verhoogde hartslag en kortademigheid bij inspanning. Neem het rustig aan en forceer jezelf niet.
De hormonale veranderingen kunnen ook effect hebben op je huid en haar. Veel vrouwen merken dat hun haar voller en glanzender wordt, doordat de haaruitval tijdelijk stopt. De huid kan een gezonde gloed krijgen door de verbeterde bloedcirculatie. Aan de andere kant kunnen er ook minder prettige huidveranderingen optreden, zoals acne, pigmentvlekken of een donkere lijn over je buik (linea nigra). Deze veranderingen zijn tijdelijk en verdwijnen meestal na de bevalling. Gebruik een milde cactusvijgolie om je huid te verzorgen en te beschermen tegen uitdroging.
Klachten en symptomen
De misselijkheid neemt bij de meeste vrouwen in week 13 duidelijk af of verdwijnt helemaal. Dit komt doordat het hCG-niveau daalt en de placenta de hormoonproductie heeft overgenomen. Je energie komt langzaam terug en je voelt je waarschijnlijk beter dan in de afgelopen weken. Het tweede trimester wordt niet voor niets de honeymoon-periode van de zwangerschap genoemd. Veel vrouwen voelen zich in deze periode energieker, vrolijker en meer zichzelf dan in het eerste trimester.
Een klacht die in week 13 kan opspelen is brandend maagzuur. De groeiende baarmoeder duwt de maag omhoog, waardoor maagzuur makkelijker terugstroomt naar de slokdarm. Eet kleinere porties, vermijd vettig en gekruid eten en ga niet direct na het eten liggen. Slaap met je bovenlichaam iets omhoog om terugvloed te voorkomen. Bij slaapproblemen kan een extra kussen onder je hoofd en schouders helpen om zowel het brandend maagzuur als de onrust te verminderen. Antacida op basis van calciumcarbonaat zijn veilig tijdens de zwangerschap en verkrijgbaar bij de drogist.
Duizeligheid en lage bloeddruk komen ook voor in week 13. Je bloedvaten zijn verwijd door het hormoon progesteron, waardoor je bloeddruk lager is dan normaal. Sta rustig op vanuit een zittende of liggende positie, drink voldoende water en eet regelmatig om je bloedsuikerspiegel stabiel te houden. Flauwvallen is zeldzaam maar kan voorkomen, vooral in warme of drukke ruimtes. Als je regelmatig duizelig bent of flauwvalt, bespreek dit dan met je verloskundige om andere oorzaken uit te sluiten.
Voeding en energiebehoefte
Nu de misselijkheid afneemt, komt bij veel vrouwen de eetlust terug. Sommige vrouwen ervaren zelfs een flinke toename van de honger. Dat is normaal, want je lichaam heeft meer energie nodig om de groeiende baby te voeden. Eet gevarieerd en kies voor voedingsmiddelen met veel voedingsstoffen. Groenten, fruit, volkoren producten, magere zuivel, peulvruchten, noten en vis vormen de basis van een gezond zwangerschapsdieet. IJzer is extra belangrijk, want je bloedvolume neemt toe en je baby bouwt eigen ijzervoorraden op.
Omega-3-vetzuren zijn essentieel voor de hersenontwikkeling van je baby. De beste bron is vette vis zoals zalm, makreel en haring. Eet twee keer per week vis, waarvan minstens een keer vette vis. Als je geen vis eet, overweeg dan een omega-3-supplement op basis van algenolie. Walnoten, lijnzaad en chiazaad bevatten ook omega-3, maar in een vorm die minder efficient wordt omgezet in de actieve varianten DHA en EPA. Je verloskundige of dietetist kan je adviseren over de juiste supplementen.
Let ook op je vochtinname. Drink minstens 1,5 tot 2 liter water per dag, meer als het warm is of als je veel beweegt. Water is het beste, maar kruidenthee (gember, munt, rooibos) telt ook mee. Vermijd gesuikerde frisdranken en vruchtensappen met toegevoegd suiker. Een glas vers geperst sinaasappelsap levert vitamine C die de ijzeropname bevordert. Meer informatie over gezonde voeding tijdens de zwangerschap vind je op de website van het Voedingscentrum.
Bewegen in de zwangerschap
Bewegen is gezond en veilig tijdens een normale zwangerschap. De richtlijn is minstens 150 minuten matig intensieve beweging per week, verspreid over meerdere dagen. Dit kan wandelen, fietsen, zwemmen of zwangerschapsyoga zijn. Beweging helpt tegen veelvoorkomende klachten zoals vermoeidheid, obstipatie, rugpijn en stemmingswisselingen. Het verbetert je conditie, wat een voordeel is tijdens de bevalling. Vrouwen die regelmatig bewegen tijdens de zwangerschap herstellen bovendien sneller na de bevalling.
Zwemmen is een uitstekende activiteit in de zwangerschap. Het water draagt je gewicht, waardoor je gewrichten worden ontlast. De weerstand van het water zorgt voor een goede training van je spieren zonder overbelasting. Veel zwembaden bieden speciale zwangerschapszwemlessen aan, waar je ook andere zwangere vrouwen ontmoet. Zwangerschapsyoga is een andere populaire keuze die je helpt om soepel te blijven, je ademhaling te trainen en je te ontspannen. Lessen kosten gemiddeld 12 tot 15 euro per keer en worden bij sommige studio s in blokken van acht tot tien lessen aangeboden.
Vermijd contactsporten, activiteiten met een hoog valrisico en sporten waarbij je op je rug moet liggen (na het eerste trimester). Paardrijden, skieen, mountainbiken en vechtsporten zijn niet geschikt. Ook intensief krachtsport met zware gewichten wordt afgeraden. Luister naar je lichaam en stop als je pijn, duizeligheid of kortademigheid ervaart. Je hoeft geen topprestaties te leveren. Het gaat erom dat je in beweging blijft en je goed voelt. Een dagelijkse wandeling van dertig minuten is al voldoende om de gezondheidsvoordelen te benutten.
Praktische tips voor week 13
Nu je het eerste trimester achter je hebt, is dit een goed moment om je zwangerschapsgarderobe aan te vullen. Je huidige kleding begint waarschijnlijk te knellen rond de taille. Investeer in een paar goede zwangerschapsbroeken met een comfortabele buikband. Bij Bol.com en H en M vind je betaalbare opties vanaf 20 euro. Een buikband die over je bestaande broek past, kan de levensduur van je normale kleding verlengen. Kies voor rekbare, ademende stoffen die meegroeien met je buik.
Begin met het smeren van je buik, heupen en borsten om de huid soepel te houden en striae te voorkomen. Striae zijn scheurtjes in de onderhuidse bindweefsellaag die ontstaan door snelle rekking van de huid. Hoewel genetica de belangrijkste factor is bij het ontstaan van striae, helpt het om de huid goed gehydrateerd te houden. Een arganolie is rijk aan vitamine E en essientiele vetzuren die de huid voeden en elastisch houden. Masseer de olie na het douchen zachtjes in op de plekken waar striae het vaakst voorkomen: buik, heupen, borsten en bovenbenen.
Maak een afspraak bij de tandarts als je dat nog niet gedaan hebt. Tijdens de zwangerschap is je tandvlees gevoeliger door de verhoogde bloedtoevoer en hormonale veranderingen. Zwangerschapsgingivitis, een ontsteking van het tandvlees, komt bij veel vrouwen voor. Regelmatig poetsen, flossen en een halfjaarlijkse tandartscontrole helpen om je gebit gezond te houden. Een behandeling bij de tandarts is veilig tijdens de zwangerschap. Vertel de tandarts wel dat je zwanger bent, zodat er rekening mee gehouden kan worden bij eventuele rontgenfoto s of verdovingen. Bij Kruidvat en Etos vind je tandenborstels voor gevoelig tandvlees vanaf 3 euro.