Je bent 21 weken zwanger en je baby oefent alvast voor het leven buiten de baarmoeder door actief vruchtwater in te slikken. Dit traint het spijsverteringsstelsel en zorgt ervoor dat je baby de smaken van jouw voeding leert kennen. Bij 21 weken zwanger merk je dat je buik flink gegroeid is en dat de bewegingen van je baby steeds krachtiger worden. Het beenmerg begint rode bloedcellen aan te maken en je baby ontwikkelt een eigen slaap-waakritme. In dit artikel lees je alles over de ontwikkelingen in week 21.
Inhoudsopgave
- Je baby slikt vruchtwater
- De ontwikkeling van je baby in week 21
- Smaak en voedingsvoorkeuren
- Klachten en symptomen in week 21
- Striae en huidveranderingen
- Voeding en energie
- Huidverzorging tijdens de zwangerschap
- Praktische tips voor week 21
Je baby slikt vruchtwater
Rond 21 weken zwanger slikt je baby meerdere keren per dag vruchtwater. Dit klinkt misschien gek, maar het is een essentieel onderdeel van de ontwikkeling. Door het inslikken van vruchtwater oefent je baby het spijsverteringsstelsel: de slokdarm, maag en darmen verwerken het vocht en de nieren filteren het en scheiden het weer uit als urine. Zo ontstaat een continu circuit van inslikken en uitscheiden dat het vruchtwater op peil houdt.
Het vruchtwater bevat sporen van alles wat jij eet en drinkt. De smaakstoffen uit jouw voeding bereiken het vruchtwater en je baby proeft ze via de functionele smaakpapillen op de tong. Zoete smaken stimuleren je baby om meer vruchtwater in te slikken, terwijl bittere smaken het inslikken remmen. Dit is de allereerste smaakeducatie die je baby krijgt. Gevarieerd eten tijdens de zwangerschap draagt bij aan een bredere smaakacceptatie na de geboorte.
De hoeveelheid vruchtwater neemt in deze fase toe. Rond week 21 is er ongeveer 500 milliliter vruchtwater aanwezig, een hoeveelheid die de komende weken verder stijgt tot een maximum van ongeveer 800 milliliter rond week 34. Het vruchtwater wordt elke drie uur volledig ververst. Te weinig of te veel vruchtwater kan duiden op een probleem en wordt bij de echo s gecontroleerd. Voldoende water drinken (minstens twee liter per dag) helpt het vruchtwaterniveau op peil te houden.
De ontwikkeling van je baby in week 21
Je baby is nu ongeveer 26 centimeter lang en weegt rond de 360 gram, vergelijkbaar met een wortel. De groei gaat snel en de komende weken zal je baby flink aankomen in gewicht. Het beenmerg neemt geleidelijk de productie van rode bloedcellen over van de lever en milt. Dit is een belangrijke stap, want het beenmerg zal na de geboorte de enige producent van bloedcellen zijn. De lever kan zich nu meer richten op andere functies zoals het verwerken van afvalstoffen.
Je baby heeft nu een duidelijk slaap-waakritme. De periodes van slaap duren gemiddeld twintig tot veertig minuten en worden afgewisseld met periodes van activiteit. Tijdens de actieve fase beweegt je baby intensief: trappen, draaien, grijpen en rekken. Tijdens de slaapfase is je baby vrijwel stil. Veel vrouwen herkennen het patroon en weten wanneer hun baby actief is en wanneer niet. Je baby slaapt in totaal ongeveer twaalf tot veertien uur per dag, maar niet aaneengesloten.
De huid van je baby is nog steeds dun en rimpelig, omdat er nog onvoldoende vetweefsel onder zit. De komende weken begint je baby vetreserves op te bouwen die de huid gladder maken en de lichaamstemperatuur na de geboorte helpen reguleren. De bloedvaten zijn door de dunne huid zichtbaar en geven de huid een roodachtige kleur. De vernix en het lanugo beschermen de huid en houden de lichaamstemperatuur stabiel in het vruchtwater.
Smaak en voedingsvoorkeuren
De smaakpapillen van je baby zijn volledig functioneel en kunnen vijf basissmaken onderscheiden: zoet, zout, zuur, bitter en umami. Via het vruchtwater proeft je baby een afgeleide van wat jij eet. Studies waarbij vrouwen tijdens de zwangerschap dagelijks wortelsap dronken, toonden aan dat hun baby na de geboorte een duidelijke voorkeur had voor wortelsmaakt. Hetzelfde geldt voor andere sterke smaken zoals knoflook, komijn en anijs.
Dit inzicht geeft je een unieke kans om de voedingsvoorkeuren van je kind al voor de geboorte te beinvloeden. Eet gevarieerd, met veel groenten, fruit en kruiden. Hoe meer smaken je baby via het vruchtwater leert kennen, hoe groter de kans dat hij of zij na de geboorte een breed voedingspatroon accepteert. Dit betekent niet dat je kind automatisch alles lust, maar het legt een basis. Na de geboorte zet dit proces zich voort via de moedermelk, die ook van smaak verandert afhankelijk van wat je eet.
Vermijd overigens niet alle sterke smaken uit angst dat ze niet goed zijn voor de baby. Kruiden en specerijen zijn veilig tijdens de zwangerschap, mits je ze in normale hoeveelheden gebruikt. Alleen bepaalde kruiden in medicinale doseringen (zoals grote hoeveelheden kurkuma of kaneel) worden afgeraden. Geniet van de keukens van de wereld en bied je baby alvast een culinaire wereldreis aan. Elke maaltijd is een smaakervaring voor je ongeboren kind.
Klachten en symptomen in week 21
Braxton Hicks-contracties kunnen rond deze week voor het eerst optreden. Dit zijn oefenweeeen waarbij je baarmoeder kortstondig hard wordt en weer ontspant. Ze zijn niet pijnlijk maar kunnen verrassend aanvoelen als je ze voor het eerst ervaart. Braxton Hicks duren meestal vijftien tot dertig seconden en komen onregelmatig voor. Ze worden vaker opgemerkt na inspanning, bij een volle blaas of bij uitdroging. Drink een glas water en ga even rustig zitten, meestal verdwijnen ze dan vanzelf.
Veel vrouwen merken dat hun huid en haar veranderen in de zwangerschap. De verhoogde oestrogeenspiegel zorgt bij sommigen voor dikker, glanzender haar en een stralende huid, de zogenaamde pregnancy glow. Anderen ervaren juist meer puistjes, droge plekken of vettige huid. Deze veranderingen zijn tijdelijk en normaliseren na de bevalling. Gebruik milde, geurvrije producten voor je huidverzorging en vermijd agressieve ingredienten als retinol en salicylzuur, die niet veilig zijn tijdens de zwangerschap.
Bekkeninstabiliteit (SI-gewrichtsklachten) kan in deze fase beginnen. De hormonen van de zwangerschap maken je gewrichten en banden losser als voorbereiding op de bevalling, maar dit kan ook pijn veroorzaken in je bekken, schaamstreek of onderrug. De pijn is vaak het ergst bij lopen, traplopen of omdraaien in bed. Een bekkenband kan ondersteuning bieden en een goede nachtrust met een kussen tussen je knieen vermindert de belasting op je bekken.
Striae en huidveranderingen
Striae, ook wel zwangerschapsstrepen genoemd, verschijnen bij de meeste vrouwen ergens tijdens de zwangerschap. Ze ontstaan wanneer de huid sneller wordt uitgerekt dan het bindweefsel kan bijhouden, waardoor kleine scheurtjes in de onderste huidlaag ontstaan. In het begin zijn striae roze tot paarsrood van kleur, maar na verloop van tijd vervagen ze tot zilverkleurige of witte streepjes. Of je striae krijgt hangt grotendeels af van je genetische aanleg, je huidtype en de snelheid waarmee je buik groeit.
Hoewel er geen bewezen methode is om striae volledig te voorkomen, helpt het om je huid goed gehydrateerd te houden. Smeer je buik, heupen, borsten en bovenbenen dagelijks in met een rijke, voedende olie. Een arganolie is bijzonder geschikt vanwege het hoge gehalte aan vitamine E en essentiele vetzuren. Breng de olie aan na het douchen op een vochtige huid en masseer het zachtjes in. De massage stimuleert de bloedcirculatie en helpt de huid soepel te blijven.
Naast striae kunnen ook andere huidveranderingen optreden. De linea nigra, een donkere verticale lijn over je buik van navel tot schaambeen, wordt bij veel vrouwen zichtbaar rond deze week. Dit is een gevolg van de verhoogde melanineproductie door de zwangerschapshormonen. Ook de tepelhoven worden donkerder en sommige vrouwen krijgen pigmentvlekken in het gezicht (chloasma). Bescherm je huid met een zonnebrand met hoge factor als je naar buiten gaat. De meeste pigmentveranderingen verdwijnen na de bevalling.
Voeding en energie
In week 21 groeit je baby snel en heeft je lichaam extra energie en voedingsstoffen nodig. Eet vijf tot zes kleinere maaltijden per dag in plaats van drie grote. Dit houdt je bloedsuiker stabiel, voorkomt de enorme hongeraanvallen die leiden tot ongezond snacken en vermindert klachten als brandend maagzuur en een opgeblazen gevoel. Begin de dag met een stevig ontbijt: havermout met noten en fruit, een omelet met groenten of volkoren brood met pindakaas en banaan.
Eiwitten zijn cruciaal voor de snelle groei van je baby. Zorg dat elke maaltijd een eiwitbron bevat: vis, kip, eieren, peulvruchten, tofu of magere zuivel. Je baby heeft eiwitten nodig voor de opbouw van spieren, organen en weefsel. Jouw lichaam gebruikt eiwitten voor de groei van de baarmoeder, borsten en placenta. De aanbevolen hoeveelheid is ongeveer 70 gram eiwit per dag, iets meer dan voor de zwangerschap. Een eitje (7 gram), een portie kip (30 gram) en een bak yoghurt (10 gram) brengen je al een eind.
Gezonde vetten zijn net zo nodig als eiwitten. De hersenen van je baby bestaan voor 60 procent uit vet en omega-3 vetzuren zijn de belangrijkste bouwsteen. Eet wekelijks twee porties vette vis (zalm, makreel, haring) en voeg noten, zaden, avocado en olijfolie toe aan je dagelijkse voeding. Vermijd transvetten die je vindt in gefrituurde snacks, koekjes en kant-en-klaarproducten. Gebruik voor het koken olijfolie of kokosolie in plaats van boter of margarine met geharde vetten.
Huidverzorging tijdens de zwangerschap
Je huid verdient in de zwangerschap extra zorg en aandacht. De hormonale veranderingen maken je huid gevoeliger voor irritatie en allergieen, en producten die je voor de zwangerschap prima verdroeg, kunnen nu een reactie veroorzaken. Kies voor milde, natuurlijke producten zonder parabenen, sulfaten en synthetische geurstoffen. Een natuurlijke zeep voor onder de douche is een goede basis. Vermijd heet water, want dat droogt je huid uit; lauwwarm is ideaal.
Droge huid en jeuk zijn veelvoorkomende klachten, vooral op de buik waar de huid wordt uitgerekt. Na het douchen is het zaak om je huid direct in te smeren terwijl deze nog vochtig is. Dit sluit het vocht op en voorkomt uitdrogen. Gebruik een olie of body lotion zonder alcohol (alcohol droogt de huid uit). Bij hevige jeuk die niet reageert op insmeren, neem je contact op met je verloskundige, want in zeldzame gevallen kan jeuk duiden op een leveraandoening (cholestase) die behandeling nodig heeft.
Sommige vrouwen ervaren acne in de zwangerschap, zelfs als ze daar normaal geen last van hebben. Gebruik een milde gezichtsreiniger en vermijd producten met retinol, salicylzuur in hoge concentraties en benzoylperoxide. Een kleimasker met natuurlijke ingredienten kan helpen om overtollig talg te absorberen zonder de huid te irriteren. Azelaïnezuur in lage concentraties (verkrijgbaar bij de apotheek) is een van de weinige acne-ingredienten die als veilig worden beschouwd tijdens de zwangerschap.
Praktische tips voor week 21
Als je nog niet bent begonnen met bekkenbodemoefeningen, is dit een goed moment om te starten. Een sterke bekkenbodem helpt je tijdens de bevalling, versnelt het herstel erna en vermindert de kans op urineverlies. De oefening is simpel: span de spieren aan alsof je je plas ophoudt, houd vijf tot tien seconden vast en ontspan langzaam. Herhaal tien keer, drie keer per dag. Er zijn gratis apps die je helpen herinneren en begeleiden, zoals de Bekkenbodem app van het UMCG.
Denk ook alvast na over het soort bevalling dat je wilt. Wil je thuis bevallen, in een geboortecentrum of in het ziekenhuis? Wil je het liefst zo natuurlijk mogelijk of sta je open voor een ruggenprik? Het is goed om hierover na te denken en je wensen te bespreken met je verloskundige, al hoef je nu nog niets definitief te beslissen. Een geboorteplan helpt je om je voorkeuren op een rij te zetten en te communiceren met je zorgverlener.
Tot slot: vergeet niet van deze periode te genieten. Week 21 markeert het begin van de tweede helft van je zwangerschap en de tijd gaat sneller dan je denkt. Maak foto s van je buik, schrijf een brief aan je toekomstige baby of begin een zwangerschapsdagboek. Deze herinneringen worden later heel waardevol. Plan ook leuke dingen met je partner, want na de geboorte verandert het dagelijks leven ingrijpend. Geniet van de rust, de tweezaamheid en het voorpret.