Je bent 19 weken zwanger en de zintuigen van je baby ontwikkelen zich in rap tempo. De hersenen wijzen specifieke gebieden toe aan reuk, smaak, gehoor, zicht en tastzin. Je baby kan nu geuren waarnemen via het vruchtwater, proeft wat jij eet en reageert steeds beter op aanraking en geluid. Bij 19 weken zwanger voel je je waarschijnlijk energiek en groeit je buik zichtbaar. Over een week staat de 20-wekenecho gepland. In dit artikel lees je alles over de zintuiglijke ontwikkeling en wat je verder kunt verwachten.
Inhoudsopgave
- De vijf zintuigen ontwikkelen zich
- De ontwikkeling van je baby in week 19
- De hersenen groeien snel
- Klachten en symptomen in week 19
- Omgaan met beenkrampen
- Voeding en hydratatie
- De 20-wekenecho voorbereiden
- Praktische tips voor week 19
De vijf zintuigen ontwikkelen zich
In week 19 bereiken de zintuiglijke hersencellen een belangrijke fase. De hersenen wijzen nu gespecialiseerde gebieden aan voor elk van de vijf zintuigen. De neuronen die verantwoordelijk zijn voor het verwerken van geluiden, beelden, geuren, smaken en aanraking vinden hun plek en vormen steeds meer verbindingen. Dit proces is de basis voor alles wat je baby na de geboorte zal leren waarnemen en begrijpen.
De reukzin en smaakzin zijn al verrassend ver ontwikkeld. Je baby slikt dagelijks vruchtwater in en kan de smaken van jouw voeding hierin herkennen. Studies tonen aan dat baby s na de geboorte een voorkeur vertonen voor smaken die ze via het vruchtwater hebben leren kennen. Als je veel knoflook, komijn of anijs eet, zal je baby die smaken herkennen na de geboorte. De reukzin werkt via dezelfde receptoren als de smaakzin en ontwikkelt zich parallel.
De tastzin is het meest ontwikkelde zintuig op dit moment. Je baby reageert op druk en aanraking en verkent de omgeving door de wand van de baarmoeder, de navelstreng en het eigen lichaam aan te raken. Het gezicht is bijzonder gevoelig en je baby brengt de handjes vaak naar het gezicht. Het gehoor wordt steeds scherper en je baby kan onderscheid maken tussen verschillende geluiden. Het zicht is het minst ontwikkeld; de ogen zijn nog gesloten en zullen pas rond week 26 opengaan.
De ontwikkeling van je baby in week 19
Je baby is nu ongeveer 15 centimeter lang van kruin tot stuit en weegt rond de 240 gram, vergelijkbaar met een mango. Op het hoofdje groeien nu haartjes en de haarkleur wordt al bepaald door de genen, hoewel de uiteindelijke kleur na de geboorte nog kan veranderen. De wenkbrauwen en wimpers worden zichtbaar. De huid is nog dun en doorschijnend, met zichtbare bloedvaten eronder, maar wordt geleidelijk dikker.
De armen en benen zijn nu in de juiste verhoudingen. De beentjes zijn langer dan de armpjes en je baby kan flink trappen. De nagels groeien door en bereiken bijna de vingertoppen. Het kraakbeen in de oren verhardt, waardoor de oortjes hun definitieve vorm krijgen. De tanden worden onder het tandvlees al aangelegd, zelfs de kiezen die pas na het eerste levensjaar doorbreken.
De nieren van je baby produceren nu regelmatig urine die in het vruchtwater terechtkomt. Het vruchtwater wordt continu ververst en je baby slikt het in, waardoor een cyclus ontstaat die de nieren en het spijsverteringsstelsel traint. De lever begint gal te produceren en het beenmerg neemt geleidelijk de productie van rode bloedcellen over van de lever en milt. Dit zijn allemaal stappen richting zelfstandig functioneren buiten de baarmoeder.
De hersenen groeien snel
De hersenontwikkeling is in week 19 indrukwekkend. Er worden dagelijks miljoenen nieuwe neuronen aangemaakt en deze zoeken verbindingen met elkaar. De hersenschors, het deel van de hersenen dat verantwoordelijk is voor bewust denken, wordt steeds complexer. De groeven en windingen die kenmerkend zijn voor het menselijk brein beginnen zichtbaar te worden. De hersenstam, die onbewuste functies als ademhaling en hartslag regelt, is al goed ontwikkeld.
De myelinisatie, het proces waarbij zenuwbanen worden bedekt met een isolerende vetlaag, gaat gestaag door. Gemyeliniseerde zenuwbanen geleiden signalen veel sneller dan onbedekte zenuwbanen. Dit verklaart waarom de bewegingen van je baby steeds gecoordineerder worden. De reflexen worden verfijnd: je baby kan nu grijpen, zuigen en slikken, hoewel deze bewegingen nog grotendeels onbewust zijn.
DHA, een omega-3 vetzuur dat voornamelijk in vette vis zit, is een cruciale bouwsteen voor de hersenontwikkeling. De hersenen bestaan voor 60 procent uit vet, waarvan een groot deel DHA. Eet twee keer per week vette vis (zalm, makreel, haring, sardines) of neem een DHA-supplement als je geen vis eet. Walnoten en lijnzaad bevatten ook omega-3, maar in een vorm die je lichaam minder efficient omzet naar DHA. Een prenataal supplement met DHA is verkrijgbaar bij Etos voor ca. twaalf euro per maand.
Klachten en symptomen in week 19
Duizeligheid is een veel voorkomende klacht rond 19 weken zwanger. Je bloedvaten zijn verwijd door de zwangerschapshormonen, waardoor je bloeddruk lager is dan normaal. Als je te snel opstaat of lang staat zonder te bewegen, kan het bloed wegzakken naar je benen en word je licht in het hoofd. Sta altijd langzaam op, zeker 's ochtends. Zit je op de grond, sta dan eerst op je knieen voordat je helemaal overeind komt. Bij herhaalde duizeligheid of flauwvallen bel je je verloskundige.
Veel vrouwen merken dat hun tandvlees gevoeliger is en sneller bloedt. Zwangerschapsgingivitis treft ongeveer de helft van alle zwangere vrouwen en wordt veroorzaakt door de hormonale veranderingen die het tandvlees kwetsbaarder maken voor bacterien. Poets twee keer per dag zachtjes met een zachte tandenborstel, gebruik dagelijks flosdraad of ragers en ga regelmatig naar de mondhygienist. Tandheelkundige controles tijdens de zwangerschap zijn veilig en worden zelfs aangeraden.
Je buik groeit nu merkbaar en sommige vrouwen merken dat hun navel begint uit te puilen. Dit gebeurt doordat de groeiende baarmoeder druk uitoefent van binnenuit. Het is onschuldig en je navel gaat na de bevalling weer terug naar zijn normale positie. Striae (zwangerschapsstrepen) kunnen nu ook beginnen te verschijnen op je buik, heupen, borsten of bovenbenen. Houd je huid soepel met een rijke arganolie die diep hydrateert. Of je striae krijgt hangt grotendeels af van je genetische aanleg en huidtype.
Omgaan met beenkrampen
Beenkrampen, vooral in de kuiten, zijn een veelvoorkomende en vervelende klacht in het tweede trimester. De krampen treden vaak op in de nacht en kunnen zo hevig zijn dat ze je uit je slaap halen. De exacte oorzaak is niet helemaal duidelijk, maar een combinatie van factoren speelt een rol: de extra belasting op je benen door het toenemende gewicht, de veranderde bloedcirculatie en mogelijk een tekort aan magnesium of calcium.
Als je een kramp voelt opkomen, strek dan je been en trek je voet naar je toe. Dit rekt de kuitspier en laat de kramp sneller verdwijnen. Masseer de spier zachtjes en loop een rondje door de kamer om de bloedcirculatie te herstellen. Preventief helpt het om overdag voldoende te bewegen, je kuiten regelmatig te stretchen en voor het slapengaan een warm bad te nemen. Draag overdag comfortabele schoenen en vermijd lang staan in dezelfde positie.
Voedingsaanpassingen kunnen de krampen ook verminderen. Eet magnesiumrijke voeding zoals noten, donkere chocolade, bananen en spinazie. Zorg voor voldoende calcium via zuivel of verrijkte plantaardige producten. Drink voldoende water, want uitdroging verergert krampen. Als de krampen ernstig zijn of dagelijks voorkomen, bespreek dan met je verloskundige of een magnesiumsupplement zinvol is. Bij Kruidvat kost een magnesiumsupplement ca. acht euro voor een maandvoorraad. Vermijd stress en overbelasting, want gespannen spieren zijn gevoeliger voor krampen.
Voeding en hydratatie
In week 19 heeft je lichaam behoefte aan extra vocht. Je bloedvolume is met bijna 50 procent toegenomen en het vruchtwater moet op peil blijven. Drink minstens twee liter water per dag, verspreid over de hele dag. Te weinig drinken kan leiden tot uitdroging, wat zich uit in hoofdpijn, vermoeidheid, donkere urine en duizeligheid. Neem altijd een fles water mee als je de deur uit gaat en zet er een op je bureau als je achter je computer werkt.
Fruit is in deze periode je beste vriend. Het bevat water, vitamines, vezels en natuurlijke suikers die je een energieboost geven. Kiwi s zijn een uitstekende keus vanwege het hoge vitamine C-gehalte, dat de ijzeropname bevordert. Bananen bevatten kalium en magnesium die helpen tegen beenkrampen. Aardbeien en blauwe bessen zijn rijk aan antioxidanten. Probeer minstens twee stuks fruit per dag te eten, bij voorkeur variatie in kleuren en soorten.
Vezels zijn essentieel om constipatie te voorkomen, een veelvoorkomende klacht in de zwangerschap. De hormonen van de zwangerschap vertragen de darmwerking, en het ijzer in prenatale supplementen kan constipatie verergeren. Eet volkorenbrood, havermout, linzen, bonen en veel groenten om je vezelintake op peil te houden. Begin de dag met een bord havermout met lijnzaad en fruit: dit levert zowel vezels als omega-3 vetzuren. Mocht constipatie een probleem blijven, dan kan een vezelrijke supplement als psylliumvezels (Metamucil bij de drogist) verlichting bieden.
De 20-wekenecho voorbereiden
Volgende week staat de 20-wekenecho gepland, ook wel het structureel echoscopisch onderzoek (SEO) genoemd. Dit is een van de meest uitgebreide onderzoeken van je zwangerschap. De echoscopist bekijkt systematisch alle organen en structuren van je baby: de schedel en hersenen, het gezicht (lippen, gehemelte), het hart en de grote bloedvaten, de longen, het middenrif, de maag, nieren, blaas, de wervelkolom, armen, benen, handen en voeten.
Daarnaast worden de placenta, de navelstreng en de hoeveelheid vruchtwater beoordeeld. De echo duurt gemiddeld twintig tot dertig minuten. In de meeste gevallen is alles in orde en krijg je mooie plaatjes van je baby mee naar huis. Bij het merendeel van de baby s worden geen bijzonderheden gevonden. In een klein percentage (ongeveer twee tot drie procent) wordt een afwijking ontdekt die nader onderzocht moet worden. Je verloskundige bereidt je hierop voor.
Bereid je praktisch voor: draag een tweedelige outfit zodat je buik makkelijk bereikbaar is. Je blaas hoeft niet vol te zijn voor deze echo. Neem je partner of een vriendin mee voor de steun en het plezier van samen je baby te zien. Bespreek van tevoren of jullie het geslacht willen weten en geef dit aan de echoscopist door. Meer informatie over wat je kunt verwachten lees je op de website van het RIVM.
Praktische tips voor week 19
Nu je buik zichtbaar groeit, is het een goed moment om na te denken over huidverzorging. De huid over je buik wordt uitgerekt en kan droog en jeukend aanvoelen. Smeer je buik dagelijks in met een voedende olie of creme, bij voorkeur direct na het douchen als je huid nog vochtig is. Een cactusvijgolie is bijzonder geschikt vanwege het hoge gehalte aan vitamine E en essentiele vetzuren die de elasticiteit van je huid ondersteunen.
Dit is ook een fijn moment om alvast na te denken over de babykamer. Je hoeft nog niets te kopen, maar het is leuk om inspiratie op te doen en samen met je partner te dromen over de inrichting. Kijk op Pinterest of in tijdschriften voor ideeen. Houd er rekening mee dat een veilig slaapplekje het belangrijkste is: een wieg of ledikant dat voldoet aan de Europese veiligheidsnormen, een stevig matras en geen losse dekens of knuffels in het bedje. De rest is leuk maar niet essentieel.
Als je nog werkt, informeer dan bij je werkgever naar de regelingen rondom zwangerschapsverlof en ouderschapsverlof. In Nederland heb je recht op minstens zestien weken zwangerschaps- en bevallingsverlof, waarvan je het verlof kunt laten ingaan tussen zes en vier weken voor je uitgerekende datum. Bespreek met je werkgever hoe je werk overgedragen wordt en maak alvast een plan. Hoe eerder je dit regelt, hoe minder stress je ervan hebt naarmate de bevalling dichterbij komt.