Dag 1 menstruatiecyclus: het begin van je menstruatie

De eerste dag van je menstruatiecyclus begint op het moment dat je gaat bloeden. Voor veel vrouwen voelt dag 1 als een soort reset van het lichaam. Je hormonen zijn op hun laagste punt, je baarmoeder stoot het slijmvlies af dat de vorige cyclus was opgebouwd, en je kunt last hebben van krampen, vermoeidheid of een opgeblazen gevoel. In dit artikel lees je precies wat er op dag 1 gebeurt in je lichaam, hoe je krampen kunt verlichten en wat je kunt doen om deze dag zo comfortabel mogelijk door te komen.

Inhoudsopgave

• Hormonen op dag 1
• Wat gebeurt er in je lichaam?
• Veelvoorkomende klachten
• Krampen verlichten zonder medicijnen
• Voeding op dag 1
• Beweging en rust
• Huidverzorging tijdens je menstruatie
• Emotioneel welzijn
• Vruchtbaarheid op dag 1
• Praktische tips voor dag 1

Hormonen op dag 1

Op dag 1 van je cyclus bevinden zowel oestrogeen als progesteron zich op hun absolute dieptepunt. De daling van progesteron is precies de reden waarom je menstruatie begint. In de tweede helft van de vorige cyclus hield progesteron het baarmoederslijmvlies in stand, als voorbereiding op een mogelijke zwangerschap. Toen die zwangerschap uitbleef, daalde het progesterongehalte en kreeg je lichaam het signaal om het slijmvlies af te stoten.

Tegelijkertijd begint je hypofyse (een kleine klier in je hersenen) al met het aanmaken van follikelstimulerend hormoon, ook wel FSH genoemd. Dit hormoon stuurt een signaal naar je eierstokken om follikels te laten rijpen. In elke follikel zit een eicel. Hoewel er meerdere follikels beginnen te groeien, zal er uiteindelijk maar een dominant worden en een rijpe eicel vrijlaten bij de eisprong, zo rond dag 14 van je cyclus.

Het lage oestrogeenniveau op dag 1 verklaart veel van de klachten die je ervaart. Oestrogeen heeft namelijk invloed op je stemming, je energieniveau en zelfs je pijndrempel. Hoe lager het oestrogeen, hoe gevoeliger je bent voor pijn en hoe meer je je kunt voelen als een leeggezogen batterij. Dit is volkomen normaal en hoort bij het natuurlijke ritme van je lichaam. In de dagen na je menstruatie zal het oestrogeen langzaam stijgen en zul je je geleidelijk beter voelen.

Wat gebeurt er in je lichaam?

De menstruatie is in feite het afstoten van het baarmoederslijmvlies, ook wel endometrium genoemd. Dit slijmvlies had zich de afgelopen twee weken opgebouwd tot een dikke, bloedvatrijke laag. Het doel was om een bevruchte eicel op te vangen en te voeden. Omdat er geen bevruchting heeft plaatsgevonden, heeft je lichaam dit slijmvlies niet meer nodig. De bloedvaten in het slijmvlies trekken samen, het weefsel sterft af en wordt samen met bloed via de baarmoedermond en de vagina afgevoerd.

Op dag 1 is de bloeding vaak nog relatief licht. Veel vrouwen beginnen met licht bloedverlies of spotting voordat de echte menstruatie op gang komt. De kleur van het bloed kan variëren van donkerbruin tot helderrood. Donkerbruin bloed is ouder bloed dat langer in de baarmoeder is gebleven, terwijl helderrood bloed vers is en duidt op actieve bloeding. Beide kleuren zijn volkomen normaal.

Je baarmoeder trekt zich samen om het slijmvlies af te stoten. Deze samentrekkingen worden veroorzaakt door prostaglandinen, hormoonachtige stoffen die ook verantwoordelijk zijn voor menstruatiekrampen. Hoe meer prostaglandinen je lichaam aanmaakt, hoe heviger de krampen kunnen zijn. Daarnaast kunnen prostaglandinen ook invloed hebben op je darmen, waardoor sommige vrouwen tijdens hun menstruatie last hebben van diarree of een opgeblazen gevoel.

Veelvoorkomende klachten

Menstruatiekrampen zijn de meest voorkomende klacht op dag 1. Je voelt ze meestal in je onderbuik, maar ze kunnen ook uitstralen naar je onderrug en bovenbenen. De intensiteit verschilt enorm per vrouw. Sommige vrouwen hebben nauwelijks last, terwijl anderen zo veel pijn ervaren dat ze niet goed kunnen functioneren. Als je krampen zo hevig zijn dat je regelmatig niet naar school of werk kunt, is het verstandig om dit met je huisarts te bespreken. Ernstige menstruatiepijn kan namelijk wijzen op aandoeningen zoals endometriose of adenomyose.

Vermoeidheid is een andere veelgehoorde klacht. Door de lage hormoonspiegels en het bloedverlies kun je je uitgeput voelen, zelfs als je goed hebt geslapen. Hoofdpijn komt ook regelmatig voor, net als duizeligheid bij vrouwen die normaal al een lage bloeddruk hebben. Sommige vrouwen ervaren gevoelige borsten, hoewel die klacht vaker in de dagen voor de menstruatie speelt (het premenstrueel syndroom).

Spijsverteringsklachten zijn verrassend veel voorkomend tijdens de menstruatie. De prostaglandinen die krampen veroorzaken in je baarmoeder, kunnen ook je darmen beïnvloeden. Dat verklaart waarom je op dag 1 last kunt hebben van een opgeblazen gevoel, buikloop of juist verstopping. Misselijkheid komt ook voor, vooral bij vrouwen met heftige krampen. Drink voldoende water en eet lichte maaltijden om je spijsvertering te ondersteunen.

Krampen verlichten zonder medicijnen

Warmte is een van de meest effectieve manieren om menstruatiekrampen te verlichten. Een warmwaterkruik of een verwarmingspad op je onderbuik ontspant de baarmoederspieren en vermindert de pijn. Onderzoek heeft aangetoond dat warmtetherapie even effectief kan zijn als ibuprofen bij milde tot matige krampen. Leg de warmtebron op je onderbuik of onderrug, afhankelijk van waar je de meeste pijn voelt, en laat de warmte 15 tot 20 minuten inwerken.

Kruidenthee kan ook verlichting bieden. Gemberthee heeft ontstekingsremmende eigenschappen en kan de aanmaak van prostaglandinen remmen. Kamilleethee werkt ontspannend op de spieren en kan helpen bij zowel krampen als de spanning die vaak gepaard gaat met menstruatiepijn. Kaneel heeft eveneens pijnstillende eigenschappen. Maak een simpele kruidenthee door een paar plakjes verse gember in heet water te laten trekken met een theelepel honing.

Ademhalingsoefeningen en lichte stretches kunnen de spanning in je onderbuik verminderen. Probeer de kindshouding uit de yoga: ga op je knieën zitten, laat je bovenlichaam naar voren zakken en strek je armen voor je uit. Deze houding rekt je onderrug en bekkenbodemspieren op een zachte manier. Diepe buikademhaling, waarbij je langzaam inademt door je neus en uitademt door je mond, activeert het parasympathische zenuwstelsel en helpt je lichaam om te ontspannen. Een warm bad met een paar druppels lavendelolie kan ook wonderen doen voor zowel de krampen als je algemene welzijn.

Voeding op dag 1

Op dag 1 heeft je lichaam extra behoefte aan voedingsstoffen die het bloedverlies compenseren. IJzer is daarbij het allerbelangrijkst. Tijdens je menstruatie verlies je ijzer via het bloed, en een tekort kan leiden tot extra vermoeidheid en duizeligheid. Goede bronnen van ijzer zijn donkergroene bladgroenten zoals spinazie en boerenkool, rode bietjes, linzen, kikkererwten, quinoa en pompoenpitten. Combineer ijzerrijke voeding met vitamine C (denk aan paprika, broccoli of een scheutje citroensap) om de opname te verbeteren.

Warme maaltijden zijn op dag 1 je beste vriend. Een kom linzensoep, een stoofpot met veel groenten of een warme bowl met zoete aardappel en kikkererwten voeden je lichaam en geven een troostend gevoel. Vermijd grote hoeveelheden zout, want dat verergert het opgeblazen gevoel. Vermijd ook te veel suiker, want hoewel je lichaam misschien schreeuwt om chocolade, kan een suikerpiek gevolgd door een suikerdip je energie nog verder laten kelderen. Kies liever voor pure chocolade met minimaal 70 procent cacao, die magnesium bevat en in kleine hoeveelheden prima is.

Magnesium verdient extra aandacht op dag 1. Dit mineraal speelt een rol bij spierontspanning en kan krampen verminderen. Voedingsbronnen van magnesium zijn noten (vooral amandelen en cashewnoten), zaden, volkoren granen, avocado en bananen. Daghmous honing is een natuurlijk product dat je kunt toevoegen aan je thee of havermout voor extra energie en voedingswaarde. Drink daarnaast voldoende water, want vochtinname helpt bij het verminderen van een opgeblazen gevoel en ondersteunt je bloedsomloop.

Beweging en rust

Op dag 1 is rust net zo belangrijk als beweging. Luister naar je lichaam en forceer niets. Als je je goed genoeg voelt voor lichte beweging, kan een wandeling van 15 tot 20 minuten wonderen doen. Wandelen stimuleert de bloedcirculatie, wat de krampen kan verlichten, en de frisse lucht verbetert je stemming. Maar als je je beroerd voelt, is er niets mis mee om een dag op de bank te liggen met een warmwaterkruik.

Intensief sporten is op dag 1 voor de meeste vrouwen geen goed idee. Je lichaam is bezig met een actief proces en je energiereserves zijn laag. Zware krachttraining, HIIT-sessies of lange hardloopsessies kunnen de krampen verergeren en je lichaam extra belasten. Zachte vormen van beweging zijn veel geschikter: denk aan yin yoga, een rustige fietstocht, tai chi of simpelweg rekken en strekken op de mat thuis.

Slaap is cruciaal op dag 1. Je lichaam heeft extra hersteltijd nodig, dus gun jezelf een vroeg bedtijd. Veel vrouwen slapen slechter tijdens hun menstruatie door krampen, ongemak of hormonale verschuivingen. Een warm bad voor het slapen gaan, een comfortabele slaaphouding (op je zij met een kussen tussen je knieën) en het vermijden van schermen een uur voor bedtijd kunnen je slaapkwaliteit verbeteren. Als je bang bent voor doorlekken in de nacht, gebruik dan een nachtmaandverband of een menstruatieonderbroek voor extra zekerheid.

Huidverzorging tijdens je menstruatie

Je huid reageert sterk op hormonale veranderingen, en dag 1 is daar geen uitzondering op. Door de lage oestrogeenspiegels kan je huid droger aanvoelen dan normaal. Oestrogeen stimuleert namelijk de aanmaak van collageen en hyaluronzuur, twee stoffen die je huid stevig en gehydrateerd houden. Met weinig oestrogeen in omloop kan je huid er dof en futloos uitzien.

Focus op dag 1 op hydratatie en milde verzorging. Gebruik een zachte reiniger die je huid niet uitdroogt en breng een vochtinbrengende crème aan die geschikt is voor gevoelige huid. Arganolie is een uitstekende keuze voor deze fase van je cyclus. Het is rijk aan vitamine E en essentiële vetzuren die je huid intensief voeden zonder de poriën te verstoppen. Breng een paar druppels aan op een vochtig gezicht voor het beste resultaat.

Vermijd op dag 1 agressieve huidbehandelingen zoals chemische peelings, retinol in hoge concentraties of microneedling. Je huid is gevoeliger dan normaal en kan heftiger reageren op actieve ingrediënten. Houd je routine simpel: reinigen, hydrateren en beschermen met een zonnebrandcrème als je naar buiten gaat. Als je last hebt van hormonale acne, die vaak opduikt rond de menstruatie, lees dan ook het artikel over dagcrème voor onzuivere huid voor gerichte adviezen.

Emotioneel welzijn

De hormonale dip op dag 1 kan flink inhakken op je stemming. Het is niet ongewoon om je prikkelbaar, verdrietig of emotioneel te voelen zonder duidelijke aanleiding. Dit komt doordat oestrogeen invloed heeft op de aanmaak van serotonine, het gelukshormoon in je hersenen. Met weinig oestrogeen is er ook minder serotonine beschikbaar, waardoor je stemming kan dalen.

Erken wat je voelt zonder jezelf te veroordelen. Het is geen teken van zwakte als je op dag 1 liever een rustige avond thuis doorbrengt dan dat je naar een feestje gaat. Veel vrouwen merken dat ze op dag 1 behoefte hebben aan alleen-tijd, troostvoer of gewoon de mogelijkheid om even niets te hoeven doen. Gun jezelf dat. Schrijven in een dagboek, een warm bad nemen of naar rustgevende muziek luisteren zijn simpele manieren om jezelf op te laden.

Als je merkt dat je stemmingswisselingen rond je menstruatie je dagelijks functioneren ernstig beïnvloeden, kan er sprake zijn van het premenstrueel dysforisch syndroom (PMDS). Dit is een zwaardere vorm van PMS waarbij de emotionele klachten zo hevig zijn dat ze je werk, relaties en dagelijkse bezigheden verstoren. Volgens het Thuisarts.nl platform over menstruatie is het raadzaam om contact op te nemen met je huisarts als je klachten structureel zijn en je leven beperken. Er zijn effectieve behandelingen beschikbaar.

Vruchtbaarheid op dag 1

Op dag 1 van je cyclus ben je niet vruchtbaar. De eisprong vindt gemiddeld rond dag 14 plaats (bij een cyclus van 28 dagen), en je vruchtbare venster begint pas enkele dagen voor de eisprong. Op dag 1 is er geen rijpe eicel aanwezig die bevrucht kan worden. Je eierstokken zijn net begonnen met het rijpen van nieuwe follikels onder invloed van FSH, maar het duurt nog minstens tien dagen voordat een eicel klaar is voor de eisprong.

Hoewel de kans op zwangerschap op dag 1 extreem klein is, is het goed om te weten dat zaadcellen tot vijf dagen in je lichaam kunnen overleven. Bij vrouwen met een zeer korte cyclus (21 dagen of minder) zou de eisprong al rond dag 7 kunnen plaatsvinden, waardoor onbeschermde gemeenschap aan het einde van de menstruatie theoretisch tot een zwangerschap zou kunnen leiden. Voor de meeste vrouwen met een gemiddelde cyclus is dit scenario echter niet aan de orde.

Als je probeert zwanger te worden, is dag 1 een goed moment om je cyclus te noteren. Houd bij wanneer je menstruatie begint, hoe lang deze duurt en hoe lang je totale cyclus is. Na een paar maanden bijhouden heb je een duidelijk patroon en kun je je vruchtbare dagen nauwkeuriger voorspellen. Apps voor cyclustracking kunnen hierbij helpen, maar een simpele notitie in je agenda werkt net zo goed.

Praktische tips voor dag 1

Bereid je voor op dag 1 door altijd een voorraad menstruatieproducten in huis te hebben. Of je nu tampons, maandverband, een menstruatiecup of menstruatieonderbroeken gebruikt, zorg dat je niet voor verrassingen komt te staan. Veel vrouwen hebben ook baat bij het klaarzetten van een soort "menstruatiekit" met een warmwaterkruik, hun favoriete thee, comfortabele kleding en eventueel pijnstillers.

Kleding kan een groot verschil maken in je comfort. Kies op dag 1 voor zachte, niet-knellende kleding. Een strakke spijkerbroek kan de druk op je onderbuik vergroten en krampen verergeren. Kies liever voor een comfortabele legging, een wijde broek of een jurk. Houd ook rekening met het feit dat je lichaamstemperatuur tijdens je menstruatie iets kan dalen, waardoor je het sneller koud kunt hebben. Laagjes kleding zijn daarom ideaal.

Plan je dag 1, voor zover mogelijk, bewust. Als je weet dat je menstruatie eraan komt (de meeste vrouwen kunnen dit op een paar dagen nauwkeurig voorspellen), probeer dan zware afspraken of intensieve sporttrainingen niet op die dag te plannen. Dit is niet altijd mogelijk, maar als je de ruimte hebt om dag 1 wat rustiger in te delen, zul je merken dat je je een stuk beter voelt. Gebruik nila poeder in een warm bad voor extra ontspanning. Het poeder heeft een kalmerende werking op zowel de huid als de geest, wat precies is wat je nodig hebt op de eerste dag van je cyclus.