Eczeem na bevalling: oorzaken, behandeling en wanneer het overgaat

Je hebt net een baby gekregen en verwacht dat je lichaam langzaam herstelt, maar in plaats daarvan krijg je te maken met rode, droge en jeukende plekken op je huid. Eczeem na de bevalling overkomt meer vrouwen dan je denkt, ook vrouwen die er nooit eerder last van hadden. De hormonale aardverschuiving na de geboorte zet je huidbarrière en immuunsysteem op zijn kop, precies op het moment dat je weinig slaapt en veel stress ervaart. In dit artikel lees je waarom het ontstaat, wat je eraan kunt doen en welke crèmes veilig zijn tijdens de borstvoeding.

Inhoudsopgave

• Waarom krijg je eczeem na de bevalling?
• Oestrogeen, progesteron en je huidbarrière
• Symptomen en waar op je lichaam
• Eczeem en borstvoeding
• Tepeleczeem bij borstvoeding
• Hoelang duurt eczeem na de bevalling?
• Behandeling: wat kun je zelf doen?
• Welke crème is veilig tijdens borstvoeding?
• Voeding en darmgezondheid bij eczeem
• Stress en slaapgebrek als trigger
• Contacteczeem door veelvuldig handen wassen
• Wanneer naar de huisarts?
• Vergelijking: crèmes bij eczeem na bevalling
• Bronnen

Waarom krijg je eczeem na de bevalling?

Eczeem na de bevalling ontstaat door een combinatie van hormonale veranderingen, een verschuiving in het immuunsysteem en een verzwakte huidbarrière. Tijdens de zwangerschap stijgen oestrogeen en progesteron tot recordhoogte. Deze hormonen onderdrukken het deel van je immuunsysteem dat verantwoordelijk is voor allergische reacties (de Th2-respons), waardoor eczeem tijdens de zwangerschap vaak juist verbetert.

Na de bevalling kelderen deze hormonen binnen 24 tot 48 uur naar het niveau van voor de zwangerschap. Je immuunsysteem schakelt terug en overcompenseert: de Th2-respons schiet voorbij het oude evenwicht. Tegelijkertijd produceert je huid minder natuurlijke vetten (ceramiden) en houdt ze minder vocht vast. Het resultaat is droge, geïrriteerde huid die vatbaar is voor ontsteking.

Risicofactoren die je kans vergroten: een persoonlijke of familiegeschiedenis met eczeem, hooikoorts of astma (het zogenaamde atopische syndroom), een keizersnede (groter hormonaal effect), stress en slaapgebrek, en veelvuldig handen wassen door de zorg voor een pasgeborene.

Oestrogeen, progesteron en je huidbarrière

Oestrogeen stimuleert de aanmaak van collageen, hyaluronzuur en ceramiden in de huid. Het houdt je huid stevig, vochtig en veerkrachtig. Tijdens de zwangerschap profiteert je huid maximaal van de hoge oestrogeenspiegel, wat verklaart waarom veel zwangere vrouwen een stralende huid hebben (de pregnancy glow).

Na de bevalling daalt het oestrogeen met meer dan 90 procent. De ceramideproductie valt terug, de huidbarrière wordt poreus en vocht verdampt sneller (verhoogd transepidermaal waterverlies). Irriterende stoffen en allergenen dringen makkelijker de huid binnen. Progesteron, dat een kalmerend effect heeft op het immuunsysteem, daalt eveneens. Het netto-effect is een huid die droger, gevoeliger en ontstekingsgevoeliger is dan voor de zwangerschap.

Bij vrouwen die borstvoeding geven, blijft het oestrogeenniveau langer laag door de hoge prolactinespiegel. Dit kan verklaren waarom eczeem bij sommige vrouwen pas verdwijnt na het stoppen met borstvoeding.

Symptomen en waar op je lichaam

Postpartum eczeem uit zich als rode, droge, schilferige plekken die hevig jeuken. De klachten zijn vaak erger 's nachts, precies wanneer je al worstelt met gebroken nachten. De meest voorkomende locaties zijn de handen (door veelvuldig wassen), de elleboogplooien, knieholten, het gezicht en de hals.

Bij vrouwen die borstvoeding geven, komt eczeem ook voor op en rond de tepels. Dit wordt specifiek tepeleczeem genoemd en is lastig te onderscheiden van een schimmelinfectie. Het verschil: eczeem geeft droge, schilferige huid met jeuk, terwijl een schimmel (candida) een glanzend, vuurrood uiterlijk heeft met brandende pijn.

Minder vaak maar niet ongewoon is eczeem op de borst, buik (rond het litteken bij een keizersnede), bovenarmen en scheenbenen. Sommige vrouwen krijgen voor het eerst in hun leven eczeem na de bevalling, zonder enige voorgeschiedenis. Dit wordt de novo postpartum eczeem genoemd.

Eczeem en borstvoeding

Borstvoeding en eczeem hebben een ingewikkelde relatie. Enerzijds houdt borstvoeding het oestrogeenniveau laag (door prolactine), wat de huidbarrière kwetsbaar houdt. Anderzijds beschermt borstvoeding je baby tegen het ontwikkelen van eczeem, vooral als er een familiegeschiedenis is met atopie.

De vraag die veel moeders stellen: kan ik borstvoeding geven als ik eczeem heb? Het antwoord is ja, zolang de huid niet geïnfecteerd is. Eczeem is niet besmettelijk. Als je eczeem hebt op of rond de tepels, was de crème af voor de voeding of gebruik een crème die veilig is voor de baby (zie de sectie over crèmes).

Sommige vrouwen merken dat hun eczeem verbetert na het stoppen met borstvoeding, doordat het oestrogeenniveau weer stijgt. Dit is echter geen reden om te stoppen: de voordelen van borstvoeding wegen zwaarder dan het ongemak van eczeem, dat ook op andere manieren te behandelen is.

Tepeleczeem bij borstvoeding

Tepeleczeem treft naar schatting 5 tot 10 procent van de vrouwen die borstvoeding geven. Het uit zich als droge, schilferige, gebarsten huid op de tepel en het tepelhof, vaak met hevige jeuk. Het is oncomfortabel en kan de borstvoeding bemoeilijken.

De behandeling van tepeleczeem vereist extra zorgvuldigheid vanwege het contact met de mond van de baby. Eerste stap: gebruik na elke voeding een lanoline-crème (zoals Lansinoh) om de huid te beschermen en te herstellen. Als dit onvoldoende helpt, kan de huisarts een milde corticosteroïdcrème voorschrijven (hydrocortison 1 procent). Breng deze na de voeding aan en was af voor de volgende voeding.

Laat tepeleczeem altijd beoordelen door je verloskundige of huisarts om een schimmelinfectie (spruw) uit te sluiten. De behandeling is namelijk totaal anders.

Hoelang duurt eczeem na de bevalling?

Bij de meeste vrouwen verdwijnt postpartum eczeem binnen 3 tot 6 maanden na de bevalling, zodra de hormonen stabiliseren. Bij vrouwen die borstvoeding geven, kan het langer duren omdat het oestrogeenniveau pas stijgt na het stoppen of afbouwen van de borstvoeding.

Het verloop verschilt per persoon. Sommige vrouwen hebben een paar weken last en zijn het dan kwijt. Anderen, vooral vrouwen met een atopische aanleg, houden maanden tot soms jaren klachten. Bij deze groep is het postpartum eczeem vaak de trigger die een sluimerende aanleg activeert.

Het goede nieuws: zelfs bij vrouwen met een langduriger verloop worden de klachten geleidelijk minder. De huidbarrière herstelt zich naarmate de hormonen in balans komen en het lichaam zich aanpast aan de nieuwe situatie.

Behandeling: wat kun je zelf doen?

De basis van eczeembehandeling is het herstellen en onderhouden van de huidbarrière. Begin met deze stappen:

Douche kort (5 minuten) op lauw water. Heet water en lang douchen drogen de huid uit. Gebruik een zeepvrije, parfumvrije wasemulsie in plaats van gewone douchegel. Dep je huid droog (niet wrijven) en breng direct daarna een vette, parfumvrije crème of zalf aan terwijl de huid nog vochtig is.

Smeer je hele lichaam minstens twee keer per dag in, ook op plekken zonder eczeem. Dit voorkomt nieuwe opvlammingen. Kies kleding van katoen of bamboe en vermijd wol en synthetische stoffen die de huid irriteren. Was nieuwe kleding altijd voor het eerste gebruik.

Gebruik wasmiddel zonder parfum en verzachtermiddelen. Vermijd huishoudelijke schoonmaakmiddelen met je blote handen, draag katoenen handschoenen onder rubberhandschoenen. Arganolie is een natuurlijk alternatief dat de huidbarrière ondersteunt dankzij de hoge concentratie vitamine E en vetzuren.

Welke crème is veilig tijdens borstvoeding?

De belangrijkste vraag voor nieuwe moeders met eczeem: welke crème kan ik gebruiken als ik borstvoeding geef? Volgens het Lareb (het kenniscentrum voor medicijnen tijdens zwangerschap en borstvoeding) zijn de volgende middelen veilig:

Hydrocortison 1 procent (mild corticosteroïd) is de eerstekeuzebehandeling bij mild tot matig eczeem. Het is veilig tijdens de borstvoeding, ook bij langdurig gebruik op het lichaam. Bij gebruik op de borsten: na de voeding aanbrengen en voor de volgende voeding afwassen. Sterkere corticosteroïden (betamethason, clobetasol) zijn ook veilig maar worden alleen voorgeschreven bij ernstig eczeem.

Calcineurineremmers (tacrolimus, pimecrolimus) zijn veilig tijdens de borstvoeding en worden specifiek aanbevolen bij eczeem in het gezicht en op de tepels, waar corticosteroïden op de lange termijn de huid dunner maken. Niet op open wonden aanbrengen.

Als basiscrème (emollient) zijn CeraVe Moisturizing Cream, Eucerin AtopiControl en Weleda Skin Food populaire opties. Kies altijd parfumvrij. Sheaboter is een natuurlijk alternatief dat de huid intensief voedt en geen schadelijke stoffen bevat.

Voeding en darmgezondheid bij eczeem

De relatie tussen darmen en huid (de darm-huid-as) speelt een rol bij eczeem. Een gezonde darmflora helpt het immuunsysteem in balans te houden. Na de bevalling, en zeker na een keizersnede of antibioticagebruik, kan de darmflora verstoord zijn.

Probiotica (met name Lactobacillus rhamnosus GG en Bifidobacterium lactis) tonen in onderzoek een matig positief effect op eczeem. Ze zijn veilig tijdens de borstvoeding. Neem ze via een supplement of via gefermenteerde voeding zoals yoghurt, kefir en zuurkool.

Omega-3 vetzuren (uit vette vis, lijnzaad, walnoten) hebben een ontstekingsremmend effect. Probeer twee tot drie keer per week vette vis te eten. Beperk bekende triggers zoals koemelk, eieren en noten alleen als je een bewezen allergie hebt, niet preventief. Een eliminatiedieet zonder medische begeleiding is niet aan te raden, zeker niet tijdens de borstvoeding.

Stress en slaapgebrek als trigger

Stress en slaapgebrek zijn de twee grootste niet-hormonale triggers voor eczeem na de bevalling, en als nieuwe moeder heb je van beide in overvloed. Cortisol (het stresshormoon) onderdrukt het immuunsysteem op de korte termijn maar verstoort het op de lange termijn, wat ontstekingsreacties in de huid verergert.

Slaapgebrek vermindert de herstelfunctie van de huid. Tijdens de diepe slaap repareert je lichaam de huidbarrière en maakt het groeihormoon aan dat weefsel herstelt. Gebroken nachten verstoren dit proces. Het resultaat is een huid die trager herstelt en sneller reageert op irritatie.

Tips die realistisch zijn met een pasgeborene: slaap als de baby slaapt (de oudste tip bestaat met een reden), accepteer hulp, doe ademhalingsoefeningen van 5 minuten als de baby rustig is, en stel verwachtingen bij. Een schoon huis is minder belangrijk dan een uitgeruste moeder. Overweeg ook de bekkenbodem oefeningen na bevalling voor je algehele herstel.

Contacteczeem door veelvuldig handen wassen

Contacteczeem op de handen is de meest voorkomende vorm van eczeem bij nieuwe moeders. De oorzaak is simpel: je wast je handen tientallen keren per dag. Bij elke verschoning, elke voeding, elk flesje. Zeep verwijdert niet alleen bacteriën maar ook de natuurlijke vetlaag van je huid.

Handeczeem herken je aan rode, droge, gebarsten huid op de handrug en vingers, soms met kleine blaasjes. Het jeukt en kan pijnlijk scheuren. De huid herstelt langzaam omdat je handen continu worden blootgesteld aan water en zeep.

Preventie is effectiever dan behandeling: gebruik een zeepvrije handwas, droog je handen goed af na het wassen, en breng na elke wasbeurt een vette handcrème zonder parfum aan. Draag 's nachts katoenen handschoenen met een dikke laag crème eronder (occlusietherapie). Gebruik waar mogelijk handdesinfectie in plaats van wassen, dit is minder uitdrogend.

Wanneer naar de huisarts?

Ga naar de huisarts als je eczeem niet verbetert na twee weken zelfbehandeling met vette crèmes en kort douchen, als de jeuk je slaap (nog verder) verstoort, als de huid gaat naken of vochten (teken van infectie), als je koorts krijgt bij rode huid, of als het eczeem zich snel verspreidt over grote delen van je lichaam.

De huisarts kan een sterkere corticosteroïdcrème voorschrijven, doorverwijzen naar een dermatoloog, of een bacteriële infectie behandelen met antibiotica. Bij therapieresistent eczeem kan lichttherapie (UVB) een optie zijn, dit is veilig tijdens de borstvoeding.

Bij tepeleczeem dat niet reageert op behandeling: laat een schimmelinfectie uitsluiten door je huisarts. Spruw (candida) en tepeleczeem lijken op elkaar maar worden heel anders behandeld. Ook het juiste ondergoed kan helpen bij huidklachten na de bevalling. Lees meer over ondergoed na bevalling.

Vergelijking: crèmes bij eczeem na bevalling

Bronnen

• Thuisarts.nl - Eczeem (NHG-patiënteninformatie)
• Lareb - Lokale middelen bij eczeem tijdens zwangerschap en borstvoeding
• Huidarts.com - Eczeem (NVDV-informatie)
• Voedingscentrum - Voeding tijdens borstvoeding