Wanneer nemen zwangerschapsklachten af? Per klacht uitgelegd

Je bent net een paar weken zwanger en de misselijkheid slaat toe bij het ruiken van koffie, je borsten voelen aan alsof ze twee maten groter zijn geworden, en om acht uur s avonds lig je al op de bank alsof je een marathon hebt gelopen. Fijn dat je zwanger bent, maar wanneer nemen zwangerschapsklachten af? Die vraag stellen vrijwel alle zwangere vrouwen zichzelf op een gegeven moment. Het korte antwoord: rond week 12 tot 14 wordt het voor de meesten merkbaar beter. Maar het hele verhaal is genuanceerder dan dat.

Inhoudsopgave

• Waarom heb je zwangerschapsklachten?
• Wanneer is misselijkheid in de zwangerschap over?
• Wanneer stopt vermoeidheid tijdens de zwangerschap?
• Pijnlijke borsten zwangerschap: wanneer gaat het over?
• Waarom nemen klachten af na 12 weken?
• Zwangerschapsklachten per trimester: een overzicht
• Is het normaal als zwangerschapssymptomen plotseling verdwijnen?
• Zwangerschapsklachten tweede trimester: wat komt erbij?
• Tips om zwangerschapsmisselijkheid te verminderen
• Wanneer moet je naar de verloskundige met klachten?
• Bronnen

Waarom heb je zwangerschapsklachten?

Zwangerschapsklachten zijn grotendeels het werk van hormonen, met name humaan choriongonadotrofine (HCG). Zodra het embryo zich innestelt in de baarmoederwand, begint het HCG te produceren. Dit hormoon stuurt een signaal naar je eierstokken om progesteron aan te blijven maken, wat essentieel is om de zwangerschap in stand te houden. De keerzijde: HCG veroorzaakt misselijkheid, vermoeidheid en overgevoeligheid voor geuren.

Progesteron speelt ook een rol. Het vertraagt je spijsvertering (vandaar het opgeblazen gevoel en de obstipatie), maakt je spieren en gewrichtsbanden losser, en zorgt ervoor dat je borsten groeien. Oestrogeen versterkt die effecten en maakt je gevoeliger voor geur en smaak. Die combinatie van hormonen verklaart waarom je eerste trimester zo intens kan aanvoelen.

Niet elke vrouw ervaart dezelfde klachten in dezelfde mate. Volgens Thuisarts.nl heeft ongeveer 70 procent van de zwangere vrouwen last van misselijkheid, wat betekent dat 30 procent er helemaal geen last van heeft. Dat zegt niets over hoe gezond de zwangerschap is. Weinig klachten is geen reden tot zorg, en veel klachten ook niet. Het is simpelweg een kwestie van hoe jouw lichaam op de hormonale veranderingen reageert.

Wanneer is misselijkheid in de zwangerschap over?

Misselijkheid begint meestal rond week 6 en bereikt een piek rond week 9 tot 10. Vanaf dat moment stabiliseert het HCG-niveau en begint het langzaam te dalen. Het resultaat: bij 60 procent van de vrouwen verdwijnt de misselijkheid volledig na week 12. Rond week 16 is dat percentage gestegen naar 80 procent, en na week 20 is 90 procent van de vrouwen klachtenvrij.

De resterende 10 procent houdt langer last, soms tot aan de bevalling. Dat is vervelend maar in de meeste gevallen niet gevaarlijk. Een uitzondering is hyperemesis gravidarum, een ernstige vorm van zwangerschapsbraken waarbij je meer dan vijf keer per dag overgeeft, niet genoeg binnen kan houden en gewicht verliest. Hyperemesis treft ongeveer 1 tot 3 procent van de zwangere vrouwen en vereist medische behandeling, soms zelfs een ziekenhuisopname met infuus.

Wat veel vrouwen niet weten: misselijkheid hoeft niet s ochtends te zijn. De term ochtendmisselijkheid is misleidend. Volgens de NHG kan de misselijkheid de hele dag duren, of juist alleen s middags of s avonds opspelen. Sommige vrouwen hebben geen last van braken maar wel van een constant gevoel van onpasselijkheid, alsof je net iets verkeerds hebt gegeten. Dat telt ook als zwangerschapsmisselijkheid.

Wanneer stopt vermoeidheid tijdens de zwangerschap?

De vermoeidheid in het eerste trimester is van een andere orde dan gewone moeheid. Je lichaam bouwt een placenta, je bloedvolume neemt met 50 procent toe, en je hartslag is in rust al hoger dan normaal. Dat kost energie, veel energie. De meeste vrouwen merken dat de extreme vermoeidheid afneemt rond week 14. Het tweede trimester brengt voor veel vrouwen een energieboost die bijna euforisch aanvoelt na weken van uitputting.

Die energieboost houdt meestal aan tot rond week 28 tot 30. Daarna keert de vermoeidheid terug, maar om andere redenen. Je buik is groot en zwaar, je slaapt slechter door een volle blaas en een oncomfortabele houding, en je lichaam bereidt zich voor op de bevalling. De vermoeidheid in het derde trimester is fysiek logischer en voelt anders dan die mysterieuze uitputting van het eerste trimester.

Blijf je na week 16 extreem moe terwijl de misselijkheid al is afgenomen? Laat je bloedwaarden checken. IJzergebrek (bloedarmoede) komt veel voor bij zwangere vrouwen, zeker vanaf het tweede trimester wanneer je bloedvolume sterk toeneemt. Volgens het RIVM heeft ongeveer 20 procent van de zwangere vrouwen in Nederland een te laag ijzergehalte. Je verloskundige prikt hier standaard op, maar vraag ernaar als je het gevoel hebt dat de vermoeidheid niet klopt.

Pijnlijke borsten zwangerschap: wanneer gaat het over?

Gevoelige, gespannen borsten zijn vaak het allereerste zwangerschapssymptoom, soms al voor je positieve test. Het begint rond week 4 en wordt veroorzaakt door de stijging van oestrogeen en progesteron. Je melkklieren groeien en de bloedtoevoer naar je borsten neemt toe. Dat voelt als een combinatie van pijn, tintelingen en overgevoeligheid, alsof je PMS-borsten hebt maar dan erger.

De piek van de borstgevoeligheid ligt rond week 8 tot 10. Daarna went je lichaam aan de nieuwe hormoonniveaus en neemt de gevoeligheid geleidelijk af. De meeste vrouwen merken dat hun borsten rond week 12 tot 14 nog wel groter en voller aanvoelen, maar dat de pijn is verdwenen. Een goede beha zonder beugel maakt een wereld van verschil in die eerste weken. Investeer in twee of drie zwangerschapsbehas, liefst van katoen, die meegroeien.

Aan het einde van de zwangerschap en na de bevalling kan de borstgevoeligheid terugkomen, dan door de productie van colostrum en later moedermelk. Dat is een ander soort gevoeligheid, meer een drukkend, vol gevoel. Als je borsten rood, warm of hard worden op een specifieke plek, neem dan contact op met je verloskundige of huisarts. Dat kan wijzen op een verstopte melkgang of borstontsteking.

Waarom nemen klachten af na 12 weken?

De sleutel zit in het HCG-hormoon. In de eerste weken van de zwangerschap verdubbelt je HCG-waarde elke 48 tot 72 uur. Die razendsnelle stijging is verantwoordelijk voor het grootste deel van de klachten. Rond week 10 tot 12 bereikt HCG zijn piek en begint daarna te dalen. Niet toevallig is dit ook het moment waarop de meeste vrouwen verbetering voelen.

Op datzelfde moment vindt er een belangrijke wissel plaats: de placenta neemt de productie van progesteron over van het corpus luteum (het gele lichaam in de eierstok). Deze overgang wordt de luteo-placentaire shift genoemd en is meestal rond week 8 tot 12 voltooid. Zodra de placenta het overneemt, stabiliseren de hormoonschommelingen en voelt je lichaam rustiger aan.

Dit verklaart ook waarom het tweede trimester als de honeymoon-fase van de zwangerschap wordt gezien. De hormonen zijn gestabiliseerd, je lichaam heeft zich aangepast, de placenta draait op volle toeren, en je buik is nog niet zo groot dat het oncomfortabel wordt. Je hebt energie, de misselijkheid is weg, en je begint je kind te voelen bewegen. Voor veel vrouwen is dit het fijnste deel van de zwangerschap.

Zwangerschapsklachten per trimester: een overzicht

Hieronder een overzicht van de meest voorkomende klachten per fase. Niet elke vrouw ervaart al deze klachten, en de timing varieert per persoon. Gebruik het als richtlijn, niet als checklist.

Wat opvalt in dit overzicht: zwangerschap is geen rechte lijn van beter worden. Oude klachten verdwijnen en nieuwe komen ervoor in de plaats. Rond week 14 tot 27 heb je relatief de minste klachten. Dat is het moment om te genieten, de babykamer in te richten, en die dingen te doen waarvoor je in het derde trimester de energie niet meer hebt.

Is het normaal als zwangerschapssymptomen plotseling verdwijnen?

Deze vraag levert op zwangerforums de meeste paniek op. Je was dagenlang misselijk, en opeens voel je je prima. Is er iets mis? In de meeste gevallen niet. Symptomen fluctueren gedurende het eerste trimester. Je kan drie dagen flink misselijk zijn, dan twee dagen niets voelen, en dan weer een week lang alles tegelijk hebben. Die wisselingen worden veroorzaakt door schommelingen in hormoonspiegels, en dat is normaal.

Toch is het begrijpelijk dat het onrust geeft. Een plotseling verdwijnen van symptomen rond week 6 tot 9, gecombineerd met bloedverlies en krampen, kan een signaal zijn van een miskraam. Maar symptoomverlies alleen is dat niet. Volgens het NVOG is er geen wetenschappelijk bewijs dat het verdwijnen van misselijkheid een betrouwbare voorspeller is van een miskraam. Veel gezonde zwangerschappen hebben perioden zonder klachten.

Wat je wel kan doen als je ongerust bent: bel je verloskundige. Zij kan je geruststellen of een extra echo inplannen. Die geruststelling is niet overdreven of aanstellerig, het is precies waarvoor je verloskundige er is. Als alles goed is op de echo, kan je de dagen zonder misselijkheid zien als een welkome pauze in plaats van een alarmsignaal.

Zwangerschapsklachten tweede trimester: wat komt erbij?

Het tweede trimester brengt opluchting, maar ook een nieuw pakket aan klachten. De meest voorkomende is bandenpijn: een stekende of trekkende pijn aan de zijkanten van je onderbuik, veroorzaakt door de banden die je baarmoeder op zijn plek houden. Je baarmoeder groeit snel in het tweede trimester en die banden moeten mee oprekken. Snel opstaan, niezen of hoesten kan een felle steek geven. Vervelend, maar onschuldig.

Obstipatie en een opgeblazen gevoel worden in het tweede trimester vaak erger. Progesteron vertraagt je darmen en je groeiende baarmoeder drukt op je ingewanden. Veel water drinken (minstens twee liter per dag), vezels eten en bewegen helpt. Sommige vrouwen krijgen last van aambeien, een direct gevolg van de obstipatie en de verhoogde druk op de bloedvaten in je bekkengebied. Niet glamoureus, wel normaal.

Rond week 20 beginnen veel vrouwen Braxton-Hicks-contracties te voelen: korte, onregelmatige momenten waarin je buik hard wordt. Dit zijn oefenweeeen, geen echte weeeen. Ze zijn pijnloos of licht oncomfortabel en duren een paar seconden tot een minuut. Als je niet kan slapen door een onrustig lichaam, bekijk dan niet kunnen slapen als je zwanger bent: oorzaken en tips per trimester voor praktische slaaptips.

Tips om zwangerschapsmisselijkheid te verminderen

Gember is het meest onderzochte natuurlijke middel tegen zwangerschapsmisselijkheid. Volgens het Voedingscentrum is 1 gram gember per dag (verdeeld over vier keer 250 mg) veilig en effectief. Dat kan in de vorm van gemberkapsulen, verse gember in heet water, of gemberkoekjes. Let op: gemberthee uit de supermarkt bevat vaak te weinig gember om effect te hebben. Vers is beter. Een kopje warme honing met verse gember is zowel doeltreffend als lekker.

Kleine maaltijden werken beter dan drie grote. Eet om de twee tot drie uur iets lichts: een cracker, een paar noten, een stuk fruit. Een lege maag verergert misselijkheid. Leg s avonds een cracker of beschuit op je nachtkastje en eet dat voor je opstaat. Koude maaltijden zijn vaak beter te verdragen dan warme, omdat ze minder geur afgeven. Een salade of broodje werkt beter dan een bord pasta met saus als de geuren je misselijk maken.

Vermijd triggers. Dat klinkt voor de hand liggend, maar maak er bewust werk van. Als koffiegeur je misselijk maakt, vraag je partner om buiten koffie te zetten of schakel over op thee. Parfum, bepaalde schoonmaakmiddelen en kookluchtjes zijn veelgenoemde triggers. Je neus is tijdens de zwangerschap extra gevoelig door de verhoogde oestrogeenspiegel, dus het is niet aanstellerij. Frisse lucht helpt: open een raam of ga even naar buiten als het even niet gaat.

Wanneer moet je naar de verloskundige met klachten?

De meeste zwangerschapsklachten zijn vervelend maar onschuldig. Toch zijn er situaties waarin je contact moet opnemen met je verloskundige of huisarts. Bij aanhoudende misselijkheid met braken (meer dan vijf keer per dag), gewichtsverlies van meer dan 5 procent van je lichaamsgewicht, of als je niet genoeg vocht binnen kan houden, is medische hulp nodig. Dit kan wijzen op hyperemesis gravidarum, en daar bestaan effectieve behandelingen voor.

Neem ook contact op bij: bloedverlies (rood of bruin) in combinatie met buikkrampen, hevige buikpijn aan een kant, koorts boven 38 graden, extreme hoofdpijn die niet reageert op paracetamol, of wazig zien. Deze symptomen kunnen wijzen op complicaties die snel beoordeeld moeten worden. Beter een keer te veel bellen dan te weinig, je verloskundige verwacht die telefoontjes en vindt het niet vervelend.

Na week 20 verdient aanhoudende misselijkheid extra aandacht. Volgens de NHG-richtlijn is misselijkheid die na week 20 nog aanhoudt een reden voor aanvullend onderzoek. In zeldzame gevallen kan dit wijzen op een leverfunctiestoornis of schildklierprobleem. In de meeste gevallen is het gewoon een vervelende uitbijter, maar het is verstandig om het te laten checken. Gebruik in de tussentijd de informatie van Thuisarts.nl om te checken of je klachten binnen het normale bereik vallen.

Bronnen

De informatie in dit artikel is gebaseerd op de volgende bronnen.

• Ik ben zwanger en misselijk (Thuisarts.nl)
• Ik ben zwanger en heb klachten (Thuisarts.nl)
• Wat kan ik eten bij zwangerschapsmisselijkheid (Voedingscentrum)
• Zwangerschap en geboorte (RIVM)
• NHG-Standaard Zwangerschap en kraamperiode (NHG)