Jeuk en witte afscheiding: oorzaken, behandeling en tips

Jeuk en witte afscheiding is een klacht waar veel vrouwen mee te maken krijgen, maar waar weinigen openlijk over praten. Het begint vaak met een licht ongemakkelijk gevoel dat je probeert te negeren, tot de jeuk zo hevig wordt dat het je dagelijkse bezigheden verstoort. In de meeste gevallen wijst de combinatie van jeuk en witte afscheiding op een vaginale schimmelinfectie, beter bekend als candida. Het goede nieuws is dat het goed te behandelen is en dat je er veel aan kunt doen om het te voorkomen.

Inhoudsopgave

• Waardoor ontstaat jeuk en witte afscheiding?
• Candida als meest voorkomende oorzaak van jeuk en witte afscheiding
• Hoe herken je een schimmelinfectie?
• Andere oorzaken van jeuk en witte afscheiding
• Candida versus bacteriele vaginose: de verschillen
• Behandeling van jeuk en witte afscheiding
• Natuurlijke huismiddelen tegen jeuk en witte afscheiding
• Zo voorkom je terugkerende klachten
• De juiste intieme hygiene
• Wanneer naar de huisarts met jeuk en witte afscheiding?

Waardoor ontstaat jeuk en witte afscheiding?

De vagina heeft van nature een delicaat evenwicht van bacterien en gistcellen. Lactobacillen zorgen voor een zure omgeving met een pH van rond de 4, waarin schadelijke micro-organismen niet kunnen groeien. Zodra dit evenwicht verstoord raakt door stress, antibioticagebruik, hormonale schommelingen of een veranderd dieet kan de candida schimmel zich vermenigvuldigen. Die overgroei veroorzaakt de bekende jeuk en witte afscheiding waar zo veel vrouwen last van hebben.

Niet elke witte afscheiding is automatisch reden tot zorg. Een beetje heldere tot witte afscheiding is volkomen normaal en hoort bij een gezonde vagina. De hoeveelheid varieert gedurende je cyclus, met meer afscheiding rondom je eisprong. Het wordt pas een probleem wanneer de afscheiding dikker wordt, een korrelige of kwarkachtige textuur krijgt, en gepaard gaat met jeuk, roodheid of een branderig gevoel.

Hormonale veranderingen spelen een grote rol bij het ontstaan van jeuk en witte afscheiding. Rondom je menstruatie, tijdens de zwangerschap of bij gebruik van hormonale anticonceptie kan je afscheiding veranderen. Dit is in de meeste gevallen onschuldig. Let vooral op bijkomende symptomen zoals hevige jeuk, een ongewone geur of pijn bij het plassen, want die wijzen op een actieve infectie.

Candida als meest voorkomende oorzaak van jeuk en witte afscheiding

In 85 tot 90 procent van de gevallen is een vaginale schimmelinfectie de oorzaak wanneer je last hebt van jeuk en witte afscheiding. De Candida albicans schimmel is de meest voorkomende variant en leeft normaal gesproken in harmonie met de andere micro-organismen in je vagina. Pas wanneer de balans verstoord raakt groeit de candida uit en ontstaan er klachten. Dit kan gebeuren na een antibioticakuur die ook de goede bacterien doodt, door een verzwakt immuunsysteem, of door een voeding met veel geraffineerde suikers.

Externe factoren spelen ook een rol. Het dragen van strakke synthetische kleding die geen lucht doorlaat, het gebruik van geparfumeerde zeep in het intieme gebied of lang in een nat badpak blijven zitten zijn allemaal triggers die een candida infectie kunnen uitlokken. Zwangere vrouwen hebben een verhoogd risico door de veranderde hormoonspiegels, net als vrouwen met diabetes die hun bloedsuiker niet goed onder controle hebben.

Een candida infectie is niet gevaarlijk en ook niet seksueel overdraagbaar, al kan seks de klachten wel verergeren. Ongeveer 75 procent van alle vrouwen krijgt minstens een keer in haar leven een vaginale schimmelinfectie. Bij zo'n 5 tot 8 procent komt het vier keer of vaker per jaar terug, wat recidiverende vulvovaginale candidiasis wordt genoemd. De meeste infecties zijn gelukkig eenvoudig te behandelen met middelen die je zonder recept bij de drogist kunt kopen.

Hoe herken je een schimmelinfectie?

De symptomen van een vaginale schimmelinfectie zijn vrij herkenbaar als je weet waar je op moet letten. Het meest opvallende kenmerk is intense jeuk aan de buitenkant van de vagina, de vulva, die soms zo hevig kan zijn dat het je dagelijkse bezigheden beinvloedt. Daarnaast zie je vaak een witte, dikke afscheiding die qua textuur lijkt op kwark of cottage cheese. Deze afscheiding ruikt meestal niet of heeft een licht gistachtige geur.

Andere veelvoorkomende symptomen zijn roodheid en zwelling van de vulva, een branderig gevoel bij het plassen en pijn of ongemak tijdens het vrijen. Sommige vrouwen merken ook dat de huid rondom de vagina droog en geirriteerd aanvoelt, soms zelfs met kleine scheurtjes. Dit klinkt heftig maar is in de meeste gevallen onschuldig en goed te behandelen.

Een handige manier om bij te houden of het om een eenmalige klacht gaat of een terugkerend patroon is het noteren van je symptomen. Schrijf op wanneer de klachten begonnen, hoe erg de jeuk is en wat je die week anders hebt gedaan. Heb je antibiotica genomen, veel suiker gegeten, was je extra gestrest? Dit patroon helpt je om triggers te identificeren en geeft je huisarts waardevolle informatie als je een afspraak maakt.

Andere oorzaken van jeuk en witte afscheiding

Hoewel candida verreweg de meest voorkomende oorzaak is van jeuk en witte afscheiding, zijn er ook andere aandoeningen die vergelijkbare symptomen kunnen geven. Bacteriele vaginose is er daar een van. Bij BV is de afscheiding meestal dunner en grijswit, met een kenmerkende visachtige geur die sterker wordt na onbeschermde seks. BV ontstaat wanneer de lactobacillen in de vagina afnemen en andere bacterien de overhand nemen.

Een contactallergie kan ook jeuk veroorzaken zonder dat er sprake is van een infectie. Denk aan een reactie op een nieuw wasmiddel, inlegkruisjes met geur, intieme doekjes of latex condooms. De jeuk is dan vaak meer aan de buitenkant gelokaliseerd en de afscheiding is minder opvallend. Stoppen met het verdachte product lost het probleem meestal snel op.

Minder frequent maar zeker het vermelden waard zijn seksueel overdraagbare aandoeningen zoals trichomoniasis of chlamydia. Bij trichomoniasis is de afscheiding vaak groenig-geel en schuimig met een onaangename geur. Chlamydia kan juist heel weinig symptomen geven. Heb je een nieuwe seksuele partner of onbeschermde seks gehad, laat je dan altijd testen bij de huisarts of GGD. Een SOA-test is gratis bij de GGD als je aan de criteria voldoet, of kost ongeveer 20 tot 50 euro bij een commercieel testlab.

Candida versus bacteriele vaginose: de verschillen

Candida en bacteriele vaginose worden vaak verward omdat beide jeuk en afscheiding veroorzaken. Toch zijn het heel verschillende aandoeningen die elk een eigen behandeling nodig hebben. De verkeerde behandeling gebruiken kan de klachten zelfs verergeren. Onderstaande tabel helpt je om het verschil te herkennen.

Als je twijfelt over welke van de twee je hebt is het verstandig om naar de huisarts te gaan voor een uitstrijkje. De juiste diagnose zorgt voor de juiste behandeling en voorkomt dat je onnodig tijd verliest met een middel dat niet werkt.

Behandeling van jeuk en witte afscheiding

De behandeling van jeuk en witte afscheiding door candida is gelukkig vrij eenvoudig. Bij de drogist of apotheek kun je zonder recept een antimycoticum kopen. De meest gebruikte opties zijn clotrimazol als vaginale tablet of creme en miconazol. Canesten is het bekendste merk en verkrijgbaar als combinatiepakket met zowel een vaginale tablet als uitwendige creme voor ongeveer 12 euro bij Kruidvat of Etos. Je brengt de tablet 's avonds in met de bijgeleverde applicator en de creme smeer je op de geirriteerde huid eromheen.

Voor wie liever een orale behandeling gebruikt is fluconazol een optie. Dit is een enkele capsule die je inneemt en die de schimmel van binnenuit bestrijdt. In Nederland heb je hiervoor een recept nodig van de huisarts, maar in Belgie kun je het zonder recept bij de apotheek krijgen als Diflucan One voor ongeveer 8 euro. De meeste vrouwen merken al binnen 24 tot 48 uur verbetering na de behandeling, maar het kan tot een week duren voordat alle symptomen volledig verdwenen zijn.

Bij terugkerende infecties, vier keer of vaker per jaar, kan de huisarts een onderhoudsbehandeling voorschrijven. Dit houdt in dat je gedurende zes maanden wekelijks een lage dosis fluconazol inneemt. Daarnaast kan het zinvol zijn om je darmflora te ondersteunen met een probioticum dat specifiek Lactobacillus rhamnosus en Lactobacillus reuteri bevat. Optibac voor ongeveer 16 euro bij Holland en Barrett of Orthica FemiVit zijn goede opties die wetenschappelijk onderbouwd zijn.

Natuurlijke huismiddelen tegen jeuk en witte afscheiding

Naast de reguliere behandeling zijn er een aantal natuurlijke middelen die als aanvulling kunnen helpen bij jeuk en witte afscheiding. Yoghurt met levende culturen zoals Griekse yoghurt van Fage of Zuivelhoeve kan helpen om de goede bacterien aan te vullen. Eet dagelijks een portie ongezoete yoghurt voor het interne effect. Sommige vrouwen brengen gekoelde yoghurt ook uitwendig aan op de vulva voor directe verlichting van de jeuk, gebruik dan alleen ongezoete en ongeparfumeerde yoghurt.

Kokosolie heeft van nature antischimmel eigenschappen en kan de geirriteerde huid verzachten. Breng een dunne laag pure biologische kokosolie aan op de vulva. Je koopt dit voor 5 tot 8 euro bij de Albert Heijn of een natuurwinkel. Een havermoutbad kan ook verlichting bieden bij hevige jeuk. Voeg een kop fijngemalen havermout toe aan een lauwwarm bad en zit er 15 tot 20 minuten in. De havermout kalmeert de huid en vermindert de irritatie.

Gebruik nooit thee tree olie onverdund op de gevoelige slijmvliezen want dit kan de irritatie juist verergeren. Als je tea tree olie wilt proberen, verdun dan 2 druppels in een eetlepel kokosolie en breng het alleen uitwendig aan op de vulva. Een milde natuurlijke zeep zonder parfum is altijd veiliger voor de intieme zone dan producten met allerlei toevoegingen.

Zo voorkom je terugkerende klachten

Voorkomen is beter dan genezen, en dat geldt zeker voor jeuk en witte afscheiding. Suiker is een van de grootste triggers want candida gedijt op suiker. Een voeding met veel geraffineerde suikers en witte koolhydraten vergroot je risico aanzienlijk. Je hoeft niet volledig suikervrij te leven, maar probeer bewust te minderen met koekjes, frisdrank en snoep. Vooral als je merkt dat je gevoelig bent voor terugkerende infecties.

Kleding maakt ook verschil. Draag katoenen ondergoed dat ademt en vermijd strakke skinny jeans of leggings die je de hele dag draagt. Na het sporten of zwemmen trek je zo snel mogelijk droge kleding aan. Synthetische stoffen houden warmte en vocht vast, precies de omstandigheden waar schimmels dol op zijn. 's Nachts zonder ondergoed slapen kan ook helpen om het gebied te laten ademen.

Let ook op je antibioticagebruik. Als je antibiotica moet gebruiken vraag dan je huisarts of een probioticum erbij zinvol is. Neem het probioticum op een ander moment van de dag dan de antibiotica zodat de goede bacterien niet meteen weer gedood worden. Eet tijdens een antibioticakuur extra yoghurt en gefermenteerde producten zoals kimchi, zuurkool en kefir om je darmflora te ondersteunen. Lees ook ons artikel over irritatie bij de ingang van de schede voor meer tips over het voorkomen van intieme klachten.

De juiste intieme hygiene

Over intieme hygiene bestaan veel misvattingen die juist bijdragen aan jeuk en witte afscheiding. De vagina is zelfreinigend en je hoeft het inwendig nooit te wassen of te douchen. Vaginaal douchen met water of zeep naar binnen spoelen verstoort juist de natuurlijke flora en verhoogt je risico op infecties. Was je vulva, de buitenkant, gewoon met lauwwarm water of een milde zeepvrije waslotion met een pH van 3.8 tot 4.5. Lactacyd voor ongeveer 5 euro bij Kruidvat is een bekende optie, maar alleen water is voor de meeste vrouwen prima.

Gebruik bij voorkeur geen geparfumeerde producten in het intieme gebied. Geen intieme deodorant, geen geparfumeerde inlegkruisjes, geen vochtige doekjes met alcohol of parfum. Deze producten zijn een veelvoorkomende oorzaak van irritatie en allergische reacties die de weg vrijmaken voor een candida infectie. Als je inlegkruisjes gebruikt kies dan voor de ongeparfumeerde variant en wissel ze regelmatig, minimaal elke 4 tot 6 uur.

Na het toiletbezoek veeg je altijd van voor naar achter om darmbacterien weg te houden van de vagina. Kies voor zacht wit toiletpapier zonder kleurstof of parfum. Na de seks even plassen helpt om bacterien uit de urinewegen te spoelen, wat zowel blaasontsteking als vaginale infecties kan voorkomen. Een zachte jojoba olie kan daarna helpen om de droge huid rondom de vulva te verzorgen zonder de pH balans te verstoren.

Wanneer naar de huisarts met jeuk en witte afscheiding?

Bij een eerste episode van jeuk en witte afscheiding is het altijd verstandig om langs de huisarts te gaan. De huisarts kan met een eenvoudig uitstrijkje of kweek bevestigen of het daadwerkelijk om candida gaat en andere oorzaken uitsluiten. Dit bezoek duurt meestal 10 tot 15 minuten en geeft je zekerheid over de juiste behandeling. Meer informatie over vaginale klachten en wanneer je een arts moet raadplegen vind je op Thuisarts.nl.

Ga zeker naar de huisarts als je terugkerende klachten hebt van vier keer of vaker per jaar, als de klachten niet verbeteren na zelfbehandeling, als je afscheiding een ongewone kleur of geur heeft, als je koorts hebt of pijn in je onderbuik, of als je zwanger bent. Tijdens de zwangerschap moet een schimmelinfectie altijd door een arts beoordeeld worden omdat niet alle middelen veilig zijn voor de baby.

Bij de huisarts kun je ook bespreken of er een onderliggende oorzaak is voor terugkerende jeuk en witte afscheiding. Soms wordt er een bloedsuikertest gedaan om diabetes uit te sluiten, of wordt je anticonceptiemiddel onder de loep genomen. Een verwijzing naar de gynaecoloog is zelden nodig maar kan zinvol zijn bij hardnekkige, steeds terugkerende klachten die niet reageren op de standaardbehandeling.