Waarvan is Jojoba olie gemaakt?

Jojoba olie wordt gewonnen uit de zaden van de jojoba plant, een struik die groeit in de droge gebieden van Mexico, Arizona en Californië. De plant zelf ziet er niet bijzonder uit, maar de zaden bevatten een vloeibare was die wereldwijd bekend is geworden als een van de meest veelzijdige natuurlijke oliën voor huid en haar. Deze vloeistof lijkt op olie, maar technisch gezien is het een was, wat het zo uniek maakt.

Inhoudsopgave

• De jojoba plant
• Hoe wordt jojoba olie gewonnen?
• Olie of was? Het verschil uitgelegd
• De samenstelling van jojoba olie
• Waarom jojoba olie op huidtalg lijkt
• Verschillende soorten jojoba olie
• Zo herken je goede jojoba olie

De jojoba plant

De jojoba plant, wetenschappelijk bekend als Simmondsia chinensis, is een wintergroene struik die kan uitgroeien tot drie meter hoog. De plant komt oorspronkelijk uit de Sonora woestijn, een droog en heet gebied dat zich uitstrekt over het zuiden van Arizona, het noordwesten van Mexico en delen van Californië. Jojoba is perfect aangepast aan extreme hitte en droogte. De wortels groeien tot wel tien meter diep om grondwater te bereiken, en de dikke, leerachtige bladeren beperken het vochtverlies tot een minimum. Een jojoba plant kan meer dan honderd jaar oud worden en blijft ook bij temperaturen boven de 45 graden Celsius gewoon doorgroeien.

De struik draagt kleine, onopvallende bloemen zonder geurende bloemblaadjes. Jojoba is een tweehuizige plant, wat betekent dat er mannelijke en vrouwelijke planten bestaan. Alleen de vrouwelijke planten produceren de zaden waaruit de olie wordt gewonnen. De bestuiving verloopt via de wind, niet via insecten. Na de bestuiving ontwikkelen zich groene, eikelanvormige vruchten die na het rijpen een bruine kleur krijgen. Elke vrucht bevat een tot drie zaden, en die zaden bestaan voor ongeveer vijftig procent uit de vloeibare was die wij kennen als jojoba olie.

Tegenwoordig wordt jojoba op grote schaal verbouwd in landen met een geschikt woestijnklimaat. Naast de Verenigde Staten en Mexico zijn er plantages in Argentinie, Australie, Egypte en Israel. De teelt is relatief duurzaam vergeleken met andere oliegewassen. Jojoba heeft weinig water nodig, geen pesticiden en de plant verbetert de bodemkwaliteit doordat de diepe wortels erosie tegengaan. Een volwassen plant levert jaarlijks twee tot vijf kilo zaden op, wat neerkomt op ongeveer een liter olie per plant. De groeiende vraag naar natuurlijke cosmetica heeft de jojoba teelt de afgelopen twintig jaar flink doen toenemen.

Hoe wordt jojoba olie gewonnen?

Het winningsproces van jojoba olie begint met de oogst van de rijpe zaden. De vruchten worden van de struiken geplukt of van de grond geraapt nadat ze op natuurlijke wijze zijn afgevallen. Na de oogst worden de zaden gedroogd in de zon tot het vochtgehalte laag genoeg is om schimmelvorming te voorkomen. Vervolgens worden de buitenste schillen verwijderd, zodat alleen de olierijke kern overblijft. Dit schoonmaakproces is belangrijk voor de zuiverheid van het eindproduct.

De beste jojoba olie wordt gewonnen door koude persing. Bij dit proces worden de zaden mechanisch samengeperst zonder toevoeging van warmte of chemische oplosmiddelen. De temperatuur blijft tijdens het persen onder de 45 graden Celsius, waardoor de gevoelige vetzuren, vitamines en antioxidanten intact blijven. Koudgeperste jojoba olie heeft een gouden kleur en een milde, nootachtige geur. Het nadeel van koude persing is dat de opbrengst lager ligt dan bij andere methoden, wat de prijs hoger maakt. Ongeveer veertig procent van de olie in het zaad wordt bij koude persing gewonnen.

Industriele producenten gebruiken soms een combinatie van warmte en chemische extractie om meer olie uit de zaden te halen. Bij dit proces wordt een oplosmiddel zoals hexaan toegevoegd aan de gemalen zaden om de resterende olie eruit te trekken. Het oplosmiddel wordt daarna verdampt, maar sporen kunnen achterblijven in het eindproduct. De olie die op deze manier wordt gewonnen heeft minder voedingsstoffen en een minder krachtig profiel dan koudgeperste varianten. Na de extractie ondergaat de olie vaak een raffinage proces waarbij de kleur, geur en onzuiverheden worden verwijderd. Het resultaat is een heldere, geurloze olie die langer houdbaar is maar minder werkzame stoffen bevat.

Olie of was? Het verschil uitgelegd

De term "jojoba olie" is strikt genomen onjuist. Wat je koopt als jojoba olie is in werkelijkheid een vloeibare wasester. Het verschil zit in de moleculaire structuur. Echte plantaardige olien, zoals olijfolie of zonnebloemolie, bestaan uit triglyceriden: drie vetzuren gebonden aan een glycerolmolecuul. Jojoba olie bestaat uit lange ketens van vetzuren die direct gebonden zijn aan vetalcoholen, zonder glycerol als tussenliggende schakel. Deze structuur maakt jojoba chemisch gezien een was, vergelijkbaar met bijenwas of walvisvet.

Het bijzondere is dat jojoba ondanks die wasstructuur vloeibaar blijft bij kamertemperatuur. De meeste wassen zijn vast, denk aan kaarsen of bijenwas. Jojoba heeft een smeltpunt van slechts 7 graden Celsius, waardoor het onder normale omstandigheden als een heldere vloeistof voorkomt. Bij koude temperaturen, bijvoorbeeld in de koelkast, wordt jojoba olie troebel of zelfs vast. Dat is een teken van zuiverheid. Zodra de olie weer op kamertemperatuur komt, wordt ze vanzelf weer helder en vloeibaar zonder dat er kwaliteitsverlies optreedt.

De wasstructuur geeft jojoba olie een aantal praktische voordelen ten opzichte van echte olien. Wasesters zijn veel stabieler dan triglyceriden. Ze oxideren langzamer, worden minder snel ranzig en zijn minder gevoelig voor hitte en licht. Een goed bewaarde fles jojoba olie is tot vijf jaar houdbaar, terwijl de meeste plantaardige olien na een tot twee jaar hun kwaliteit verliezen. Bovendien voelt jojoba olie lichter aan op de huid dan echte olien. Het trekt snel in, laat geen vettig laagje achter en verstopt de porien niet. Die combinatie van stabiliteit en lichte textuur maakt jojoba olie tot een geliefd basisingrediënt in de cosmetische industrie.

De samenstelling van jojoba olie

Jojoba olie bestaat voor meer dan 97 procent uit wasesters, opgebouwd uit lange ketens van vetzuren en vetalcoholen. De belangrijkste vetzuren zijn eicoseenzuur (circa 70 procent) en erucazuur (circa 15 procent), beide enkelvoudig onverzadigde vetzuren met een keten van twintig tot tweeentwintig koolstofatomen. De vetalcoholen die aan deze vetzuren gekoppeld zijn, hebben een vergelijkbare ketenlengte. Deze specifieke combinatie van lange, onverzadigde ketens verklaart waarom jojoba olie vloeibaar blijft en zo goed door de huid wordt opgenomen.

Naast de wasesters bevat jojoba olie een aantal waardevolle micronutrienten. Vitamine E, in de vorm van tocoferolen, is een krachtige antioxidant die de huid beschermt tegen schade door vrije radicalen en UV-straling. Jojoba bevat ook kleine hoeveelheden vitamine B-complex en mineralen zoals zink, koper en silicium. Volgens studies gepubliceerd op PubMed bevatten jojoba zaden daarnaast simmondsin, een stof die in het verleden is onderzocht als eetlustremmer maar in cosmetische toepassingen geen rol speelt. De antioxidanten in jojoba dragen bij aan de lange houdbaarheid van de olie en versterken het beschermende effect op de huid.

De vetzuursamenstelling van jojoba olie wijkt sterk af van die van de meeste plantaardige olien. Waar olijfolie en arganolie voornamelijk bestaan uit oliezuur (C18:1) en linolzuur (C18:2), bevat jojoba olie langere vetzuurketens (C20 en C22) die je zelden in andere plantaardige bronnen aantreft. Die langere ketens sluiten beter aan bij de structuur van menselijk huidtalg. Arganolie is een uitstekende aanvulling op jojoba olie vanwege het hoge linolzuurgehalte, dat de talgsamenstelling reguleert. Samen bieden deze twee olien een compleet spectrum aan vetzuren dat de huid in balans houdt.

Waarom jojoba olie op huidtalg lijkt

Menselijk huidtalg, het sebum dat je talgklieren produceren, bestaat voor ongeveer 25 procent uit wasesters. Die wasesters in sebum zijn qua moleculaire structuur opvallend vergelijkbaar met de wasesters in jojoba olie. Geen enkele andere plantaardige olie komt zo dicht in de buurt van de samenstelling van menselijk talg. Door die gelijkenis "herkent" je huid jojoba olie als lichaamseigen en neemt ze de olie moeiteloos op, zonder allergische reacties of irritatie te veroorzaken. Dit maakt jojoba geschikt voor vrijwel elk huidtype, van droog tot vet en van gevoelig tot acnegevoelig.

De gelijkenis met huidtalg heeft ook een regulerend effect op de talgproductie. Als je jojoba olie op je huid aanbrengt, registreren de talgklieren dat er voldoende "sebum" aanwezig is. Bij een vette huid kan dit ertoe leiden dat de klieren minder talg gaan produceren, omdat er geen tekort meer wordt gesignaleerd. Bij een droge huid vult jojoba olie het tekort aan natuurlijk talg aan, waardoor de huid beter gehydrateerd blijft zonder afhankelijk te worden van zware cremes. Dit zelfregulerend mechanisme maakt jojoba olie uniek ten opzichte van andere moisturizers.

De overeenkomst gaat verder dan alleen de vetzuursamenstelling. Zowel huidtalg als jojoba olie vormen een dunne, beschermende film op het huidoppervlak die vocht vasthoudt en externe agressoren buitensluit. Deze film is niet comedogeen, wat betekent dat ze de porien niet blokkeert. Synthetische moisturizers op basis van minerale olien of siliconen leggen een occlusief laagje op de huid dat vocht vasthoudt, maar ook de porie kan afsluiten. Jojoba olie werkt anders. Het integreert zich in de natuurlijke lipidelaag van de huid en versterkt de barrierefunctie van binnenuit. Je huid voelt na het aanbrengen zacht en soepel aan, zonder een vettig of zwaar gevoel.

Verschillende soorten jojoba olie

Op de markt vind je jojoba olie in verschillende varianten, en het is nuttig om de verschillen te kennen voordat je een keuze maakt. Koudgeperste, ongeraffineerde jojoba olie is de meest pure vorm. Deze olie heeft een goudgele kleur, een subtiele nootachtige geur en bevat het volledige spectrum aan vitamines, antioxidanten en werkzame stoffen. Ongeraffineerde jojoba olie is de beste keuze als je de olie gebruikt voor huidverzorging, haarverzorging of als draagolie voor essentiele olien. De prijs ligt doorgaans tussen de 8 en 15 euro voor een flesje van 100 milliliter, afhankelijk van de herkomst en het merk.

Geraffineerde jojoba olie heeft een helder, kleurloos uiterlijk en is vrijwel geurloos. Tijdens het raffinage proces worden kleur, geur en onzuiverheden verwijderd door middel van filtratie, bleking en soms deodorisatie. De basisstructuur van de wasesters blijft intact, maar een deel van de vitamines en antioxidanten gaat verloren bij de verwerking. Geraffineerde jojoba olie wordt vaak gebruikt in commerciele cosmeticaproducten omdat het geen invloed heeft op de geur of kleur van het eindproduct. Voor puur gebruik op de huid is de ongeraffineerde variant echter voedzamer en krachtiger.

Naast pure jojoba olie bestaan er ook gehydrogeneerde varianten. Gehydrogeneerde jojoba olie is een vaste was die wordt verkregen door waterstof toe te voegen aan de vloeibare wasesters. Dit proces verhoogt het smeltpunt, waardoor de olie een vaste, wasachtige consistentie krijgt. Je vindt gehydrogeneerde jojoba was in lippenbalsems, stiften en vaste cosmeticaproducten waar het dient als textuurverbeteraar en verdikkingsmiddel. Sommige merken bieden ook biologische jojoba olie aan, geteeld zonder synthetische pesticiden of kunstmest. Als je wilt weten waar jojoba olie goed voor is, maakt de keuze tussen ongeraffineerd en geraffineerd een merkbaar verschil in effectiviteit.

Zo herken je goede jojoba olie

De eerste indicator van kwaliteit is de kleur. Goede, ongeraffineerde jojoba olie heeft een warme, goudgele tint. Als de olie volledig kleurloos is, gaat het om een geraffineerde variant die minder werkzame stoffen bevat. Een te donkere of bruine kleur kan wijzen op olie die te warm is geperst of te lang is opgeslagen. De geur van zuivere jojoba olie is mild en licht nootachtig, nooit scherp of ranzig. Als de olie onaangenaam ruikt, is ze waarschijnlijk geoxideerd en kun je haar beter niet meer gebruiken op je huid.

Controleer altijd het etiket voordat je jojoba olie koopt. Het enige ingrediënt zou Simmondsia Chinensis Seed Oil moeten zijn, zonder toevoegingen van minerale olien, geurstoffen, conserveermiddelen of andere draagolien. Sommige goedkope producten mengen jojoba olie met zonnebloemolie of druivenpitolie om de kosten te drukken, terwijl ze het product toch als "jojoba olie" verkopen. Let op aanduidingen als "100% puur" en "koudgeperst" op de verpakking. Een biologisch keurmerk (USDA Organic, EcoCert of Soil Association) biedt extra zekerheid over de zuiverheid en herkomst van de olie.

De koelkasttest is een eenvoudige manier om thuis de zuiverheid te controleren. Zet de fles jojoba olie een uur in de koelkast. Pure jojoba olie wordt bij lage temperaturen troebel of licht vast, vergelijkbaar met kokosolie in de winter. Zodra je de fles weer op kamertemperatuur brengt, wordt de olie binnen twintig minuten helder en vloeibaar. Als de olie in de koelkast helemaal helder blijft, is de kans groot dat er andere olien aan zijn toegevoegd die het stolpunt verlagen. Bewaar jojoba olie op een koele, donkere plek, bij voorkeur in een donkere glazen fles. Licht en warmte versnellen de oxidatie, hoewel jojoba olie dankzij de wasesterstructuur van nature al veel langer houdbaar is dan de meeste plantaardige olien.