Waar komt Henna vandaan?

Henna wordt gemaakt van de bladeren van de Lawsonia inermis, een struik die groeit in warme en droge gebieden zoals Noord-Afrika, het Midden-Oosten, India en delen van Azië. Deze plant kan wel tot zes meter hoog worden en staat bekend om zijn kleine witte bloemen en groene ovale bladeren. Juist die bladeren zijn waardevol, omdat ze na het drogen en fijnmalen veranderen in het groene poeder dat wij kennen als henna. In dit poeder zit de stof lawsone, een pigment dat zich hecht aan keratine in de huid en het haar.

Inhoudsopgave

• De hennaplant: Lawsonia inermis
• De geschiedenis van henna
• Henna in verschillende culturen
• Van plant naar poeder: hoe henna wordt gemaakt
• Verschillende soorten henna
• Natuurlijke henna versus zwarte henna
• Henna in Nederland

De hennaplant: Lawsonia inermis

De Lawsonia inermis is een struikachtige plant die behoort tot de kattenstaartfamilie. In het wild groeit de plant vooral in tropische en subtropische gebieden waar het warm en droog is. Denk aan landen als Marokko, Egypte, Sudan, India, Pakistan en Iran. De plant gedijt het beste bij temperaturen tussen de 25 en 45 graden Celsius en heeft relatief weinig water nodig. Dat maakt de hennastruik bijzonder geschikt voor gebieden waar andere gewassen het moeilijk hebben.

De bladeren van de plant zijn klein, ovaal en diepgroen. Ze bevatten de stof lawsone, een oranje-rood pigment dat zich bindt aan eiwitten zoals keratine. Keratine zit in je huid, haar en nagels, en dat verklaart waarom henna juist op die plekken zo goed kleurt. Hoe hoger het lawsonegehalte in de bladeren, hoe intenser de kleur die je ermee kunt bereiken. Het gehalte verschilt per regio en per oogstmoment. Bladeren die worden geplukt tijdens de warmste maanden bevatten doorgaans de meeste kleurstof.

Naast de bladeren heeft de hennaplant ook geurige witte en roze bloemen die in de parfumindustrie worden gebruikt. De bast en de wortels werden in sommige culturen toegepast in de traditionele geneeskunde, onder andere als middel tegen huidaandoeningen. In India staat de plant ook wel bekend als mehndi, een naam die je misschien herkent van de prachtige hennapatronen die daar op handen en voeten worden aangebracht. De plant is dus veel veelzijdiger dan je op het eerste gezicht zou denken.

De geschiedenis van henna

Het gebruik van henna gaat duizenden jaren terug. De oudste bewijzen dateren van ongeveer vijfduizend jaar geleden, uit het oude Egypte. Farao's en leden van de hogere klassen lieten hun haar en nagels kleuren met hennapasta. Bij mummies zijn sporen van henna gevonden op het haar en de nagels, wat aantoont dat het middel ook bij begrafenisrituelen werd gebruikt. Cleopatra zou volgens historische bronnen henna hebben gebruikt om haar lippen en haar te kleuren, al is dat lastig met zekerheid te zeggen.

Vanuit Noord-Afrika verspreidde het gebruik van henna zich via handelsroutes naar het Midden-Oosten, India en Centraal-Azië. Op de oude zijderoute was hennapoeder een gewild handelsproduct. In het Midden-Oosten werd henna al vroeg gebruikt als cosmetisch middel en als verkoelende pasta voor de huid. In de hete woestijngebieden ontdekten mensen dat een laag hennapasta op de handpalmen en voetzolen een verkoelend effect had. Vanuit dat praktische gebruik ontstonden geleidelijk de decoratieve patronen die we nu kennen.

In het oude India is het gebruik van henna terug te vinden in teksten van meer dan tweeduizend jaar oud. De Vedische geschriften vermelden het gebruik van mehndi bij huwelijksceremonieen. Volgens Wikipedia werd henna in veel culturen geassocieerd met geluk, vruchtbaarheid en bescherming tegen het boze oog. Die symbolische betekenis maakte henna tot veel meer dan een cosmetisch product. Het werd een vast onderdeel van religieuze en culturele tradities die tot op de dag van vandaag voortleven.

Henna in verschillende culturen

In de Indiase cultuur speelt henna een centrale rol bij bruiloften. De mehndi-ceremonie vindt traditioneel een of twee dagen voor de huwelijksvoltrekking plaats. Vrouwelijke familieleden en vriendinnen komen samen om de bruid te versieren met uitgebreide hennapatronen op haar handen en voeten. De ontwerpen bevatten vaak symbolen als pauwen, lotusbloemen en de initialen van de bruidegom, verstopt in het patroon. Volgens de traditie hoeft de bruid geen huishoudelijk werk te doen zolang de henna zichtbaar is op haar handen.

In Marokkaanse en andere Noord-Afrikaanse culturen heeft henna eveneens een diepe betekenis. Bij Marokkaanse bruiloften is er een apart hennafeest, de laylat al-henna, waarbij de bruid en haar gasten worden beschilderd. De patronen zijn doorgaans wat grover en geometrischer dan de fijne Indiase ontwerpen. Henna wordt daar ook gebruikt bij andere feestelijke gelegenheden, zoals de geboorte van een kind of religieuze feestdagen. In combinatie met Nila poeder wordt henna in Marokko ook toegepast in hammamrituelen voor huidverzorging.

In het Midden-Oosten is henna verbonden met zowel islamitische als pre-islamitische tradities. Veel moslims gebruiken henna om hun baard of haar te kleuren, naar het voorbeeld van de profeet Mohammed. Bij het Suikerfeest en het Offerfeest versieren vrouwen en meisjes hun handen met hennapatronen als teken van feestelijkheid. In Turkije is er de "kina gecesi", een hennaavond voor de bruid die vergelijkbaar is met de Marokkaanse variant. Hoewel de patronen en rituelen per regio verschillen, is het verbindende thema overal hetzelfde: henna staat voor vreugde, overgang en verbondenheid.

Van plant naar poeder: hoe henna wordt gemaakt

Het productieproces van henna begint bij het oogsten van de bladeren. Dit gebeurt doorgaans twee tot drie keer per jaar, waarbij de oogst in de warmste maanden de hoogste kleurstofconcentratie oplevert. De bladeren worden met de hand geplukt of met eenvoudige gereedschappen van de struik verwijderd. Vervolgens worden ze uitgespreid op grote doeken of matten om te drogen in de zon. Het droogproces duurt enkele dagen en is essentieel voor de kwaliteit van het eindproduct.

Na het drogen worden de bladeren gescheiden van takjes en andere onzuiverheden. De droge bladeren worden daarna fijngemalen tot een poeder. Hoe fijner het poeder, hoe gladder de pasta en hoe makkelijker het is om er gedetailleerde patronen mee te tekenen. Grootschalige producenten gebruiken hiervoor industriele maalinstallaties, terwijl kleinschalige boeren vaak nog traditionele stenen maalstenen gebruiken. Het versgemalen poeder is felgroen van kleur en heeft een kenmerkende, enigszins aardse geur die veel mensen herkennen.

Om van poeder een bruikbare pasta te maken, meng je het met een zure vloeistof zoals citroensap of sterke thee. Het zuur helpt om de lawsonekleurstof uit de celwanden van het poeder vrij te maken. Dit proces heet dye release en duurt zes tot twaalf uur, afhankelijk van de temperatuur. Sommige mensen voegen een paar druppels arganolie toe aan de pasta voor een soepelere textuur en extra verzorging van de huid. Na het rusttijd is de pasta klaar om te worden aangebracht op de huid of het haar.

Verschillende soorten henna

Niet alle henna is hetzelfde. De kwaliteit en kleurintensiteit hangen sterk af van de herkomst van de plant en de manier waarop het poeder is verwerkt. Rajasthani henna uit India staat bekend als een van de beste soorten ter wereld. Het poeder is zeer fijn gemalen en bevat een hoog percentage lawsone, wat resulteert in een diepe, donkerrode kleur. Deze variant wordt veel gebruikt voor bruidshenna en haarkleuring, omdat de kleurafgifte bijzonder sterk is.

Marokkaanse henna is een andere veelgebruikte variant. Het poeder is doorgaans iets grover dan de Indiase versie en geeft een warmere, meer koperachtige toon. In Marokko wordt henna niet alleen voor lichaamsversiering gebruikt, maar ook als haarverzorgingsproduct. Veel vrouwen passen regelmatig een hennamasker toe om hun haar te versterken en te laten glanzen. Jemenitische henna is weer anders: het staat bekend om zijn donkere, bijna zwarte kleur en wordt vooral in het Midden-Oosten gebruikt voor haarkleuring.

Daarnaast zijn er hennapoeders die speciaal worden samengesteld voor body art of juist voor haarkleuring. Body art quality henna is extra fijn gezeefd en bevat alleen de bovenste, jongste bladeren met het hoogste lawsonegehalte. Henna voor haar wordt soms gemengd met andere plantaardige ingredienten zoals indigo of cassia om verschillende kleurnuances te bereiken. Het is belangrijk om te weten welk type henna je koopt en waarvoor het bedoeld is, zodat je het beste resultaat krijgt voor jouw specifieke toepassing.

Natuurlijke henna versus zwarte henna

Echte, natuurlijke henna geeft altijd een roodbruine tot donkerbruine kleur. Als je ergens een product tegenkomt dat zwarte henna wordt genoemd, wees dan voorzichtig. Zwarte henna bevat vrijwel altijd para-phenylenediamine, afgekort PPD. Dit is een chemische stof die ook in sommige permanente haarverven zit. Op de huid kan PPD ernstige allergische reacties veroorzaken, varierende van roodheid en jeuk tot blaarvorming en blijvende littekens. Het is daarom verstandig om zwarte henna te vermijden voor lichaamsversiering.

Natuurlijke henna is over het algemeen veilig voor de meeste mensen. Allergische reacties op puur hennapoeder zijn zeldzaam, al komen ze voor. Als je voor het eerst henna wilt gebruiken, is het verstandig om een kleine test te doen op de binnenkant van je pols. Breng een klein beetje pasta aan, laat het een paar uur zitten en controleer de volgende dag of er een reactie optreedt. Als je huid niet reageert, kun je de henna met vertrouwen op grotere oppervlakken aanbrengen. Mocht je de henna later weer willen verwijderen, dan kun je op onze pagina over henna verwijderen van je huid lezen hoe je dat het beste aanpakt.

Let bij het kopen van hennapoeder altijd op de ingredientenlijst. Puur hennapoeder bevat alleen Lawsonia inermis en niets anders. Sommige producten bevatten toevoegingen als metallic salts, PPD of synthetische kleurstoffen die niet op de verpakking worden vermeld. Koop bij voorkeur bij een betrouwbare leverancier die transparant is over de samenstelling. Kwaliteitshenna ruikt fris en kruidig, is felgroen van kleur en voelt poederig aan zonder klonten. Bruin of vaalgroen poeder is vaak oud en levert een minder intens resultaat op.

Henna in Nederland

In Nederland is henna de afgelopen decennia steeds populairder geworden. Dat komt deels door de groeiende interesse in natuurlijke en plantaardige schoonheidsproducten, maar ook door de multiculturele samenleving waarin tradities uit verschillende culturen samenkomen. Op Marokkaanse en Turkse bruiloften in Nederland is het hennafeest een vast onderdeel van de viering. Maar ook daarbuiten zie je henna steeds vaker opduiken, bijvoorbeeld op festivals, markten en bij gespecialiseerde salons.

Steeds meer vrouwen in Nederland kiezen voor henna als natuurlijk alternatief voor chemische haarverf. Het kleurt het haar zonder het te beschadigen en geeft een warme, natuurlijke gloed. Combinaties met andere plantaardige poeders zoals indigo maken het mogelijk om verschillende tinten te bereiken, van koperrood tot diepbruin. In Nederlandse steden vind je inmiddels meerdere salons die gespecialiseerd zijn in hennabehandelingen voor haar en huid. Ook online is het aanbod groot en kun je eenvoudig puur hennapoeder bestellen.

De hennacultuur in Nederland is een mooie mix van traditie en vernieuwing. Jonge kunstenaars combineren klassieke Indiase en Marokkaanse patronen met moderne ontwerpen en eigen stijlen. Op social media delen hennakunstenaars hun werk en inspireren ze anderen om het zelf te proberen. Of je nu henna gebruikt voor een bruiloft, een festival of gewoon omdat je het mooi vindt, de plant die duizenden jaren geleden voor het eerst werd ontdekt in de droge gebieden van Noord-Afrika en Azië heeft een vaste plek veroverd in het Nederlandse schoonheidslandschap.