Haaruitval bij vrouwen: de complete gids voor elke situatie

Haaruitval bij vrouwen is veel voorkomender dan je denkt: 40 procent van alle vrouwen krijgt er op enig moment in haar leven mee te maken. Toch wordt er weinig open over gepraat en weten de meeste vrouwen niet waar ze moeten beginnen als hun haar ineens met plukken uitvalt. Deze gids is geschreven om daar verandering in te brengen. Geen vage beloftes, geen wondermiddelen, maar concrete stappen gebaseerd op medische kennis en praktijkervaring.

Inhoudsopgave

• Hoeveel haaruitval is normaal?
• Haaruitval herkennen: de zelftest
• Alle oorzaken van haaruitval bij vrouwen
• Haaruitval door hormonen
• Haaruitval in de overgang
• Haaruitval na de bevalling
• Haaruitval na stoppen met de pil
• Haaruitval en PCOS
• Haaruitval door stress
• Haaruitval door schildklierproblemen
• Haaruitval door voedingstekorten
• Haaruitval door dieet en afvallen
• Haaruitval door medicijnen
• Haaruitval na corona
• Seizoensgebonden haaruitval
• Soorten haaruitval bij vrouwen
• Haaruitval per leeftijd: 20, 30, 40 en 50+
• Dunner wordend haar en bredere scheiding
• Wanneer naar de huisarts?
• Bloedonderzoek bij haaruitval: welke waarden?
• Behandeling: minoxidil voor vrouwen
• Behandeling: PRP en haartransplantatie
• Supplementen tegen haaruitval
• Shampoo tegen haaruitval
• Natuurlijke middelen en olien
• Voeding voor gezond haar
• Stappenplan: wat te doen bij haaruitval
• Vergelijkingstabel: alle behandelingen
• Bronnen

Hoeveel haaruitval is normaal?

Een gezond hoofd heeft 80.000 tot 120.000 haren. Elke haar doorloopt een cyclus van groei (anagene fase, 2-7 jaar), overgang (katagene fase, 2-3 weken) en rust (telogene fase, 2-4 maanden). Aan het einde van de rustfase valt de haar uit en begint een nieuwe cyclus. Dit betekent dat je dagelijks 50 tot 100 haren verliest, en dat is volkomen normaal.

Bij vrouwen met lang haar lijkt haarverlies erger dan het is: een lange haar op je kussen of in de douche ziet er indrukwekkend uit maar is slechts een enkele haar. Bij vrouwen met fijn haar valt haarverlies eerder op omdat het volume sneller afneemt.

Wanneer wordt haarverlies abnormaal? Als je structureel meer dan 100 tot 120 haren per dag verliest, als je scheiding zichtbaar breder wordt, als je hoofdhuid door je haar heen zichtbaar is, of als er kale plekken ontstaan. Een eenvoudige test: trek zachtjes aan een pluk van ongeveer 60 haren. Als er meer dan 6 haren loslaten (meer dan 10 procent), is er mogelijk sprake van overmatige haaruitval.

Haaruitval herkennen: de zelftest

Voordat je naar de huisarts gaat, kun je zelf een eerste inschatting maken met de trektest.

Het patroon van haaruitval zegt veel over de oorzaak. Noteer waar je de meeste haaruitval ziet:

Alle oorzaken van haaruitval bij vrouwen

De lijst van mogelijke oorzaken is lang en dat maakt het lastig om zelf te achterhalen wat er aan de hand is. Hier is een compleet overzicht, gerangschikt van meest naar minst voorkomend:

Haaruitval door hormonen

Hormonen zijn de meest voorkomende trigger voor haaruitval bij vrouwen. Je haargroei wordt direct beinvloed door oestrogeen, progesteron, testosteron en het schildklierhormoon. Elke verschuiving in deze balans kan haaruitval veroorzaken.

Oestrogeen is de grote beschermer van je haar. Het houdt haren langer in de groeifase en beschermt haarfollikels tegen de schadelijke effecten van DHT (dihydrotestosteron). Wanneer oestrogeen daalt, zoals in de overgang, na de bevalling of na het stoppen met de pil, verliest je haar zijn bescherming en kan haaruitval optreden.

DHT is een omzettingsproduct van testosteron dat haarfollikels kan laten krimpen. Bij vrouwen met een genetische gevoeligheid voor DHT (androgenetische alopecia) leidt dit tot geleidelijk dunner wordend haar, vooral op de kruin en bij de scheiding. De haarlijn blijft meestal intact, in tegenstelling tot mannen.

Haaruitval in de overgang

De overgang is een van de meest voorkomende momenten waarop vrouwen haaruitval ervaren. Naar schatting 40 procent van de vrouwen in de overgang krijgt te maken met merkbaar dunner wordend haar. De oorzaak is de daling van oestrogeen en progesteron, terwijl het testosteron relatief stabiel blijft of zelfs toeneemt.

Haaruitval in de overgang begint vaak sluipend: je merkt dat je paardenstaart dunner wordt, je scheiding breder en je hoofdhuid zichtbaarder. Het verschilt van telogeen effluvium doordat het geleidelijk is en niet plotseling.

Wat kun je doen? Hormoonvervangende therapie (HRT) kan helpen doordat het de oestrogeenspiegel aanvult. Niet elke vrouw wil of kan HRT gebruiken. Alternatieven zijn minoxidil 2%, fyto-oestrogenen (soja-isoflavonen) en castorolie voor de hoofdhuid. Bespreek de opties met je huisarts of gynaecoloog.

Komt je haar terug na de overgang? Gedeeltelijk. De haargroei stabiliseert als de hormonen op hun nieuwe niveau zijn beland (1 tot 2 jaar na de laatste menstruatie), maar het volume keert zelden volledig terug naar het pre-menopauzale niveau. Vroeg beginnen met behandeling geeft het beste resultaat.

Haaruitval na de bevalling

Haaruitval na de bevalling is een van de meest schokkende ervaringen voor nieuwe moeders. Rond 3 tot 4 maanden na de geboorte begint het haar in plukken uit te vallen. Het ziet er dramatisch uit, maar het is volkomen normaal en tijdelijk.

De verklaring: tijdens de zwangerschap houdt het hoge oestrogeen haren in de groeifase die normaal al zouden zijn uitgevallen. Na de bevalling daalt het oestrogeen dramatisch en al die vastgehouden haren vallen tegelijk uit (telogeen effluvium). Je verliest niet meer haar dan normaal, het komt alleen allemaal tegelijk.

Hoelang duurt haaruitval na de bevalling? De piek ligt rond maand 4 tot 6 na de geboorte. Bij de meeste vrouwen is het haar na 6 tot 12 maanden weer op het oude volume. Bij vrouwen die borstvoeding geven kan het langer duren doordat het oestrogeen langer laag blijft. Lees ook onze artikelen over herstel na de bevalling.

Haaruitval na stoppen met de pil

De anticonceptiepil onderdrukt je natuurlijke hormoonproductie en vervangt deze door synthetische hormonen. Bepaalde pillen bevatten anti-androgene stoffen die haaruitval onderdrukken. Wanneer je stopt met de pil, kan je lichaam tijdelijk een hormonale achtbaan doorstaan met als gevolg telogeen effluvium.

De haaruitval begint meestal 2 tot 4 maanden na het stoppen en duurt 3 tot 6 maanden. Bij de meeste vrouwen herstelt het haar volledig binnen een jaar. Bij vrouwen met een genetische aanleg voor androgenetische alopecia kan de haaruitval aanhouden, omdat de pil de erfelijke component maskeerde.

Pillen met een hoog anti-androgeen effect (Diane-35, Yasmin, Cilest) geven het meeste risico op haaruitval na het stoppen. Pillen met een laag androgeen profiel geven minder problemen. Bespreek met je huisarts of gynaecoloog of een geleidelijke overgang mogelijk is.

Haaruitval en PCOS

PCOS (polycysteus-ovariumsyndroom) treft 5 tot 10 procent van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd en is een veelvoorkomende oorzaak van haaruitval bij jonge vrouwen. Bij PCOS zijn de androgenen (mannelijke hormonen) verhoogd, wat leidt tot dunner wordend haar op het hoofd en juist meer haargroei op het gezicht en lichaam (hirsutisme).

Het haaruitvalpatroon bij PCOS lijkt op androgenetische alopecia: de scheiding wordt breder, de kruin dunner, de haarlijn blijft intact. Andere PCOS-symptomen zijn onregelmatige menstruatie, acne, gewichtstoename en moeite met zwanger worden.

Behandeling richt zich op het verlagen van androgenen: de anticonceptiepil (met anti-androgeen effect), spironolacton (off-label), metformine (bij insulineresistentie), en leefstijlveranderingen (afvallen bij overgewicht, insuline-vriendelijke voeding). Minoxidil 2% kan worden gebruikt voor direct effect op de haardichtheid.

Haaruitval door stress

Stress is een van de meest onderschatte oorzaken van haaruitval bij vrouwen. En dan bedoelen we niet de dagelijkse drukte, maar langdurige, intense stress: een overlijden, scheiding, ontslag, burn-out, ernstige ziekte of een traumatische gebeurtenis. Dit type stress kan telogeen effluvium veroorzaken.

Het verradelijke is de vertraging: de haaruitval begint pas 2 tot 4 maanden na de stressperiode. Tegen die tijd is de oorzaak niet meer top of mind en zoek je de reden in je shampoo, je voeding of je leeftijd. De stress kan allang voorbij zijn terwijl je haar nog uitvalt.

Hoe lang duurt haaruitval door stress? De haaruitval duurt gemiddeld 3 tot 6 maanden. In de meeste gevallen groeit het haar volledig terug zodra de stressbron is weggenomen. Bij chronische stress (burn-out, mantelzorg) kan de haaruitval aanhouden zolang de stress voortduurt. Lees ook ons artikel over stresssignalen die je lichaam geeft.

Groeit haar terug na stress? Ja, in vrijwel alle gevallen. Het lichaam herstelt de haargroeicyclus zodra de stress afneemt. Maar het duurt maanden voordat het nieuwe haar voldoende lengte heeft om zichtbaar bij te dragen aan je volume. Verwacht 6 tot 12 maanden voor volledig herstel.

Kan chronische stress permanente haaruitval veroorzaken? In zeldzame gevallen kan langdurige stress overgaan in chronisch telogeen effluvium, waarbij de haaruitval langer dan 6 maanden aanhoudt. Dit is nog steeds reversibel maar vereist gerichte aanpak van de stress en soms aanvullende behandeling.

Haaruitval door schildklierproblemen

De schildklier reguleert je stofwisseling, en een te trage (hypothyreoïdie) of te snelle schildklier (hyperthyreoïdie) kan haaruitval veroorzaken. Bij hypothyreoïdie wordt het haar droog, broos en dun, en valt het diffuus uit. Bij hyperthyreoïdie is het haar vaak fijn en breekbaar.

Schildklierproblemen komen veel vaker voor bij vrouwen dan bij mannen: 1 op 8 vrouwen krijgt er op enig moment mee te maken. Andere symptomen van hypothyreoïdie: vermoeidheid, gewichtstoename, koude-intolerantie, constipatie, droge huid, en een somber gevoel. Bij hyperthyreoïdie: gewichtsverlies, nervositeit, hartkloppingen, zweten en trillen.

Groeit haar terug na schildklierbehandeling? Ja, als de schildklierwaarden met medicatie (levothyroxine bij hypothyreoïdie) zijn genormaliseerd, herstelt de haargroei zich binnen 3 tot 6 maanden. Het duurt langer voordat het volume volledig hersteld is (6 tot 12 maanden).

Haaruitval door voedingstekorten

Je haar is een van de eerste dingen die je lichaam opoffert bij een tekort aan voedingsstoffen. Haargroei is immers niet essentieel voor je overleving, dus je lichaam stuurt schaarse voedingsstoffen naar organen die ze harder nodig hebben. De meest voorkomende tekorten die haaruitval veroorzaken:

Haar bestaat voor 90 procent uit keratine, een eiwit. Bij een te lage eiwitinname (onder 0,8 gram per kilo lichaamsgewicht per dag) kan haaruitval optreden. Dit zien we vooral bij vrouwen die streng dieten of een eenzijdig eetpatroon volgen.

Haaruitval door dieet en afvallen

Crashdieten, zeer laag-calorische dieten (VLCD), keto-dieet en intermittent fasting kunnen allemaal haaruitval veroorzaken. De oorzaak is tweeledig: een tekort aan macro- en micronutrienten, en de fysiologische stress die een drastische caloriereductie op het lichaam legt.

Bij een calorietekort van meer dan 500 kilocalorieen per dag schakelt het lichaam over op een spaarstand. Haargroei is een van de eerste processen die wordt teruggeschroefd. De haaruitval begint 2 tot 4 maanden na het begin van het dieet (de vertraagde reactie van telogeen effluvium) en kan aanhouden zolang het strenge dieet duurt.

Het keto-dieet (ketogeen dieet) is een bijzonder risico vanwege de extreme beperking van koolhydraten, wat kan leiden tot een tekort aan biotine, zink en andere haarvoedende stoffen. Bovendien is de overgang naar ketose een fysiologische stressor.

Haaruitval door medicijnen

Meer dan 200 medicijnen staan bekend om haaruitval als bijwerking. De meest voorkomende zijn:

Bloedverdunners (anticoagulantia): heparine, warfarine en in mindere mate de DOAC's (rivaroxaban, apixaban). Haaruitval begint 1 tot 3 maanden na start.

Antidepressiva: vooral SSRI's (sertraline, fluoxetine, paroxetine) en SNRI's (venlafaxine, duloxetine). De haaruitval is meestal mild en tijdelijk.

Bloeddrukverlagers: betablokkers (metoprolol, atenolol, propranolol) en ACE-remmers kunnen haaruitval veroorzaken.

Schildkliermedicatie: zowel een te hoge als te lage dosering levothyroxine kan haaruitval geven.

Chemotherapie: veroorzaakt anageen effluvium (haaruitval tijdens de groeifase), wat leidt tot ernstig tot volledig haarverlies. Het haar groeit na de behandeling altijd terug, soms met een andere textuur of kleur.

Haaruitval na corona

Haaruitval na COVID-19 treft naar schatting 20 tot 30 procent van de mensen die corona hebben gehad, en vrouwen vaker dan mannen. De oorzaak is telogeen effluvium: de koorts, ontstekingsreactie en stress van de ziekte schakelen haarfollikels massaal over naar de rustfase.

De haaruitval begint 2 tot 4 maanden na de besmetting en duurt gemiddeld 3 tot 6 maanden. Bij de meeste mensen herstelt het haar volledig binnen 6 tot 12 maanden. Bij long covid kan de haaruitval langer aanhouden.

Er is geen specifieke behandeling nodig. Zorg voor goede voeding (met name ijzer, zink en eiwit), voldoende rust en geduld. Als de haaruitval langer dan 6 maanden aanhoudt, laat bloedonderzoek doen om andere oorzaken uit te sluiten.

Seizoensgebonden haaruitval

Veel vrouwen merken meer haaruitval in de herfst, met een piek in oktober en november. Dit is seizoensgebonden haaruitval en het is een natuurlijk fenomeen. Onderzoek toont aan dat het percentage haren in de telogene fase (uitvalfase) het hoogst is in de zomer, waardoor ze in de herfst uitvallen.

Seizoensgebonden haaruitval duurt 1 tot 3 maanden en stopt vanzelf. Je verliest iets meer haren dan normaal maar het leidt niet tot zichtbaar dunner haar. Als het langer duurt dan 3 maanden of als je ook kale plekken of zichtbaar dunner haar krijgt, is er waarschijnlijk iets anders aan de hand.

Kun je seizoensgebonden haaruitval voorkomen? Niet echt, maar je kunt je haar ondersteunen door in de herfst extra aandacht te besteden aan voeding (ijzer, zink, vitamine D) en haarverzorging.

Soorten haaruitval bij vrouwen

Er zijn medisch gezien vier hoofdtypen haaruitval bij vrouwen:

Haaruitval per leeftijd: 20, 30, 40 en 50+

Dunner wordend haar en bredere scheiding

Dunner wordend haar is niet hetzelfde als haaruitval, hoewel ze vaak samen voorkomen. Bij haaruitval vallen haren uit. Bij dunner wordend haar worden de individuele haren fijner, waardoor het volume afneemt zonder dat je noodzakelijk meer haren verliest.

De meest voorkomende oorzaak van dunner wordend haar bij vrouwen is androgenetische alopecia: DHT laat de haarfollikels krimpen, waardoor elke nieuwe haar dunner is dan de vorige. Na meerdere cycli produceert de follikel alleen nog vellushaar (dons) of stopt helemaal.

Een bredere scheiding is vaak het eerste zichtbare teken. Je merkt het als je je haar in het midden scheidt en de lijn breder is dan voorheen, of als je hoofdhuid zichtbaar is door het haar.

Wanneer naar de huisarts?

Bij de huisarts wordt een anamnese afgenomen (wanneer begonnen, triggers, medicatie, voeding, menstruatie, familiegeschiedenis) en lichamelijk onderzoek van de hoofdhuid gedaan. Vervolgens wordt bloedonderzoek aangevraagd. Op basis van de resultaten wordt een behandelplan opgesteld of een verwijzing naar de dermatoloog gegeven.

Bloedonderzoek bij haaruitval: welke waarden?

Dit is een van de belangrijkste secties van deze gids, want de juiste bloedwaarden laten bepalen is essentieel voor een goede diagnose. Vraag je huisarts om de volgende waarden:

Behandeling: minoxidil voor vrouwen

Minoxidil (merknaam: Regaine, ook als generiek verkrijgbaar) is het enige wetenschappelijk bewezen middel tegen haaruitval dat zonder recept verkrijgbaar is. Voor vrouwen is de 2%-oplossing of het 2%-schuim geregistreerd. De 5%-variant is alleen voor mannen geregistreerd maar wordt soms off-label voor vrouwen voorgeschreven.

Hoe werkt minoxidil? Het verwijdt de bloedvaten in de hoofdhuid, waardoor haarfollikels meer bloed, zuurstof en voedingsstoffen ontvangen. Het verlengt de groeifase en kan gekrompen follikels weer activeren. Het werkt het beste bij androgenetische alopecia en diffuse haaruitval.

Bijwerkingen: jeuk op de hoofdhuid (meest voorkomend), droge hoofdhuid, ongewenste haargroei op het gezicht (bij druppels die langs het gezicht lopen), hartkloppingen (zeldzaam). Gebruik altijd de 2%-variant als je begint en stap alleen over op 5% in overleg met je arts.

Behandeling: PRP en haartransplantatie

Een haartransplantatie is niet de eerste stap. Het wordt overwogen als minoxidil en andere behandelingen onvoldoende resultaat geven, de haaruitval stabiel is (niet meer progressief) en er voldoende donorgebied is.

Supplementen tegen haaruitval

De supplement-industrie verdient miljarden aan haarsupplementen, maar welke werken echt? Hier is de eerlijke waarheid:

Shampoo tegen haaruitval

Laten we eerlijk zijn: geen enkele shampoo kan haaruitval genezen. Shampoo zit te kort op je hoofdhuid (seconden tot minuten) om een significant effect te hebben op de haarfollikels. Maar een goede shampoo kan wél je hoofdhuid gezond houden en het haar sterker maken, waardoor het minder breekt en voller oogt.

Ingredienten die wetenschappelijk onderbouwd zijn:

Caffeine: stimuleert de doorbloeding van de hoofdhuid en kan de levensduur van haarfollikels verlengen. Alpecin en Plantur 39 bevatten caffeine.

Ketoconazol: een antischimmelmiddel dat ook een licht anti-androgeen effect heeft. Nizoral shampoo (2%) is verkrijgbaar bij de apotheek en kan helpen bij androgenetische alopecia.

Niacinamide (vitamine B3): verbetert de doorbloeding en versterkt de haarstructuur.

Sulfaatvrij: sulfaten (SLS, SLES) kunnen de hoofdhuid uitdrogen en irriteren. Een milde, sulfaatvrije shampoo is beter voor een gevoelige hoofdhuid.

Verwacht geen wonderen van shampoo. Gebruik het als onderdeel van een breder plan (voeding, supplementen, eventueel minoxidil) en niet als enige behandeling.

Natuurlijke middelen en olien

Naast medische behandelingen zijn er natuurlijke middelen die de haargroei kunnen ondersteunen. Ze zijn geen vervanging voor medische behandeling bij ernstige haaruitval, maar kunnen wél een waardevolle aanvulling zijn.

Voeding voor gezond haar

Je haar is een spiegel van je voedingsstatus. De belangrijkste voedingsstoffen voor gezond haar en hoe je ze binnenkrijgt:

Eiwit: Minstens 1,0 tot 1,2 gram per kilo lichaamsgewicht per dag. Bronnen: vis, kip, eieren, peulvruchten, tofu, Griekse yoghurt.

IJzer: Rood vlees (1-2x per week), spinazie, linzen, pompoenpitten, kikkererwten. Combineer met vitamine C (paprika, citroen) voor betere opname. Drink geen thee of koffie bij de maaltijd (remt ijzeropname).

Zink: Oesters (de rijkste bron), rundvlees, pompoenpitten, cashewnoten, kaas, volkoren granen.

Omega-3 vetzuren: Vette vis (zalm, makreel, haring) 2x per week, walnoten, lijnzaad, chiazaad. Omega-3 voedt de haarfollikels en vermindert ontstekingen.

Biotine (vitamine B7): Eieren (vooral de dooier), noten, zoete aardappel, avocado, zalm. Bij een normaal eetpatroon krijg je voldoende biotine binnen.

Vitamine D: Zonlicht (15 minuten per dag in de zomer), vette vis, eierdooiers. In de winter aanvullen met een supplement.

Vitamine C: Paprika, kiwi, aardbeien, broccoli, citrusvruchten. Essentieel voor collageen en ijzeropname.

Stappenplan: wat te doen bij haaruitval

Dit stappenplan helpt je om gestructureerd te werk te gaan, ongeacht de oorzaak van je haaruitval:

Vergelijkingstabel: alle behandelingen

Bronnen

• Thuisarts.nl - Haaruitval
• Huidarts.com - Haaruitval
• Grover, C. & Khurana, A. (2013). Telogen effluvium. Indian Journal of Dermatology, 58(2), 110-118.
• Rossi, A. et al. (2015). Comparison of the efficacy of rosemary oil and minoxidil 2% for androgenetic alopecia. SKINmed, 13(1), 15-21.
• Koyama, T. et al. (2016). Standardized Scalp Massage Results in Increased Hair Thickness. Eplasty, 16, e8.
• Olsen, E.A. (2001). Female pattern hair loss. Journal of the American Academy of Dermatology, 45(3), S70-S80.
• NHG - Nederlands Huisartsen Genootschap
• Haarstichting Nederland