Droge huid door handen wassen: oorzaken en oplossingen

Waarom handen wassen je huid uitdroogt

Je huid heeft een natuurlijke beschermlaag die bestaat uit lipiden, vetten die de ruimte tussen je huidcellen opvullen en voorkomen dat vocht verdampt. Zeep is ontworpen om vet op te lossen, dat is hoe het vuil en bacteriën verwijdert. Maar zeep maakt geen onderscheid tussen het vet van vuil en het vet van je huidbarrière. Elke keer dat je je handen wast met zeep, los je een stukje van die beschermlaag op.

Je huid kan die beschermlaag herstellen, maar dat kost tijd. Bij een of twee keer wassen per dag is dat geen probleem. Je huid heeft voldoende tijd om te herstellen. Maar bij vijf, tien of vijftien keer per dag, wat in bepaalde beroepen of bij een wascompulsie voorkomt, kan je huid het tempo niet bijhouden. De beschermlaag wordt steeds dunner, vocht verdampt ongehinderd en irriterende stoffen dringen makkelijker de huid binnen. Het resultaat is rode, schilferige, pijnlijke handen die bij elke wasbeurt verder verslechteren.

Wat er met je huidbarrière gebeurt door veelvuldig handen wassen

Je huidbarrière kun je vergelijken met een bakstenen muur. De huidcellen zijn de bakstenen en de lipiden (ceramiden, cholesterol en vetzuren) zijn de cement ertussen. Als je de cement wegspoelt, vallen de bakstenen niet meteen om maar de muur wordt wel poreus. Vocht lekt weg en invloeden van buitenaf komen makkelijker binnen.

Bij herhaald wassen wordt die cement steeds dunner. Eerst merk je alleen wat droogheid en strakheid. Dan begint de huid te schilferen en rood te worden. In een verder stadium ontstaan scheurtjes en kloven die pijn doen en kunnen bloeden. De huid reageert ook gevoeliger op stoffen die normaal geen probleem zouden zijn: de zuurgraad van citroensap, het chloor in schoonmaakmiddelen, zelfs het elastiek van handschoenen kan ineens irritatie veroorzaken. Je huid is letterlijk zijn verdediging kwijt.

Welke zeep je beter wel en niet kunt gebruiken bij droge huid

Niet alle zeep is even agressief voor je huid. De grootste boosdoener is sodium lauryl sulfaat (SLS), het ingrediënt dat verantwoordelijk is voor het rijke schuim van de meeste handzeep. SLS is een krachtige ontvetter die je huidbarrière snel afbreekt. Kijk op de achterkant van je pompfles: als sodium lauryl sulfate of sodium laureth sulfate bovenaan de lijst staat, is het een agressieve zeep.

Kies in plaats daarvan voor een sulfaatvrije zeep of een syndet (synthetisch detergent) die veel milder is voor je huid. Syndets reinigen effectief maar laten een groter deel van je huidbarrière intact. Zeep met toegevoegde glycerine of olie is een andere goede optie. Een natuurlijke zeep zonder synthetische toevoegingen reinigt je handen zonder de agressieve stripping die je van reguliere pompzeep krijgt. De glycerine die bij het traditionele zeepproces vrijkomt, blijft bewaard in handgemaakte zeep terwijl het bij industriele zeep wordt verwijderd en apart verkocht.

De rol van watertemperatuur bij droge huid door handen wassen

Heet water voelt lekker op koude winterhanden maar het is een van de grootste vijanden van je huidbarrière. Hoe heter het water, hoe meer lipiden er worden opgelost en hoe sneller je huid uitdroogt. Het verschil tussen wassen met heet en lauw water is significant: bij heet water verlies je tot twee keer zoveel van je natuurlijke huidoliën.

De ideale watertemperatuur voor handen wassen is lauw, rond de 30 tot 35 graden. Dat is warm genoeg om vuil effectief te verwijderen en koud genoeg om je huidbarrière grotendeels intact te laten. En ja, lauw water reinigt net zo goed als heet water. Het is de zeep die het werk doet, niet de temperatuur. De enige uitzondering is als je werkt met stoffen die alleen met warm water oplossen, maar voor dagelijks handen wassen is lauw water meer dan voldoende.

Hoe vaak is te vaak handen wassen voor je huid

Er is geen exact getal dat voor iedereen geldt, want het hangt af van je huidtype, de zeep die je gebruikt en of je na het wassen smeert. Als richtlijn geldt dat meer dan tien keer per dag wassen met zeep voor de meeste mensen te veel is. Maar zelfs vijf keer per dag kan problematisch zijn als je een agressieve zeep gebruikt en niet inzmeert na het wassen.

Het gaat niet alleen om het aantal keer. De duur van het wassen speelt ook mee. Twintig seconden wassen met een milde zeep is heel anders dan twee minuten intensief schrobben met antibacteriele zeep. En de tijd tussen wasbeurten is relevant: als je huid vier uur de tijd heeft om te herstellen is dat heel anders dan vier keer in een uur wassen. Luister naar je huid. Als je handen na het wassen strak en droog aanvoelen in plaats van schoon en fris, was je te vaak, te lang of met de verkeerde zeep.

Droge huid door handen wassen herkennen

De eerste tekenen zijn subtiel. Je huid voelt strak aan na het wassen, alsof er een onzichtbaar laagje overheen zit dat te klein is. Je handen zien er iets doffer uit dan normaal. Je nagelriemen zijn droog en staan af. Dit zijn de vroege signalen dat je huidbarrière dunner wordt en dat je iets moet veranderen aan je wasroutine of nazorg.

Als je die signalen negeert, escaleert het. De huid begint te schilferen, eerst op de knokkels en tussen de vingers. Er verschijnen rode plekken die jeuken en branden. De huid op je vingertoppen wordt zo droog dat je vingerafdrukken minder zichtbaar zijn. In het ergste stadium ontstaan kloven, diepe scheurtjes in de huid die pijn doen bij elke beweging en die moeilijk genezen omdat ze bij elke wasbeurt weer opengaan. Op dat punt heb je niet alleen een betere zeep nodig maar ook een actief herstelprogramma.

Wat je direct na het handen wassen moet doen tegen droge huid

De eerste twee minuten na het wassen zijn het allerbelangrijkste moment voor je huidverzorging. Je huid is nog vochtig en de poriën staan open, wat betekent dat producten beter worden opgenomen. Dep je handen droog met een zachte handdoek, niet wrijven. Laat ze licht vochtig, niet kletsnat. Breng dan meteen je handcrème of olie aan.

Een crème met ceramiden is ideaal direct na het wassen omdat ceramiden precies het ingrediënt aanvullen dat de zeep heeft verwijderd. Glycerine trekt vocht uit de omgeving en bindt het aan je huid. Shea butter of een plantaardige olie legt een beschermend laagje dat voorkomt dat het nieuw aangebrachte vocht weer verdampt. De combinatie van hydrateren en beschermen direct na het wassen geeft je huid de beste kans om te herstellen voor de volgende wasbeurt.

Je huid herstellen als de schade door handen wassen al is aangericht

Als je handen al droog, rood en gebarsten zijn, is een gewone handcrème vaak niet meer genoeg. Je hebt een intensief herstelprogramma nodig dat de huidbarrière snel weer opbouwt. Begin met het vervangen van je zeep door de mildste variant die je kunt vinden, bij voorkeur een zeepvrije wasgel of een olie-gebaseerde reiniger die je huid reinigt zonder verder uit te drogen.

Gebruik overdag een rijke handcrème met ureum (minimaal 5%) en ceramiden. Ureum lost de dode huidschilfers op en hydrateert diep. Ceramiden herstellen de verbindingen tussen je huidcellen. Smeer na elke wasbeurt en tussendoor wanneer je handen droog aanvoelen. Doe ’s nachts de intensieve behandeling: een dikke laag crème of olie, katoenen handschoenen eroverheen en laat het de hele nacht inwerken. Bij kloven kun je een beetje vaseline aanbrengen op de scheurtjes om ze af te sluiten van de buitenlucht zodat ze kunnen genezen.

Beroepen met een hoog risico op droge huid door handen wassen

Zorgpersoneel, kappers, schoonmakers, koks en laboratoriummedewerkers behoren tot de beroepsgroepen die het meest last hebben van droge huid door veelvuldig handen wassen. Verpleegkundigen wassen hun handen gemiddeld dertig tot veertig keer per dienst, een frequentie waar geen enkele huidbarrière tegenop kan. Het is dan ook niet verrassend dat contacteczeem een van de meest voorkomende beroepsziekten is in de zorg.

Als je in een van deze beroepen werkt, is preventie alles. Gebruik desinfecterende handgel op alcoholbasis als alternatief voor water en zeep wanneer je handen niet zichtbaar vuil zijn. Handgel droogt je huid minder uit dan zeep en water, mits je een variant kiest die glycerine of een andere verzorgende stof bevat. Houd altijd een tube handcrème in de zak van je werkkleding en smeer bij elke pauze. Het voelt misschien als een extra handeling in een al drukke dag, maar het voorkomt dat je over een paar maanden met gebarsten, pijnlijke handen rondloopt die weken nodig hebben om te herstellen.

Wanneer droge huid door handen wassen overgaat in contacteczeem

Er is een grens waar gewone droge huid overgaat in contacteczeem, en die grens is makkelijker bereikt dan je denkt. Contacteczeem is een ontstekingsreactie van de huid die ontstaat als de huidbarrière zo beschadigd is dat irriterende stoffen ongehinderd de huid binnendringen. De huid wordt rood, gezwollen, blaasjes kunnen ontstaan en de jeuk kan intens zijn. Het verschil met gewone droge huid is dat eczeem niet verbetert met alleen een handcrème.

Ga naar je huisarts als je handen langer dan twee weken rood en pijnlijk zijn ondanks intensieve verzorging, als er blaasjes of nattende plekken ontstaan, of als de jeuk je slaap verstoort. Je huisarts kan een lichte corticosteroidcrème voorschrijven die de ontsteking remt en je huid de kans geeft om te herstellen. Gebruik de corticosteroiden alleen zoals voorgeschreven en niet langer dan geadviseerd. Zodra de ontsteking is afgenomen, schakel je over op intensieve huidverzorging om een terugval te voorkomen.

Natuurlijke huidverzorging voor handen aangetast door handen wassen

Een van de meest effectieve natuurlijke behandelingen voor beschadigde handen is een combinatie van arganolie en honing. Honing is van nature antibacterieel en trekt vocht aan, wat het ideaal maakt voor droge en gebarsten huid. Arganolie dringt diep in de huid en herstelt de vochtbalans met vitamine E en vetzuren. Meng een eetlepel honing met een theelepel arganolie, breng het aan op je handen als een masker en laat het tien tot vijftien minuten intrekken. Spoel af met lauw water en dep droog.

Voor de dagelijkse verzorging is pure arganolie een uitstekende vervanger voor handcrème. Het trekt snel in, laat geen vettig gevoel achter en voedt je huid zonder synthetische toevoegingen. Gebruik ’s nachts een cactusvijgolie met katoenen handschoenen voor intensief nachtelijk herstel. En was je handen met een natuurlijke zeep die de glycerine behoudt in plaats van de reguliere pompzeep. Voeg een wekelijks Marokkaanse Nila poeder handmasker toe om de huid te verhelderen en te vernieuwen. Deze complete natuurlijke routine beschermt je handen beter dan welke drogisterijcrème ook.