22 maanden sprong en slecht slapen? Dit kun je doen

Je peuter van bijna twee was net lekker aan het doorslapen en ineens is het weer raak. Nachtelijk huilen, niet willen slapen, aan je vast klampen en midden in de nacht wakker worden. Welkom bij de 22 maanden sprong. Deze mentale groeispurt zorgt bij veel kinderen voor slecht slapen en dat is voor jou als ouder behoorlijk uitputtend. In dit artikel lees je waarom je kleintje rond 22 maanden slecht slaapt en wat je kunt doen om deze periode zo soepel mogelijk door te komen.

Inhoudsopgave

• Wat is de 22 maanden sprong?
• Waarom slaapt je peuter slechter tijdens deze sprong?
• Hoe herken je de 22 maanden sprong?
• Het slapritueel aanpassen
• Wat doe je bij nachtelijk wakker worden?
• Het middagdutje bij 22 maanden
• Zorg goed voor jezelf als ouder
• Hoe lang duurt de 22 maanden sprong?

Wat is de 22 maanden sprong?

De term "sprong" komt uit het boek Oei, ik groei! en verwijst naar een periode waarin je kind een flinke mentale ontwikkeling doormaakt. Bij de 22 maanden sprong ontdekt je peuter het concept van volgorde en programma's. Dat klinkt abstract, maar het betekent dat je kind begrijpt dat handelingen in een bepaalde reeks plaatsvinden. Eerst schoenen aan, dan naar buiten. Eerst eten, dan toetje. Die ontdekking is enorm, want het verandert hoe je peuter naar de hele wereld kijkt.

Deze sprong valt samen met een periode van grote taalontwikkeling. Veel kinderen rond 22 maanden beginnen ineens meer woorden te gebruiken, korte zinnen te maken en duidelijker te communiceren. De hersenen draaien overuren om al deze nieuwe verbindingen te leggen. Overdag merk je dat aan toenemende zelfstandigheid, eigenwijsheid en soms ook frustratie als iets niet lukt. Je peuter wil alles "zelf" doen, van de boterham smeren tot de deur openmaken.

Het lastige is dat al die hersenontwikkeling niet stopt als het bedtijd is. De hersenen van je peuter blijven actief en verwerken overdag opgedane indrukken. Dat maakt het moeilijker om tot rust te komen. De 19 maanden sprong was voor veel ouders al een uitdaging, maar de 22 maanden sprong kan minstens zo heftig zijn. Het verschil is dat je kind nu meer wilskracht heeft en beter in staat is om te protesteren tegen het slapengaan.

Waarom slaapt je peuter slechter tijdens deze sprong?

Slaap wordt gestuurd door het brein, en als dat brein in een groeispurt zit, heeft dat direct gevolgen voor de nachtrust. Tijdens de 22 maanden sprong worden er letterlijk nieuwe neurale verbindingen aangelegd. Die activiteit zorgt ervoor dat je peuter sneller overprikkel raakt en moeilijker kan ontspannen. Het is vergelijkbaar met hoe jij als volwassene slecht slaapt als je hoofd vol zit met gedachten na een drukke dag, maar dan vele malen intenser.

Daarnaast speelt scheidingsangst een grote rol. Je peuter begrijpt nu dat jij een eigen leven hebt als hij of zij slaapt, en dat idee is behoorlijk ongemakkelijk. Veel kinderen rond deze leeftijd worden extreem aanhankelijk bij het slapengaan. Ze willen dat je erbij blijft, vragen om nog een knuffel, nog een verhaaltje, nog een slokje water. Het is geen manipulatie, het is oprechte onzekerheid. Je kind heeft de cognitieve vaardigheden om te beseffen dat je weggaat, maar nog niet de emotionele volwassenheid om dat makkelijk te accepteren.

Ook de fysieke ontwikkeling speelt mee. Rond 22 maanden zijn veel peuters bezig met rennen, klimmen en steeds preciezer bewegen. Die motorische onrust kan ervoor zorgen dat je kind letterlijk niet stil kan liggen in bed. Sommige peuters beginnen in deze periode ook uit hun bedje te klimmen, wat een extra uitdaging oplevert voor de nachtrust. De combinatie van mentale prikkels, emotionele onzekerheid en fysieke energie maakt slapen tot een lastige opgave.

Hoe herken je de 22 maanden sprong?

Het meest opvallende teken is natuurlijk het verstoorde slaappatroon, maar er zijn meer signalen die erop wijzen dat je kind midden in een sprong zit. Veel peuters worden rond deze leeftijd ineens heel druk en wiebelig. Ze rennen rond, klimmen overal op en lijken niet stil te kunnen zitten. Tegelijkertijd kunnen ze ook enorm aanhalig zijn en constant bij je op schoot willen zitten. Die afwisseling tussen wild en klef is heel typerend voor een sprong.

Daarnaast merk je vaak dat je peuter ineens veel meer driftbuien heeft. Kleine dingen die eerst geen probleem waren, leiden nu tot enorme huilpartijen. De boterham is verkeerd doorgesneden, de beker heeft de verkeerde kleur, de sok zit niet goed. Het lijkt onredelijk, maar voor je kind is het dat niet. De wereld wordt ingewikkelder en dat is overweldigend. Veel kinderen worden ook kieskeuriger met eten en weigeren dingen die ze vorige week nog prima vonden.

Positieve tekenen zijn er gelukkig ook. Je peuter leert in rap tempo nieuwe woorden en begint ze aan elkaar te rijgen. "Mama jas aan" of "nog een koekje" zijn typische eerste zinnetjes. Je kind gaat ook meer imiteren, wil helpen met opruimen of koken en toont meer fantasie in het spel. Die ontwikkeling is prachtig om te zien, ook al gaat hij gepaard met lastigere nachten. Het helpt om je te realiseren dat al dat moeilijke gedrag een teken is dat er iets moois aan het groeien is.

Het slapritueel aanpassen

Een voorspelbaar slapritueel is altijd belangrijk, maar tijdens een sprong is het essentieel. Je peuter heeft houvast nodig in een periode waarin alles onzeker voelt. Kies een vaste volgorde die je elke avond herhaalt. Bijvoorbeeld: samen opruimen, in bad of wassen, pyjama aan, tandenpoetsen, twee verhaaltjes lezen, een liedje zingen en dan licht uit. De kracht zit in de herhaling. Je kind weet precies wat er komt en dat geeft rust.

Omdat je peuter nu het concept van volgorde begint te snappen, kun je daar gebruik van maken. Geef aan wat de volgende stap is voordat je hem zet. "We gaan zo tandenpoetsen en dan gaan we twee boekjes lezen." Die voorspelbaarheid vermindert weerstand. Sommige ouders werken met een pictobord waarop de stappen van het bedtijdritueel staan afgebeeld. Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn, een paar plaatjes van de Hema of Action op een A4 vel zijn genoeg. Je kind kan dan zelf "afvinken" wat er al gedaan is.

Overweeg ook om het ritueel iets langer te maken dan normaal. Een extra verhaaltje of vijf minuten langer knuffelen kan het verschil maken. Belangrijk is wel dat je een duidelijk eindpunt hebt. "Na dit liedje ga ik naar beneden." Wees daar consequent in, ook als je kind protesteert. Het helpt ook om de kamer slaapvriendelijk te maken. Verduisterende gordijnen (de Ikea MAJORKEN rolgordijnen van rond de 15 euro werken prima), een nachtlampje met warm licht en een comfortabel bedje dragen allemaal bij aan betere slaapomstandigheden.

Wat doe je bij nachtelijk wakker worden?

Het is drie uur 's nachts en je peuter staat huilend in zijn bedje. Je eerste impuls is om hem op te pakken en mee naar je eigen bed te nemen, gewoon om zelf ook weer te kunnen slapen. Dat is heel begrijpelijk, maar probeer eerst een stap terug te doen. Ga naar je kind toe, leg je hand op zijn rug of buik en spreek rustig en zacht. "Het is nacht, mama is er, je mag lekker verder slapen." Soms is die geruststelling genoeg. Blijf even staan tot je kind rustiger wordt en verlaat dan de kamer.

Als je kind echt niet tot rust komt, pak het dan op en knuffel even. Houd de kamer donker en praat zo min mogelijk. Geen liedjes, geen spelletjes, geen scherm. Zodra je kind kalmer is, leg het dan terug in bed. Dit kan de eerste nachten betekenen dat je meerdere keren heen en weer loopt. Dat is vermoeiend, maar het voorkomt dat je nieuwe slaapgewoontes creëert die later lastig zijn om weer af te leren. Je wilt je kind laten weten dat je er bent, zonder dat het afhankelijk wordt van jouw aanwezigheid om te kunnen slapen.

Sommige kinderen worden wakker van nachtmerries of nachtangst. Bij nachtangst lijkt je kind wakker, maar slaapt het eigenlijk nog. Het kan schreeuwen, wild om zich heen slaan en niet reageren op troost. Het beste is om erbij te blijven en ervoor te zorgen dat je kind zichzelf niet bezeert, maar het niet wakker te maken. Bij nachtmerries is je kind wel wakker en kun je troosten door er gewoon te zijn. Een knuffeldier of speenknuffel kan in beide gevallen helpen. De Jellycat knuffels (vanaf ongeveer 15 euro bij babyspeciaalzaken) zijn populair omdat ze lekker zacht zijn en goed tegen een wasbeurt kunnen.

Het middagdutje bij 22 maanden

Rond 22 maanden beginnen veel ouders zich af te vragen of het middagdutje er misschien uit moet. Het korte antwoord is: waarschijnlijk nog niet. De meeste kinderen hebben tot hun derde levensjaar een middagdutje nodig om de dag goed door te komen. Wat je wel kunt merken is dat je peuter het dutje weigert, er langer over doet om in slaap te vallen of korter slaapt dan voorheen. Dat hoort bij de sprong en is meestal tijdelijk.

Als je kind het middagdutje consequent weigert, probeer dan het tijdstip aan te passen in plaats van het helemaal te schrappen. Veel peuters van 22 maanden doen het goed met een dutje rond 12:30 tot 13:00 uur, met een maximale duur van anderhalf uur. Een te lang of te laat dutje kan ervoor zorgen dat het 's avonds moeilijker inslapen wordt. Houd het dutje daarom voor 15:00 uur afgelopen. Als je kind echt niet slaapt, vervang het dan door een rustmoment. Even op de bank liggen met een boekje of rustig puzzelen geeft de hersenen ook de kans om bij te tanken.

Let op de signalen van je kind. Ooggrijven, gapen, draaierig worden en prikkelbaar gedrag rond het middaguur zijn tekenen dat je peuter toe is aan rust. Spring daar op in voordat je kind overtoe raakt, want een overprikkelde peuter valt juist moeilijker in slaap. Volgens kinderartsen en slaapexperts op Ouders.nl hebben de meeste kinderen tot minimaal 2,5 jaar een middagdutje nodig. Laat je dus niet te snel verleiden om het weg te laten, zeker niet midden in een sprong.

Zorg goed voor jezelf als ouder

Het is makkelijk om jezelf volledig weg te cijferen als je kind slecht slaapt. Je functioneert op halve kracht, slaapt zelf slecht en hebt overdag het geduld van een heilige nodig om de driftbuien op te vangen. Toch is het belangrijk dat je ook naar jezelf kijkt. Een uitgeputte ouder heeft minder reserves om rustig en geduldig te reageren, en dat merkt je kind. Probeer overdag een rustmoment in te bouwen als je kind slaapt, ook al is de verleiding groot om dan snel de was te doen of het huis op te ruimen.

Vraag hulp als dat kan. Laat je partner, een opa of oma, of een vriendin een keer een nacht overnemen zodat jij kunt bijslapen. Ook kleine dingen helpen. Een warm bad met een paar druppels arganolie voor jezelf als je kind slaapt, een kop thee met honing op de bank, of gewoon even twintig minuten compleet niets doen. Het klinkt als een cliche, maar je kunt pas goed voor je kind zorgen als je ook voor jezelf zorgt.

Praat met andere ouders die in dezelfde fase zitten. Online forums, lokale speelgroepen of een appgroep met ouders uit je buurt kunnen enorm helpen. Niet omdat iemand een magische oplossing heeft, maar omdat het lucht geeft om te horen dat je niet de enige bent. Die ene buurvrouw wiens kind perfect doorslaapt is de uitzondering, niet de regel. De meeste ouders liggen ergens rond 22 maanden met wallen onder hun ogen op de bank en tellen de nachten af. Je staat er niet alleen voor, ook al voelt het om drie uur 's nachts soms wel zo.

Hoe lang duurt de 22 maanden sprong?

De duur van de 22 maanden sprong verschilt per kind, maar gemiddeld duurt de lastigste periode drie tot zes weken. Sommige kinderen zijn er in twee weken doorheen, terwijl anderen er twee maanden over doen. Dat hangt af van het temperament van je kind, de omgeving en hoe gevoelig je peuter is voor veranderingen. Het slechte nieuws is dat je er weinig aan kunt doen om de sprong te versnellen. Het goede nieuws is dat het altijd voorbijgaat.

Na de sprong merk je vaak dat je kind ineens dingen kan die een paar weken geleden nog niet lukte. De woordenschat is gegroeid, het spel is complexer geworden en je peuter begrijpt beter hoe de dagelijkse routines werken. Dat zijn de beloningen van al die moeilijke nachten. Het slaappatroon herstelt zich meestal vanzelf als de sprong voorbij is, al kan het een week of twee duren voordat alles weer volledig genormaliseerd is. Heb geduld met je kind en met jezelf.

Als het slapen na zes weken niet verbetert of als je kind structureel meerdere keren per nacht wakker wordt zonder dat er een duidelijke oorzaak is, neem dan contact op met je huisarts of het consultatiebureau. In zeldzame gevallen kan er iets anders aan de hand zijn, zoals oorpijn, reflux of een andere medische oorzaak. Maar in de overgrote meerderheid van de gevallen is het gewoon de sprong. Over een paar weken kijk je hierop terug en denk je: dat was zwaar, maar we zijn er doorheen gekomen. En dat klopt. Jullie komen er doorheen.