19 maanden sprong en slecht slapen? Zo kom je erdoorheen

Je peuter sliep als een roosje en ineens is het alsof er een knop is omgezet. Huilen bij het slapenleggen, midden in de nacht wakker worden, niet meer willen slapen zonder jou erbij. Als je kind rond de 19 maanden is, zit er waarschijnlijk een mentale sprong achter. De 19 maanden sprong en slecht slapen gaan helaas vaak hand in hand. In dit artikel lees je waarom dat zo is en hoe je jullie allebei door deze fase helpt.

Inhoudsopgave

• Wat is de 19 maanden sprong?
• Waarom slaapt je peuter slechter tijdens de sprong?
• Tekenen dat je peuter in de 19 maanden sprong zit
• Hoe je overdag met de sprong omgaat
• Het slapritueel aanpassen tijdens de sprong
• Wat doe je als je peuter 's nachts wakker wordt?
• Het middagdutje tijdens de 19 maanden sprong
• Wanneer is de 19 maanden sprong voorbij?

Wat is de 19 maanden sprong?

Rond de 19 maanden maakt je peuter een enorme mentale ontwikkeling door. In het boek Oei, ik groei! van Frans Plooij en Hetty van de Rijt wordt deze fase beschreven als de sprong van "principes". Je kind begint te begrijpen dat dingen op een bepaalde manier horen te gaan, dat er regels en patronen bestaan, en dat acties gevolgen hebben. Dat klinkt abstract, maar je merkt het heel concreet: je peuter wil ineens zelf kiezen welk bord er op tafel komt, raakt gefrustreerd als een toren omvalt, of begrijpt opeens dat jij weggaat als je je jas aantrekt.

Deze sprong is een van de grotere in de peutertijd. Het brein van je kind maakt overuren om al die nieuwe verbanden te leggen en te onthouden. Vergelijk het met het gevoel dat jij hebt na een hele dag een intensieve cursus volgen: je bent moe, prikkelbaar en je hoofd zit overvol. Voor je peuter is dat gevoel er vrijwel de hele dag, wekenlang. Geen wonder dat alle routines even ontregeld raken, en dan vooral de slaap.

De timing van deze sprong verschilt per kind. Sommige peuters beginnen al rond 18 maanden, anderen pas richting 20 maanden. Premature baby's kunnen wat later zijn. De sprong zelf duurt gemiddeld drie tot zes weken, al voelt dat als een eeuwigheid als je elke nacht meerdere keren wakker wordt.

Waarom slaapt je peuter slechter tijdens de sprong?

De verstoorde slaap heeft meerdere oorzaken die tegelijkertijd spelen. Ten eerste is er de scheidingsangst. Je peuter snapt nu beter dat jij een apart persoon bent die kan weggaan, en dat besef is doodeng. Als jij de slaapkamer verlaat, begrijpt je kind dat je er niet meer bent, maar het kan nog niet goed inschatten of en wanneer je terugkomt. Dat levert paniek op bij het inslapen en wanneer je kind 's nachts even wakker wordt.

Ten tweede is het brein van je peuter zo druk met verwerken dat het niet goed tot rust kan komen. Overdag doet je kind honderden nieuwe ontdekkingen, en 's nachts moet het brein al die informatie opslaan en ordenen. Dat proces zorgt ervoor dat je peuter vaker in een lichte slaapfase terechtkomt en dus vaker wakker wordt. Normaal gesproken slaapt een kind daar zo doorheen, maar tijdens een sprong lukt dat niet meer automatisch.

Daarnaast speelt de groeiende eigen wil een rol. Je peuter ontdekt dat hij of zij "nee" kan zeggen, en het slapenleggen is een uitgelezen moment om die nieuwe vaardigheid uit te testen. Naar bed gaan betekent stoppen met spelen, stoppen met bij jou zijn, en controle uit handen geven. Dat is voor een peuter die net ontdekt heeft dat hij invloed heeft op de wereld een heel moeilijk iets om te accepteren.

Tekenen dat je peuter in de 19 maanden sprong zit

Naast de slaapproblemen zijn er overdag duidelijke signalen dat je peuter midden in een sprong zit. Emotionele uitbarstingen zijn het meest opvallende teken. Je kind kan intens huilen om iets wat gisteren nog geen enkel probleem was, zoals het verkeerde kopje krijgen of de verkeerde kleur slab. Die heftigheid komt doordat je peuter meer wil dan hij kan uitdrukken. De frustratie die dat oplevert, uit zich in driftbuien die je als ouder soms volledig verrassen.

Aanhankelijkheid is een ander duidelijk signaal. Je peuter wil continu bij je zijn, het liefst op je arm of op schoot. Naar de crèche brengen wordt een drama, en zelfs als papa even overneemt, wil je kind alleen maar bij mama zijn. Dit hangt direct samen met de scheidingsangst die bij deze sprong hoort. Je peuter zoekt bij jou de veiligheid die hij nodig heeft terwijl zijn wereld op zijn kop staat.

Tegelijkertijd zie je ook positieve ontwikkelingen. Je peuter begint dingen te ordenen of te sorteren, doet alsof hij telefoneert met een bananenschil, of snapt ineens een spelletje dat vorige week nog te moeilijk was. De woordenschat groeit zichtbaar: sommige kinderen leren tijdens deze sprong meerdere nieuwe woorden per dag. Dat is de andere kant van de medaille. De sprong is zwaar, maar je kind maakt ook een enorme stap vooruit.

Hoe je overdag met de sprong omgaat

Goede slaap begint overdag. Een peuter die overdag overprikkeld is, te weinig buitenlucht krijgt of te laat eet, slaapt 's nachts slechter. Probeer de dagen tijdens de sprong bewust rustig te houden. Dat betekent niet dat je thuisblijft opgesloten, maar wel dat je niet drie afspraken op een dag plant. Een ochtend in het park, een rustige lunch thuis en een middagdutje is een ritme dat werkt. Vermijd grote, drukke plekken zoals overdekte speeltuinen of winkelcentra als je merkt dat je kind al op het randje zit.

Buitenspelen is goud waard tijdens een sprong. Frisse lucht en lichamelijke beweging helpen je peuter om prikkels te verwerken en fysiek moe te worden. Laat je kind rennen, klimmen, schommelen en modder scheppen. Een half uur buiten heeft meer effect op de nachtrust dan welk trucje dan ook. Volgens kinderartsen op Ouders.nl is dagelijks buiten bewegen een van de krachtigste middelen tegen slaapproblemen bij peuters.

Voeding speelt ook mee. Peuters in een sprong kunnen kieskeuriger zijn met eten, maar probeer toch te zorgen voor voldoende koolhydraten en eiwitten. Een boterham met pindakaas, een banaan of een schaaltje yoghurt met wat honing en havermout als tussendoortje houden de bloedsuiker stabiel. Een kind dat hongerig naar bed gaat, slaapt slechter. Geef het avondeten niet te laat, het liefst anderhalf uur voor bedtijd, zodat je kind nog even rustig kan spelen voor het slapritueel begint.

Het slapritueel aanpassen tijdens de sprong

Voorspelbaarheid is tijdens een sprong je beste vriend. Als je kind weet wat er gaat komen, voelt het zich veiliger en ontstaat er minder verzet. Bouw een slapritueel op dat elke avond precies hetzelfde is. Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn: avondeten, even spelen, badderen of wassen, pyjama aan, tandenpoetsen, boekje lezen, knuffel pakken, lichtjes uit, slaapliedje, welterusten. Die vaste volgorde geeft je peuter houvast in een fase waarin alles verwarrend voelt.

Maak het ritueel niet te lang. Peuters zijn meesters in rekken, en hoe langer het ritueel duurt, hoe moeilijker het inslapen wordt. Twintig tot dertig minuten van start tot de deur dicht is een goede richtlijn. Kies twee of drie boekjes van tevoren en laat je peuter er een uit kiezen, dat geeft een gevoel van controle zonder dat het eindeloos wordt. De Dikkie Dik slaapboekjes van Jet Boeke (rond 8 euro bij de Bruna) zijn ideaal: kort, rustig en herkenbaar voor peuters.

Een nachtlampje kan tijdens de sprong het verschil maken als je kind dat nog niet had. Door de scheidingsangst voelt een pikdonkere kamer enger dan voorheen. Een warm, oranje nachtlampje (geen blauw of wit licht, dat verstoort de melatonineaanmaak) geeft net genoeg geruststelling. Het Hatch Rest nachtlampje (rond 60 euro) is populair onder ouders omdat je de kleur en het geluid via een app kunt instellen, maar een eenvoudig zoutlampje van de Action voor een paar euro doet het ook prima. Maak de slaapkamer verder comfortabel: een temperatuur rond 18 graden, een slaapzak in de juiste maat en eventueel een vertrouwde geur op het lakentje, zoals een druppel lavendel verdund in arganolie op het kussen.

Wat doe je als je peuter 's nachts wakker wordt?

Je peuter gaat tijdens deze sprong 's nachts wakker worden, en de manier waarop je daarop reageert maakt uit voor hoe lang de slaapproblemen duren. De gouden regel is: wees er voor je kind, maar maak het niet te gezellig. Ga rustig naar de slaapkamer, leg je hand op de rug van je peuter, fluister dat het goed is en dat het tijd is om te slapen. Ga niet uit de kamer met je kind, zet geen lichten aan en begin geen gesprek. Hoe minder prikkels, hoe sneller je peuter weer inslaapt.

Sommige ouders kiezen ervoor om een matrasje naast het bedje te leggen zodat ze even kunnen blijven liggen terwijl hun kind weer in slaap valt. Dat kan prima werken, zolang je het niet wekenlang volhoudt. Je peuter went eraan en verwacht het dan elke nacht. Bouw het na een week of twee weer af door steeds iets verder van het bedje te gaan zitten, richting de deur. Deze methode, soms de stoelmethode genoemd, is mild en effectief voor kinderen met scheidingsangst.

Vermijd het om je kind naar de woonkamer te halen voor een extra flesje of televisie. Dat voelt op dat moment als de makkelijkste oplossing, maar het beloont het wakker worden en maakt het moeilijker om het patroon weer te doorbreken. Wel prima: een slokje water aanbieden in een beker die naast het bedje staat, of een knuffeldoekje opnieuw instoppen. Het gaat erom dat je kind leert dat de nacht saai is, dat jij er wel bent als het nodig is, maar dat er niets spannends gaat gebeuren.

Het middagdutje tijdens de 19 maanden sprong

Rond 19 maanden beginnen veel ouders zich af te vragen of het middagdutje eruit moet. Die twijfel wordt nog sterker als je peuter het dutje ineens weigert of er twintig minuten over doet om in slaap te vallen. Toch is het in de meeste gevallen te vroeg om het dutje te laten vallen. De meeste kinderen hebben tot rond hun tweede of zelfs derde verjaardag overdag slaap nodig. Wat je nu ziet, is waarschijnlijk het effect van de sprong en niet een signaal dat je kind klaar is om zonder dutje te leven.

Probeer het dutje op een vast tijdstip aan te bieden, bij voorkeur rond 12:30 of 13:00 uur. Maak het niet langer dan anderhalf uur, want een te lang dutje kan het inslapen 's avonds lastiger maken. Als je peuter weigert te slapen, dwing het dan niet af, maar bied wel een "rustuurtje" aan. Leg je kind in bed met een paar zachte knuffels en een boekje, dim het licht en laat het even tot rust komen. Zelfs als je peuter niet slaapt, is die rustpauze waardevol voor het verwerken van prikkels.

Let op de waaksignalen van een peuter die het dutje echt niet meer nodig heeft versus een die het door de sprong tijdelijk weigert. Een kind dat het dutje ontgroeid is, slaapt 's avonds makkelijk in, is overdag vrolijk en alert, en heeft geen instortmoment rond 17:00 uur. Een kind in een sprong weigert het dutje maar is aan het eind van de dag onhandelbaar, valt in slaap in de buggy of auto, en is 's avonds oververmoeid. In dat tweede geval heb je te maken met de sprong en niet met een slaapregressie die om een permanente aanpassing vraagt.

Wanneer is de 19 maanden sprong voorbij?

De meeste ouders merken na drie tot zes weken dat het ergste voorbij is. De slaap verbetert meestal geleidelijk: eerst worden de nachtelijke huilmomenten korter, dan worden ze minder frequent, en uiteindelijk slaapt je peuter weer door. Het inslapen 's avonds is vaak het laatste dat weer normaal wordt, omdat de scheidingsangst het langst doorwerkt bij het afscheid nemen voor de nacht.

Wees voorbereid dat de slaap na de sprong er iets anders uit kan zien dan ervoor. Je peuter is gegroeid en heeft misschien een nieuw slaappatroon nodig. Sommige kinderen gaan na de 19 maanden sprong iets later naar bed dan daarvoor, of hebben een korter middagdutje nodig. Dat is normaal en geen reden tot zorg. Pas het ritme aan op wat je kind laat zien, in plaats van vast te houden aan een schema dat niet meer past.

Na de 19 maanden sprong volgt een heerlijke rustperiode van een paar maanden waarin je kind evenwichtiger is en je als ouder weer even kunt bijkomen. Geniet daarvan, want rond 22 maanden staat de volgende sprong alweer voor de deur. De 22 maanden sprong brengt vergelijkbare uitdagingen met zich mee, maar het goede nieuws is dat je dan al ervaring hebt. Je weet dan dat het tijdelijk is, dat je kind groeit, en dat jullie er samen doorheen komen, net zoals nu.