19 maanden sprong en slecht slapen? Zo kom je erdoorheen

Je peuter sliep als een roosje en ineens is het alsof er een knop is omgezet. Huilen bij het slapenleggen, midden in de nacht wakker worden, niet meer willen slapen zonder jou erbij. Als je kind rond de 19 maanden is, zit er waarschijnlijk een mentale sprong achter. De 19 maanden sprong en slecht slapen gaan helaas vaak hand in hand. In dit artikel lees je waarom dat zo is en hoe je jullie allebei door deze fase helpt.

Wat gebeurt er bij de 19 maanden sprong?

De 19 maanden sprong is een van de meest intense mentale groeispurten die je peuter doormaakt. Je kind leert in deze fase dat dingen in een bepaalde volgorde gebeuren. Het begrijpt oorzaak en gevolg steeds beter, leert nieuwe woorden in rap tempo en begint zich te realiseren dat het een eigen persoon is, los van jou.

Die enorme cognitieve ontwikkeling is prachtig om te zien, maar het maakt je peuter ook flink van slag. De wereld ziet er ineens anders uit en dat is overweldigend. Je kind kan zich daar niet goed over uitdrukken, dus het uit die onrust op de manier die het kent: huilen, klampen en slecht slapen.

De sprong begint bij sommige kinderen al rond 18 maanden en bij anderen pas dichter bij de 20 maanden. Elke peuter is anders, maar de slaapproblemen die erbij horen zijn vrijwel universeel.

Waarom veroorzaakt de 19 maanden sprong slecht slapen?

Het brein van je peuter is tijdens de 19 maanden sprong overdag continu aan het werk. Alle nieuwe indrukken, verbanden en vaardigheden moeten ’s nachts verwerkt worden. Dat zorgt voor een onrustigere slaap met meer dromen en vaker wakker worden. Je kind doorloopt de slaapfasen anders dan normaal en bereikt minder vaak de diepe slaap.

Scheidingsangst speelt ook een grote rol bij de 19 maanden sprong en slecht slapen. Je peuter snapt steeds beter dat jij er niet bent als het alleen in bed ligt. Het heeft jou nodig om zich veilig te voelen, en alleen zijn in een donkere kamer voelt dan als het engste ter wereld. Dat verklaart waarom je kind plotseling niet meer alleen wil inslapen.

De opkomende eigen wil maakt het er niet makkelijker op. Je peuter wil zelf beslissen, ook over bedtijd. Het woord “nee” wordt een favoriet en het slapenleggen verandert in een strijd. Dit is geen ongehoorzaamheid maar een normaal onderdeel van de ontwikkeling.

Hoe herken je de 19 maanden sprong aan de slaap?

De 19 maanden sprong en slecht slapen uiten zich op herkenbare manieren. Je peuter kan ineens heel moeilijk in slaap vallen terwijl dat daarvoor geen probleem was. Het kan hevig huilen bij het slapenleggen, meerdere keren per nacht wakker worden of het middagdutje compleet weigeren.

Sommige peuters worden extreem vroeg wakker, al om vijf uur ’s ochtends, en zijn dan klaarwakker. Anderen vallen pas heel laat in slaap en worden onrustig heen en weer. Dromen en nachtelijk schrikken komen ook vaker voor tijdens deze sprong.

Overdag merk je het aan meer driftbuien, extra aanhankelijkheid, wisselende eetlust en snel gefrustreerd raken. Als je dit combinatie van signalen herkent, is de kans groot dat je midden in de 19 maanden sprong zit.

Tips voor beter slapen tijdens de 19 maanden sprong

De gouden regel tijdens de 19 maanden sprong en slecht slapen is consistentie. Houd je vaste bedtijdritueel aan, elke avond op dezelfde manier. Bad, pyjama, tandenpoetsen, boekje, knuffel, welterusten. Die voorspelbaarheid geeft je peuter houvast op het moment dat alles van binnen verandert.

Geef je kind iets extra’s om zich aan vast te houden. Een speciaal knuffeltje, een dekentje of een shirtje dat naar jou ruikt kan wonderen doen. Dit transitieobject vervangt jouw aanwezigheid een beetje en helpt je peuter om zich veilig te voelen in bed.

Wees begripvol maar houd je grenzen. Het is prima om even terug te gaan als je kind huilt, maar houd het kort en rustig. Een aai, een sussend woordje en weer weggaan. Hoe meer circusacts je opvoert bij het slapenleggen, hoe lastiger het wordt om daar later weer vanaf te komen.

Het middagdutje tijdens de 19 maanden sprong

Een van de lastigste aspecten van de 19 maanden sprong en slecht slapen is het middagdutje. Veel peuters weigeren het ineens of liggen een uur wakker in hun bedje. Het is verleidelijk om het dutje dan maar te schrappen, maar dat is meestal geen goed idee.

De meeste kinderen van 19 maanden zijn nog niet klaar om het middagdutje op te geven. Een peuter die overdag niet slaapt, raakt oververmoeid en slaapt ’s nachts juist slechter. Het stresshormoon cortisol stijgt bij oververmoeidheid, en dat houdt je kind wakker. Een vicieuze cirkel die je wilt voorkomen.

Bied het dutje aan op het vaste tijdstip. Accepteer dat het soms niet lukt, maar geef niet op. Zelfs als je peuter niet slaapt, is rustig liggen in een schemerige kamer al waardevol. Na de sprong pakt het dutje vanzelf weer op.

Nachtelijk wakker worden bij de 19 maanden sprong

Nachtelijk wakker worden is misschien wel het meest slopende aspect van de 19 maanden sprong en slecht slapen. Je peuter wordt huilend wakker, soms meerdere keren per nacht, en wil alleen maar bij jou zijn. Het kost tijd en geduld om je kind weer tot rust te brengen.

Ga rustig naar je kind toe als het huilt. Praat zachtjes, geef een knuffel of een aai en leg het weer neer. Vermijd fel licht, stimulerend speelgoed of drinken anders dan water. Hoe minder spannend het nachtelijk bezoek is, hoe sneller je peuter leert dat de nacht bedoeld is om te slapen.

Als je kind echt niet tot rust komt, kun je even bij het bedje blijven zitten. Leg je hand op zijn of haar buikje en zeg rustig sussende woorden. Probeer niet te gaan praten of zingen, want dat activeert het brein weer. Het doel is geruststellen, niet vermaken.

Voeding en slaap bij de 19 maanden sprong

Een goede voeding kan je peuter helpen om beter te slapen tijdens de 19 maanden sprong. Zorg dat de avondmaaltijd voldoende verzadigend is met koolhydraten en eiwitten. Aardappelen, rijst, pasta met groenten en een stukje kip of vis zijn goede opties.

Een beker warme melk met een klein beetje honing voor het slapen kan het inslapen bevorderen. Let op: geef geen honing aan kinderen jonger dan een jaar. Vanaf 12 maanden is het veilig. De tryptofaan in honing en melk ondersteunt de aanmaak van het slaaphormoon melatonine.

Vermijd suikerrijke tussendoortjes in de namiddag en avond. Suiker geeft je peuter een energiepiek op het verkeerde moment. Fruit is prima, maar koekjes, sap en snoep bewaar je voor eerder op de dag.

Hoelang duurt de 19 maanden sprong en het slecht slapen?

De 19 maanden sprong duurt gemiddeld drie tot zes weken. Bij sommige peuters is het na twee weken voorbij, bij anderen kan het tot acht weken duren. Het slecht slapen verbetert meestal geleidelijk: eerst worden de nachten iets rustiger, dan pakt het inslapen weer op en als laatste herstelt het middagdutje zich.

Na de sprong merk je dat je peuter ineens dingen kan die het daarvoor niet kon. Meer woorden, complexer spel, beter begrip van instructies. Die vooruitgang maakt de slapeloze nachten achteraf een beetje draaglijker, al voelt het er middenin niet zo.

Pas goed op jezelf in deze periode. Wissel af met je partner, vraag hulp aan familie of vrienden en slaap als je kind slaapt. Als ouder kun je ook slecht gaan slapen door de stress van een huilend kind, dus neem je eigen rust serieus.

Wanneer is slecht slapen bij 19 maanden meer dan de sprong?

De 19 maanden sprong en slecht slapen zijn normaal, maar soms is er iets anders aan de hand. Ga naar de huisarts of het consultatiebureau als je peuter koorts heeft, duidelijk pijn lijkt te hebben, langer dan acht weken extreem slecht slaapt of als het slaapprobleem gepaard gaat met ademhalingsproblemen of snurken.

Oorontsteking, kiespijn door doorkomende kiezen en verkoudheid zijn veelvoorkomende medische oorzaken van slecht slapen bij peuters. Deze klachten kunnen samenvallen met de sprong en het slaapprobleem verergeren. Volgens het Nederlands Jeugdinstituut is het altijd verstandig om een medische oorzaak uit te sluiten als je twijfelt.

Heb je een peuter die bijna 22 maanden is? Dan komt er mogelijk alweer een volgende sprong aan. De kennis die je nu opdoet, komt dan goed van pas.

Veelgestelde vragen over de 19 maanden sprong en slecht slapen