Waarom wallen in de ochtend? 7 oorzaken en wat echt helpt

Je slaapt acht uur, je wekker gaat, je loopt naar de spiegel en daar zijn ze weer: wallen. Opgezwollen, pafferige ogen die je er moe en ziek uit laten zien, terwijl je je best prima voelt. Wallen in de ochtend zijn ontzettend veelvoorkomend en hebben bijna altijd een verklaring. Soms is het simpelweg je slaaphouding, soms speelt je eetpatroon mee, en in sommige gevallen wijst het op iets waar je huisarts naar moet kijken. Hieronder lees je precies waarom je wallen in de ochtend hebt en wat je eraan kan doen.

Inhoudsopgave

• Hoe ontstaan wallen in de ochtend?
• Vochtophoping, zout en alcohol
• Slaaphouding en slaaptekort
• Allergie en hooikoorts
• Huidveroudering en collageen
• Wallen in de ochtend verminderen
• Oogcrèmes en serums die werken
• Wanneer naar de huisarts
• Bronnen

Hoe ontstaan wallen in de ochtend?

De huid rond je ogen is ongeveer 0,5 millimeter dik, zo'n vier keer dunner dan de rest van je gezichtshuid. Daaronder zit los bindweefsel dat makkelijk vocht opneemt. Als je ligt, verdeelt de zwaartekracht het vocht in je lichaam gelijkmatiger dan wanneer je staat. Dat betekent dat er 's nachts meer vocht naar je gezicht trekt, en het eerste plekje waar je dat ziet is precies onder je ogen.

Overdag verdwijnen wallen meestal vanzelf. Zodra je opstaat en rondloopt, trekt de zwaartekracht het vocht weer naar beneden en slinkt de zwelling. Bij de meeste mensen zijn de wallen binnen een tot twee uur na het opstaan flink afgenomen. Zijn ze 's avonds nog net zo aanwezig als 's ochtends, dan is er mogelijk iets anders aan de hand.

Volgens het NHG (Nederlands Huisartsen Genootschap) zijn wallen in de meeste gevallen onschuldig en cosmetisch van aard. Ze worden vaker gezien bij mensen boven de dertig, bij vrouwen rond de menstruatie, en bij mensen die genetisch aanleg hebben voor vochtretentie rond de ogen. Dat laatste is lastig te beïnvloeden, maar de andere factoren zijn dat gelukkig wel.

Vochtophoping, zout en alcohol

Zout is de grootste boosdoener als het gaat om wallen in de ochtend. Natrium bindt water in je weefsels, en het ooggebied is daar extra gevoelig voor. Eén zak chips of een hartig avondmaal kan al genoeg zijn om de volgende ochtend met pafferige ogen wakker te worden. De Gezondheidsraad adviseert maximaal 6 gram zout per dag, maar de gemiddelde Nederlander zit rond de 9 gram. Die drie gram extra merk je het snelst onder je ogen.

Alcohol versterkt het effect. Het werkt vochtafdrijvend, wat tegenstrijdig klinkt, maar door de uitdroging gaat je lichaam juist extra vocht vasthouden als compensatie. Bovendien verstoort alcohol je slaapkwaliteit: je slaapt lichter, wordt vaker wakker en komt minder in de diepe slaapfase. Die combinatie van vochtretentie en slechte slaap zorgt voor dubbel zoveel wallen de ochtend na een avondje uit.

Te weinig water drinken heeft een vergelijkbaar effect. Als je lichaam te weinig vocht binnenkrijgt, slaat het extra vocht op als reserve. Drink verspreid over de dag anderhalf tot twee liter water of ongezoete thee. Stop ongeveer een uur voor bedtijd met drinken, zodat je 's nachts niet hoeft te plassen en je slaap niet wordt verstoord.

Slaaphouding en slaaptekort

Op je buik of zijkant slapen maakt wallen erger. In deze houdingen stroomt er meer vocht naar je gezicht dan wanneer je op je rug ligt. Slaap je altijd op dezelfde zij, dan merk je misschien dat de wal aan die kant groter is. De eenvoudigste oplossing: slaap op je rug, eventueel met een extra kussen zodat je hoofd iets hoger ligt dan je hart. Die paar centimeter hoogteverschil maken een merkbaar verschil in vochtafvoer.

Slaaptekort is de andere voor de hand liggende oorzaak. Volgens het RIVM slaapt ongeveer 1 op de 5 volwassen Nederlanders structureel te kort (minder dan zeven uur). Te weinig slaap verwijdt de bloedvaten onder je ogen, waardoor het gebied donkerder en gezwollen oogt. Het verschil tussen zes en acht uur slaap is 's ochtends direct zichtbaar in de spiegel.

Beeldschermgebruik vlak voor het slapen speelt ook mee. Blauw licht onderdrukt de aanmaak van melatonine, waardoor je moeilijker in slaap valt en minder diep slaapt. Leg je telefoon minimaal dertig minuten voor bedtijd weg, of gebruik een blauwlichtfilter. Een vast slaapritme (elke dag op dezelfde tijd naar bed en opstaan, ook in het weekend) helpt je lichaam om het vochthuishouden beter te reguleren.

Allergie en hooikoorts

Allergische reacties zijn een onderschatte oorzaak van wallen in de ochtend. Bij een allergie maakt je lichaam histamine aan, een stof die bloedvaten verwijdt en doorlaatbaarder maakt. Dat veroorzaakt zwelling, en het ooggebied reageert hier als eerste op. Dermatologen noemen dit allergic shiners: donkere, gezwollen ogen die niets met slaapgebrek te maken hebben.

Huisstofmijt is de meest voorkomende trigger voor wallen 's ochtends. Je kussen en matras zitten vol met deze microscopisch kleine beestjes, en je ademt hun uitwerpselen de hele nacht in. Gebruik anti-allergische hoezen op je kussen en matras, was je beddengoed wekelijks op 60 graden en ventileer je slaapkamer dagelijks. Het RIVM schat dat ongeveer 2 miljoen Nederlanders allergisch zijn voor huisstofmijt.

Hooikoorts (van maart tot september) en allergie voor huisdieren geven vergelijkbare klachten. Een antihistaminetablet voor het slapengaan (cetirizine of loratadine, ca. €3-€5 voor 30 tabletten bij de Kruidvat) kan de zwelling 's ochtends flink verminderen. Merk je dat de wallen seizoensgebonden zijn of erger worden na contact met dieren, dan is een allergietest bij de huisarts de volgende stap.

Huidveroudering en collageen

Vanaf je dertigste neemt de collageenproductie in je huid af met ongeveer 1 procent per jaar. Collageen geeft structuur en stevigheid aan het weefsel rond je ogen. Naarmate er minder van is, verzakt het vetweefsel onder je ogen en wordt de huid slapper. Dat maakt wallen zichtbaarder, ook als de vochtophoping niet per se erger is dan toen je twintig was. Het is een geleidelijk proces, maar rond je veertigste is het verschil merkbaar.

Vrouwen merken dit sterker dan mannen, omdat oestrogeen een rol speelt bij de collageenproductie. Na de menopauze daalt het oestrogeenniveau fors, waardoor de huid rond de ogen sneller dunner en slapper wordt. Volgens de NVDV (Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie) verliest de huid in de eerste vijf jaar na de menopauze tot 30 procent van haar collageen.

Zonschade versnelt dit proces. Uv-straling breekt collageen en elastine af, en de dunne huid rond je ogen is hier extra kwetsbaar. Draag een zonnebril met uv-bescherming en gebruik dagelijks een oogcrème of gezichtscrème met SPF. La Roche-Posay Anthelios Age Correct SPF50 (ca. €28 bij Etos) combineert zonbescherming met anti-aging ingrediënten en is specifiek ontworpen voor het gezicht.

Wallen in de ochtend verminderen

Een koud kompres is de snelste manier om wallen in de ochtend te verminderen. De kou trekt de bloedvaten samen en vermindert de zwelling. Leg een koude lepel, een bevroren gelmasker of een natte washand die je vijf minuten in de vriezer hebt gelegd op je gesloten ogen. Vijf tot tien minuten is genoeg. Komkommerschijfjes werken ook, niet vanwege een magische stof in de komkommer, maar simpelweg omdat ze koud en vochtig zijn.

Lichte gezichtsmassage helpt het overtollige vocht af te voeren. Tik met je ringvingers (die oefenen de minste druk uit) zachtjes van de binnenhoek van je oog naar de buitenhoek, en dan omlaag langs je jukbeen richting je oor. Herhaal dit vijf tot tien keer per oog. Je kan hierbij een koele jade roller of gua sha steen gebruiken, die het koelingseffect combineren met de massage. Een jade roller kost ca. €8 tot €15 bij de Kruidvat of Etos.

Op de langere termijn helpt het om je zoutinname te verlagen, voldoende te slapen (zeven tot negen uur), op je rug te slapen met je hoofd iets verhoogd, en alcohol te beperken. Die combinatie van gewoontes maakt meer verschil dan welke crème dan ook. Heb je een voorkeur voor een natuurlijke aanpak, dan kan je de huid rond je ogen hydrateren met cactusvijgolie kopen bij de drogist of online. Cactusvijgolie is licht, trekt snel in en is rijk aan vitamine E.

Oogcrèmes en serums die werken

Cafeïne is het meest effectieve ingrediënt in oogcrèmes tegen wallen. Het trekt bloedvaten samen en stimuleert de lymfeafvoer, waardoor de zwelling sneller afneemt. The Ordinary Caffeine Solution 5% + EGCG (ca. €8 bij Douglas) is een populair en betaalbaar serum dat je 's ochtends onder je moisturizer aanbrengt. Klop het er zachtjes in met je ringvinger en verwacht binnen twintig minuten een zichtbare vermindering van de zwelling.

Retinol stimuleert de collageenproductie en verdikt de huid op de langere termijn, waardoor wallen minder zichtbaar worden. CeraVe Eye Repair Cream (ca. €15 bij Etos) bevat een milde concentratie retinol, ceramiden en niacinamide. Het is geschikt voor de gevoelige huid rond je ogen en veroorzaakt zelden irritatie. Gebruik retinol rond de ogen alleen 's avonds en bouw het langzaam op: begin met om de dag, dan elke avond. Je kan de oogregio verder verzorgen met arganolie kopen als je op zoek bent naar een natuurlijke, voedende olie die de huid soepel houdt.

Peptiden en hyaluronzuur zijn twee andere ingrediënten waar je op kan letten. Peptiden signaleren je huid om meer collageen aan te maken, en hyaluronzuur trekt vocht aan en houdt de huid gehydrateerd (niet te verwarren met vochtophoping, het werkt juist op huidniveau). Neutrogena Hydro Boost Eye Awakening Gel-Cream (ca. €13 bij Etos) combineert hyaluronzuur met een lichte geltextuur die snel intrekt. Voor een compleet overzicht van behandelingen tegen donkere kringen, lees ook ons artikel over donkere kringen onder ogen verminderen.

Wanneer naar de huisarts

Wallen die de hele dag zichtbaar blijven, niet reageren op koude kompressen en leefstijlwijzigingen, of die in korte tijd veel erger zijn geworden, zijn reden voor een bezoek aan de huisarts. Aanhoudende zwelling rond de ogen kan wijzen op een traag werkende schildklier (hypothyroïdie), die bij ongeveer 2 procent van de Nederlandse vrouwen voorkomt. De huisarts kan dit uitsluiten met een simpele bloedtest op TSH.

Nierproblemen zijn een andere mogelijke oorzaak. Als je nieren vocht niet goed afvoeren, hoop je het op in je weefsels, en dat is vaak het eerst zichtbaar rond de ogen. Volgens Thuisarts.nl is het verstandig om contact op te nemen als de wallen gepaard gaan met zwelling elders in het lichaam (enkels, handen), onverklaarbare gewichtstoename of schuimende urine.

Bij een plotselinge, eenzijdige zwelling van het ooglid die pijnlijk is en rood ziet, denk dan eerder aan een infectie of allergische reactie dan aan gewone wallen. Een ooglidinfectie (hordeolum of strontje) gaat meestal vanzelf over, maar bij koorts, gezichtszwelling of dubbelzien moet je dezelfde dag nog een arts raadplegen.

Bronnen

De informatie in dit artikel is gebaseerd op de volgende bronnen.

• Dikke ogen (Thuisarts.nl, NHG)
• Zout en natrium (Voedingscentrum)
• Slaap en gezondheid (RIVM)
• NVDV Richtlijnen Dermatologie (Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie)
• Richtlijnen goede voeding (Gezondheidsraad, 2015)