Littekens weg krijgen: 8 tips die echt verschil maken

Littekens horen bij het leven, of ze nu komen van een operatie, een ongeluk of hardnekkige acne. Dat maakt ze niet minder vervelend. Zeker als ze op een zichtbare plek zitten, wil je ze het liefst zo snel mogelijk kwijt. Helemaal onzichtbaar krijg je een litteken zelden, maar er zijn genoeg behandelingen en producten die ze flink kunnen vervagen. Van siliconenpleisters uit de drogist tot microneedling bij een huidtherapeut: hieronder lees je welke tips om littekens weg te krijgen echt werken, en welke je geld niet waard zijn.

Inhoudsopgave

• Welke soorten littekens bestaan er?
• Siliconenpleisters en siliconengel
• Crèmes en serums tegen littekens
• Natuurlijke oliën voor littekenweefsel
• Microneedling tegen littekens
• Laserbehandeling en chemische peeling
• Littekens en zonbescherming
• Wanneer naar een dermatoloog
• Bronnen

Welke soorten littekens bestaan er?

Niet elk litteken is hetzelfde, en de behandeling hangt af van het type. De meest voorkomende zijn hypertrofische littekens: verhoogde, rode littekens die binnen de grenzen van de oorspronkelijke wond blijven. Ze voelen stevig aan en zijn vaak het gevolg van operaties, brandwonden of diepe snijwonden. Volgens de NVDV (Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie) vervagen de meeste hypertrofische littekens vanzelf binnen een tot twee jaar, maar je kan dat proces versnellen.

Keloïden zijn een agressievere variant: ze groeien buiten de wondgrenzen en worden soms groter dan de oorspronkelijke verwonding. Ongeveer 5 tot 15 procent van de mensen is genetisch gevoelig voor keloïdvorming, met name mensen met een donkere huidskleur. Keloïden reageren minder goed op thuisbehandelingen en vereisen vaak professionele hulp van een dermatoloog.

Atrofische littekens zijn het tegenovergestelde: ingezonken littekens die onder het huidniveau liggen. Acnelittekens vallen meestal in deze categorie. Ze ontstaan doordat het lichaam te weinig collageen aanmaakt tijdens het genezingsproces. Bij dit type werken behandelingen die collageenproductie stimuleren (zoals microneedling en retinol) het beste.

Siliconenpleisters en siliconengel

Siliconenpleisters zijn de gouden standaard als je littekens weg wilt krijgen met een thuisbehandeling. Het is het enige vrij verkrijgbare middel waarvan de NVDV de werking onderschrijft. De pleisters houden vocht vast in het littekenweefsel en creëren een beschermende laag die de collageenproductie reguleert. Mepiform (ca. €18 voor 5 pleisters bij de apotheek) en ScarAway (ca. €22 bij Bol) zijn populaire opties. Eén pleister kan je meerdere keren hergebruiken, wat ze ondanks de prijs betaalbaar maakt.

Plak de siliconenpleister minimaal twaalf uur per dag op het litteken, bij voorkeur 's nachts. Gebruik ze pas als de wond volledig dicht is en er geen korstjes meer zitten. De eerste resultaten zie je na vier tot acht weken consistent gebruik. Heb je liever geen pleister op een zichtbare plek overdag, dan is Kelo-cote siliconengel (ca. €25 bij de apotheek) een goed alternatief. De gel droogt op tot een onzichtbaar laagje.

Een meta-analyse uit 2020 in het Journal of Plastic, Reconstructive & Aesthetic Surgery keek naar 20 studies en concludeerde dat siliconenproducten littekens significant dunner, vlakker en lichter maken ten opzichte van geen behandeling. Het effect is het grootst bij verse littekens (jonger dan twee jaar), maar ook oudere littekens profiteren ervan. Hoe eerder je begint, hoe groter de kans op een goed resultaat.

Crèmes en serums tegen littekens

Vitamine C stimuleert de collageenproductie en remt overmatige pigmentatie in littekenweefsel. Dat maakt het een slimme aanvulling op je routine als je littekens lichter wilt krijgen. The Ordinary Ascorbyl Glucoside Solution 12% (ca. €12 bij Douglas) is een milde variant die goed werkt op gevoelige huid. La Roche-Posay Pure Vitamin C10 (ca. €30 bij Etos) is een sterkere optie als je huid al gewend is aan actieve ingrediënten.

Retinol (vitamine A) versnelt de celvernieuwing en stimuleert de aanmaak van collageen en elastine. Dat helpt bij zowel verhoogde als ingezonken littekens. Begin met een lage concentratie (0,3 procent) en bouw langzaam op. The Ordinary Retinol 0.5% in Squalane (ca. €7 bij Douglas) is een betaalbare keuze. Gebruik retinol alleen 's avonds en combineer het altijd met SPF50 overdag, want retinol maakt je huid gevoeliger voor uv-straling.

Vermijd crèmes die beloven littekens volledig te laten verdwijnen. Dat is biologisch niet mogelijk: littekenweefsel heeft een andere structuur dan normale huid en bevat geen haarfollikels of zweetklieren. Wat crèmes en serums wel kunnen, is de kleur, textuur en dikte van een litteken verbeteren. Dat klinkt bescheiden, maar in de praktijk is het verschil zichtbaar.

Natuurlijke oliën voor littekenweefsel

Arganolie is rijk aan vitamine E en linolzuur (omega-6), twee stoffen die de huidbarrière versterken en het genezingsproces ondersteunen. Je kan online arganolie kopen voor een paar euro en het dagelijks op het litteken masseren. Die massage is trouwens zelf ook waardevol: het zachte wrijven breekt collageenvezels in het litteken op en maakt het weefsel soepeler. Twee tot drie druppels per litteken is voldoende.

Jojoba-olie lijkt qua samenstelling op de natuurlijke talgproductie van je huid, waardoor het diep intrekt zonder een vettig laagje achter te laten. Het verzacht het littekenweefsel en helpt de huid haar elasticiteit terug te krijgen. Als je voorkeur uitgaat naar een lichte, snel intrekkende olie, is het slim om jojoba olie kopen te overwegen. Breng het aan op een schone, licht vochtige huid voor het beste resultaat.

Rozenbottelolie (rosehip oil) bevat transretinoïnezuur, een natuurlijke vorm van vitamine A, en essentiële vetzuren die de huidvernieuwing stimuleren. Een studie uit 2015 in PLOS ONE vond dat dagelijks gebruik van rozenbottelolie de kleur en textuur van chirurgische littekens verbeterde na twaalf weken. Je vindt rozenbottelolie bij drogisterijen zoals Etos en Kruidvat voor ca. €8 tot €12.

Microneedling tegen littekens

Microneedling is een van de effectiefste behandelingen voor atrofische (ingezonken) littekens, zoals acnelittekens. Bij deze behandeling worden met een dermaroller of dermapen minuscule gaatjes in de huid geprikt, wat de natuurlijke wondgenezingsreactie activeert. Je lichaam maakt als reactie nieuw collageen en elastine aan, waardoor het litteken langzaam ophoogt en gladder wordt.

Een professionele microneedlingbehandeling bij een huidtherapeut kost gemiddeld €100 tot €200 per sessie, en je hebt doorgaans drie tot zes sessies nodig met vier tot zes weken ertussen. Volgens een overzichtsstudie in het Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery laat 60 tot 70 procent van de patiënten een significante verbetering zien na een serie behandelingen. Het resultaat bouwt zich op in de maanden erna, omdat collageenproductie tijd nodig heeft.

Thuisgebruik met een dermaroller (0,25 tot 0,5 mm naalden) kan helpen bij oppervlakkige littekens, maar verwacht niet hetzelfde resultaat als een professionele behandeling met langere naalden (1,0 tot 2,0 mm). Gebruik de roller op een schone huid, desinfecteer hem voor en na gebruik, en vervang hem elke zes tot acht weken. Combineer thuismicroneedling met een vitamine C serum direct na de behandeling voor een extra stimulans van de collageenproductie.

Laserbehandeling en chemische peeling

Voor hardnekkige littekens die niet reageren op thuisbehandelingen is laserbehandeling een optie. Fractionele CO2-lasers maken microscopische kanaaltjes in het littekenweefsel, waardoor het lichaam het oude weefsel afbreekt en vervangt door nieuw, gezond weefsel. Reken op €200 tot €500 per sessie bij een dermatoloog, en twee tot vier sessies in totaal.

Chemische peelings zijn een minder invasief alternatief. Een glycolzuur- of TCA-peeling (trichloorazijnzuur) verwijdert de bovenste huidlagen en stimuleert de aanmaak van nieuw weefsel. Bij oppervlakkige littekens en pigmentatie na acne werken peelings goed. Een professionele peeling kost €75 tot €150 per sessie. De dermatoloog of huidtherapeut bepaalt welke concentratie en diepte geschikt is voor jouw litteken.

Beide behandelingen hebben een hersteltijd. Na een laserbehandeling is je huid drie tot zeven dagen rood en gevoelig, bij een peeling twee tot vijf dagen. Vermijd direct zonlicht en gebruik SPF50 tijdens het herstel. De resultaten worden pas echt zichtbaar na twee tot drie maanden, als de collageenremodellering op gang is gekomen.

Littekens en zonbescherming

Zonlicht is de grootste vijand van een genezend litteken. Uv-straling stimuleert de melanocyten in littekenweefsel, waardoor het litteken donkerder wordt dan de omliggende huid. Die hyperpigmentatie is lastig terug te draaien. Littekenweefsel mist de natuurlijke bescherming van gezonde huid, waardoor het extra kwetsbaar is voor zonschade.

Smeer een zonnebrandcrème met minimaal SPF50 op je litteken zodra de wond dicht is. La Roche-Posay Anthelios UVMune 400 (ca. €18 bij Etos) biedt uitstekende bescherming en irriteert de huid niet. Het budgetalternatief Kruidvat Solait SPF50 (ca. €5) werkt ook prima. Breng elke twee uur opnieuw aan als je buiten bent. Meer over waarom dit zo cruciaal is, lees je in ons artikel waarom mogen littekens niet in de zon.

In het eerste jaar na het ontstaan van een litteken is zonbescherming extra belangrijk. Draag bij voorkeur kleding die het litteken bedekt als je langere tijd in de zon bent. Siliconenpleisters bieden als bijkomend voordeel ook enige bescherming tegen uv, naast hun littekenvervagende werking. Na dat eerste jaar blijft SPF50 verstandig op plekken waar littekens zichtbaar zijn.

Wanneer naar een dermatoloog

De meeste littekens kan je goed zelf behandelen met siliconenpleisters, serums en goede zonbescherming. Maar soms is professionele hulp nodig. Keloïden die blijven groeien, littekens die pijnlijk of jeukend blijven, en littekens die je bewegingsvrijheid beperken zijn allemaal redenen om een afspraak te maken bij de dermatoloog.

Een dermatoloog kan behandelingen inzetten die niet vrij verkrijgbaar zijn, zoals corticosteroïdeninjecties (bij keloïden), fractionele lasertherapie en diepe chemische peelings. Volgens het NHG (Nederlands Huisartsen Genootschap) is een verwijzing naar de dermatoloog aangewezen bij littekens die langer dan twee jaar geen verbetering laten zien, keloïden, en littekens die functionele klachten geven. Op Thuisarts.nl vind je een handige checklist om te bepalen of je litteken professionele aandacht nodig heeft.

Heb je een litteken door een operatie, bespreek dan met je chirurg of er preventieve maatregelen mogelijk zijn direct na de ingreep. Siliconenpleisters starten zodra de hechtingen eruit zijn kan het eindresultaat flink verbeteren. Vraag ook naar druktherapie als het litteken op een plek zit die veel beweegt, zoals een schouder of knie.

Bronnen

De informatie in dit artikel is gebaseerd op de volgende bronnen.

• NVDV Richtlijnen Dermatologie (Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie)
• Littekens (Thuisarts.nl, NHG)
• Meta-analyse siliconengel bij littekens (Journal of Plastic, Reconstructive & Aesthetic Surgery, 2020)
• Effect van rozenbottelolie op littekens (PLOS ONE, 2015)
• Microneedling bij acnelittekens (Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery)