Melasma tijdens de zwangerschap: oorzaken, behandeling en tips

Donkere vlekken op je gezicht tijdens de zwangerschap? Je bent niet de enige. Naar schatting krijgt 50 tot 70 procent van de zwangere vrouwen in meer of mindere mate te maken met melasma, ook wel het zwangerschapsmasker genoemd. De vlekken verschijnen op je wangen, voorhoofd en bovenlip en worden veroorzaakt door de combinatie van stijgende hormoonspiegels en zonlicht. In dit artikel lees je alles over melasma tijdens de zwangerschap: wat het is, waarom het ontstaat en hoe je het veilig kunt behandelen.

Inhoudsopgave

• Waarom ontstaat melasma tijdens de zwangerschap?
• Melasma herkennen: zo ziet het eruit
• Welke ingrediënten zijn veilig tijdens de zwangerschap?
• Ingrediënten die je moet vermijden
• Veilige skincare routine voor zwangere vrouwen
• Verdwijnt melasma na de bevalling?
• Behandeling tijdens de borstvoeding
• Tips om melasma te voorkomen tijdens de zwangerschap

Waarom ontstaat melasma tijdens de zwangerschap?

Tijdens de zwangerschap stijgen de oestrogeen- en progesteronniveaus aanzienlijk, met name in het tweede en derde trimester. Deze hormonen stimuleren de melanocyten (pigmentcellen) om meer melanine te produceren. Normaal gesproken is deze extra pigmentproductie gelijkmatig verdeeld en nauwelijks zichtbaar, maar in het gezicht, waar de melanocytdichtheid hoog is, kan het leiden tot opvallende donkere vlekken.

UV-straling versterkt dit proces enorm. De verhoogde hormoonspiegels maken de melanocyten extra gevoelig voor elk beetje zonlicht. Zelfs een korte wandeling zonder zonnebescherming kan voldoende zijn om de pigmentatie te verergeren. Dit verklaart waarom melasma vaker voorkomt bij vrouwen die hun zwangerschap in de zomermaanden doormaken en waarom het in de winter minder opvallend is.

Genetische aanleg speelt ook een rol. Vrouwen met een medium tot donkere huidskleur (Fitzpatrick type III-V) hebben een hogere kans op melasma. Als je moeder of zus er last van had tijdens de zwangerschap, is de kans groter dat jij het ook krijgt. Bij een eerste zwangerschap met melasma is het waarschijnlijk dat het bij volgende zwangerschappen terugkeert.

Melasma herkennen: zo ziet het eruit

Melasma tijdens de zwangerschap verschijnt als symmetrische, bruine tot grijsbruine vlekken op het gezicht. De meest voorkomende locaties zijn de wangen, het voorhoofd, de neusrug en de bovenlip. De vlekken hebben vage, onregelmatige randen en vloeien soms in elkaar over tot grotere gebieden. De kleur kan variëren van lichtbruin (bij een lichte huid) tot diep donkerbruin (bij een donkere huid).

Een typisch patroon is het "vlindervormige" masker: symmetrische vlekken op beide wangen die lijken op de vleugels van een vlinder. Dit patroon is zo kenmerkend dat de term "zwangerschapsmasker" hieraan is ontleend. Een ander veelvoorkomend patroon is de donkere schaduw boven de bovenlip, ook wel de zonnesnor genoemd.

Naast het gezicht kan melasma ook op andere plekken verschijnen die gevoelig zijn voor hormonale veranderingen. De linea nigra (donkere lijn over de buik) is een verwant fenomeen dat bij veel zwangere vrouwen optreedt. Ook de tepelkringen worden donkerder. Deze veranderingen zijn normaal en verdwijnen bij de meeste vrouwen na de bevalling.

Welke ingrediënten zijn veilig tijdens de zwangerschap?

Tijdens de zwangerschap is niet elk skincare-ingrediënt veilig. Gelukkig zijn er voldoende effectieve opties die je zonder zorgen kunt gebruiken. Azelaïnezuur (10-20%) wordt door dermatologen beschouwd als een van de veiligste depigmenterende ingrediënten tijdens de zwangerschap. Het is categorie B in de Amerikaanse FDA-classificatie, wat betekent dat er geen aanwijzingen zijn voor risico's. Het remt overactieve melanocyten en heeft een mild antibacterieel effect.

Vitamine C (10-15%) is volledig veilig en zelfs aan te raden tijdens de zwangerschap. Het beschermt de huid als antioxidant, remt de melanineproductie en ondersteunt de collageenvorming. Gebruik het in je ochtendroutine onder je zonnebrandcrème. Niacinamide (4-5%) is eveneens veilig en combineert goed met vitamine C. Het vermindert pigmentatie, versterkt de huidbarrière en kalmeert geïrriteerde huid.

Minerale zonnebrandcrème met zinkoxide en/of titaniumdioxide is de veiligste zonbescherming tijdens de zwangerschap. Minerale filters blijven op het huidoppervlak en worden niet geabsorbeerd in de bloedbaan, in tegenstelling tot chemische UV-filters. Kies een SPF 50 met ijzeroxiden voor extra bescherming tegen zichtbaar licht. Arganolie is een veilige en voedende aanvulling op je routine.

Ingrediënten die je moet vermijden

Retinol (vitamine A) en alle vormen van retinoïden zijn absoluut verboden tijdens de zwangerschap. Hoge doses vitamine A zijn bewezen schadelijk voor de foetus en kunnen ernstige geboorteafwijkingen veroorzaken. Stop minstens een maand voor de conceptie met retinol en gebruik het niet tijdens de zwangerschap en borstvoeding. Controleer ook je andere skincare-producten op retinoïden (retinyl palmitaat, adapaleen, tretinoine).

Hydroquinone wordt afgeraden tijdens de zwangerschap. Hoewel er geen bewezen schadelijke effecten zijn bij topicaal gebruik, wordt 35 tot 45 procent van de stof systemisch geabsorbeerd. Bij gebrek aan voldoende veiligheidsdata is het verstandig om het niet te gebruiken. Ditzelfde geldt voor hoge concentraties salicylzuur (boven 2%) en chemische peelings met hoge zuurconcentraties.

Bepaalde essentiële oliën (salie, rozemarijn, tijm, jeneverbes) worden eveneens afgeraden tijdens de zwangerschap vanwege mogelijke effecten op de baarmoeder. Controleer je skincare- en lichaamsverzorgingsproducten op deze ingrediënten. Bij twijfel kun je het beste overleggen met je verloskundige of gynaecoloog over de veiligheid van specifieke producten.

Veilige skincare routine voor zwangere vrouwen

Je ochtendroutine tijdens de zwangerschap begint met een milde, geurvrije reiniger. Breng vervolgens een vitamine C serum (10-15%) aan en wacht een minuut. Voeg niacinamide serum toe als je dit apart gebruikt (sommige serums combineren vitamine C en niacinamide). Breng een hydraterende dagcrème aan en sluit af met een minerale zonnebrandcrème SPF 50 met ijzeroxiden. Smeer royaal aan en breng elke twee uur opnieuw aan als je buiten bent.

In je avondroutine reinig je grondig en breng je azelaïnezuur (10-15%) aan op de gebieden met pigmentatie. Wacht enkele minuten en sluit af met een herstellende nachtcrème met ceramiden of hyaluronzuur. Dat is het. Houd je routine simpel en effectief. Meer producten betekent niet automatisch betere resultaten, zeker niet tijdens de zwangerschap wanneer je huid gevoeliger kan zijn.

Vergeet niet dat je lichaam tijdens de zwangerschap anders reageert op producten dan normaal. Je huid kan gevoeliger zijn, sneller geïrriteerd raken of anders reageren op ingrediënten die je voorheen zonder problemen gebruikte. Luister naar je huid en verminder de frequentie van actieve ingrediënten als je roodheid of irritatie ervaart. Meer over een complete aanpak van pigmentvlekken lees je op onze overzichtspagina.

Verdwijnt melasma na de bevalling?

Bij veel vrouwen vervagen de pigmentvlekken in de maanden na de bevalling. De hormoonspiegels normaliseren geleidelijk en de overgestimuleerde melanocyten kalmeren. Dit proces duurt doorgaans 3 tot 12 maanden. Bij vrouwen die borstvoeding geven, kan het langer duren omdat de hormoonspiegels langzamer stabiliseren.

Helaas verdwijnt melasma niet bij iedereen volledig. Naar schatting houdt 30 tot 50 procent van de vrouwen na de zwangerschap enige restpigmentatie over. Dit hangt af van de ernst van de pigmentatie, je huidtype, genetische aanleg en hoe consequent je zonbescherming hebt gebruikt tijdens de zwangerschap. Vrouwen die veel in de zon zijn geweest zonder bescherming, hebben een grotere kans op blijvende vlekken.

Na de bevalling (en eventueel na de borstvoedingsperiode) kun je de behandeling intensiveren met ingrediënten die tijdens de zwangerschap niet veilig waren. Retinol is het krachtigste wapen tegen resterende pigmentatie en kan gecombineerd worden met azelaïnezuur en vitamine C voor een versneld resultaat. Een professionele behandeling (chemische peeling of Cosmelan) kan overwogen worden bij hardnekkige vlekken.

Behandeling tijdens de borstvoeding

Tijdens de borstvoeding gelden grotendeels dezelfde beperkingen als tijdens de zwangerschap. Retinol blijft afgeraden (hoewel het risico lager is dan tijdens de zwangerschap, is er onvoldoende data over de veiligheid). Hydroquinone wordt eveneens afgeraden. Azelaïnezuur, vitamine C en niacinamide zijn veilig en kunnen onbeperkt gebruikt worden.

Sommige dermatologen achten lage concentraties retinol (0,025-0,05%) acceptabel tijdens de borstvoeding, maar dit is een individuele afweging. Overleg altijd met je huisarts of dermatoloog voordat je retinol toevoegt aan je routine. De veiligste aanpak is om te wachten tot je gestopt bent met borstvoeding en dan pas over te stappen op retinol.

Professionele behandelingen zijn beperkt mogelijk tijdens de borstvoeding. Milde chemische peelings met glycolzuur of melkzuur worden door de meeste huidtherapeuten als veilig beschouwd. Laserbehandelingen en intensieve peelings (TCA, Cosmelan) worden doorgaans uitgesteld tot na de borstvoedingsperiode. Informeer bij je behandelaar altijd dat je borstvoeding geeft. Meer informatie over veilig gebruik van huidverzorgingsproducten vind je op Thuisarts.nl.

Tips om melasma te voorkomen tijdens de zwangerschap

Begin vanaf het eerste trimester met strenge zonbescherming, zelfs als je nog geen vlekken ziet. Breng dagelijks minerale zonnebrandcrème SPF 50 aan op je gezicht, hals en handen. Kies een formule met ijzeroxiden voor bescherming tegen zichtbaar licht. Draag een hoed als je buiten bent en vermijd direct zonlicht tussen 12.00 en 15.00 uur.

Start zo vroeg mogelijk met vitamine C serum in je ochtendroutine. De antioxidantwerking beschermt je melanocyten tegen UV-schade en remt preventief de melanineproductie. Voeg niacinamide toe voor extra bescherming. Houd je huid goed gehydrateerd met een voedende crème, want een sterke huidbarrière is weerbaarder tegen pigmentatie.

Accepteer dat enige pigmentverandering normaal is tijdens de zwangerschap en maak jezelf niet gek. De donkerdere tepelkringen, de linea nigra en milde vlekjes op het gezicht horen bij het zwangerschapsproces en verdwijnen bij de meeste vrouwen na de bevalling. Focus op bescherming (SPF) en milde behandeling (vitamine C, niacinamide, azelaïnezuur) en bewaar de zwaardere behandelingen voor na de zwangerschap en borstvoeding.